Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Ticari borçlar, işletmenin ticari faaliyetleri sonucunda üçüncü kişilere karşı üstlendiği yükümlülükleri ifade eder. Bilançoda kısa vadeli yabancı kaynaklar grubunda yer alan bu borçlar, vadesiz olanlardan başlayarak bir yıla kadar olanları kapsar. Süresi bir yılı aşan borçlar ise uzun vadeli yabancı kaynaklar altında takip edilir.
Borç hesapları pasif karakterli hesaplardır; dolayısıyla bu hesaplar alacak kaydı ile artar, ödeme yapıldığında ise borç kaydı ile azalır. Dönem sonunda, uzun vadeli borçlardan vadesi bir yılın altına düşen kısımlar, kısa vadeli yabancı kaynaklar grubundaki ilgili hesaplara aktarılmalıdır.
Tek düzen hesap planında borçlar; Ticari Borçlar, Mali Borçlar, Diğer Borçlar ve Borç ve Gider Karşılıkları olmak üzere dört ana grupta sınıflandırılır. Her 300'lü (kısa vadeli) hesabın genellikle 400'lü (uzun vadeli) bir karşılığı bulunur. Bu yapı, işletmenin finansal yükümlülüklerinin vade yapısını net bir şekilde görmesini sağlar.
Borçların envanteri, senetli ve senetsiz borçlar olarak iki ana başlıkta incelenir. Ticaret Kanunu (TTK) açısından senetli veya senetsiz ayrımı yapılmaksızın borçlar itibari değerleri üzerinden değerlenir. Bu yaklaşım, borçların düşük gösterilmesini engelleyerek üçüncü şahısların korunmasını amaçlar.
Vergi Usul Kanunu (VUK) açısından ise temel ölçü mukayyet değerdir. Ancak banka, banker ve sigorta şirketleri gibi mali kuruluşlar, borçlarını Merkez Bankası'nın resmi iskonto haddi veya uyguladıkları faiz oranıyla tasarruf değerine irca ederek değerlemek zorundadırlar. Diğer işletmeler için bu bir tercih meselesidir.
Yabancı para cinsinden olan borçlar, değerleme gününde Merkez Bankası tarafından ilan edilen döviz kuru üzerinden değerlenir. Senetli borçlarda faiz oranı belirtilmemişse, LIBOR gibi uluslararası göstergeler veya ilan edilen kurlar esas alınır. Dönem sonunda borçlu taraflarla mutabakat sağlanması, envanterin en kritik aşamalarından biridir.
Reeskont, vadeli senetlerin değerleme günü itibariyle cari değerine (bugünkü değerine) indirgenmesi işlemidir. Eğer bir işletme alacak senetlerini reeskonta tabi tutuyorsa, borç senetlerini de aynı işleme tabi tutmak zorundadır. Bu, vergi uygulamalarındaki tutarlılık ilkesinin bir gereğidir.
Reeskont işlemi sonucunda hesaplanan vade farkı, 322 Borç Senetleri Reeskontu hesabında izlenir. Bu hesap, pasif düzenleyici (negatif pasif) bir hesaptır ve aktif karakterli çalışır. Hesaplanan tutar, 647 Reeskont Faiz Gelirleri hesabına alacak kaydedilerek gelir yazılır.
Vadeli çeklerin reeskonta tabi tutulması konusunda mali idare olumsuz görüş bildirmektedir. Danıştay kararlarına göre vadeli çekler reeskont edilemez; edilirse bu tutarlar ticari kârdan mali kâra geçerken düzeltme konusu yapılmalıdır.
Kıdem tazminatı karşılığı, personelin işten ayrılması durumunda ödenecek tazminatın dönemlere dağıtılması için ayrılır. 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı hesabında izlenen bu tutarlardan, bir yıl içinde ödenecek olanlar 372 hesabına aktarılır. Bu işlem, işletmenin gelecekteki yükümlülüklerini bugünkü mali tablolara yansıtmasını sağlar.
Maliyet giderleri karşılığı ise amortisman, tamir-bakım gibi giderlerin aylık maliyetlere düzenli dağıtılması için kullanılır. 373 Maliyet Giderleri Karşılığı hesabı, tahmini giderler için alacaklandırılır. Yıl sonunda kesin tutar belli olduğunda, bu hesap kapatılarak gerçekleşen giderle mahsup edilir.
Bu karşılık hesapları, muhasebenin 'ihtiyatlılık' kavramı gereği, gerçekleşmesi muhtemel giderlerin dönem kârını doğru yansıtacak şekilde kaydedilmesine olanak tanır. Özellikle amortisman gibi büyük kalemlerin aylık maliyetlere paylaştırılması, işletme yönetiminin daha sağlıklı karar almasına yardımcı olur.