Ünite 11: Ünite 11

IS-LM Modelinde Temel Eksenler

IS-LM diyagramında yatay eksende milli gelir (Y) seviyesi, dikey eksende ise faiz oranı (i) yer alır. Bu iki değişkenin kesişimi piyasaların dengesini belirler.

Açık Piyasa İşlemlerinin Yönü

Merkez Bankası piyasaya para sürmek istediğinde devlet tahvili satın alırken, piyasadan para çekmek istediğinde ise devlete ait tahvilleri piyasaya satmaktadır.

Basit Keynezyen ve IS-LM Farkı

Basit Keynezyen modelde sadece mal piyasası analiz edildiği için yalnızca maliye politikası uygulanırken, IS-LM modelinde hem mal hem para piyasası birlikte ele alınarak para politikası da uygulanır.

Para Politikasının Etki Sıralaması

Merkez Bankası tarafından uygulanan para politikaları öncelikle para piyasasını (faiz oranlarını) etkiler, ardından yatırım kanalıyla mal piyasasını (milli geliri) etkiler.

Anahtar Kavramlar

Eşanlı DengeMal piyasası ile para piyasasının aynı anda ve aynı milli gelir ile faiz oranı seviyesinde dengeye gelmesidir. IS-LM modelinde bu denge IS ve LM eğrilerinin kesiştiği D noktasında gerçekleşir.

Açık Piyasa İşlemleri (APİ)Merkez Bankası'nın piyasada devlet tahvili alıp satarak para arzını etkileme yöntemidir. Tahvil alımıyla piyasaya para sürülürken, satışı ile piyasadan para çekilir.

Genişletici Para PolitikasıMerkez Bankası'nın piyasadan devlet tahvili satın alarak para arzını artırması ve faizleri düşürerek istihdam ile milli geliri yükseltmeyi amaçlamasıdır.

Daraltıcı Para PolitikasıMerkez Bankası'nın piyasaya devlet tahvili satarak para arzını kısması, faiz oranlarını yükseltmesi ve ekonomideki enflasyonist baskıları gidermeyi amaçlamasıdır.

Likidite TuzağıPara talebinin faize sonsuz duyarlı olduğu, faiz oranlarının sıfıra çok yakın bulunduğu ve para politikasının tamamen etkisiz kaldığı durumdur.

Maliye PolitikasıHükümetlerin kamu harcamaları, transfer ödemeleri ve vergi oranlarını değiştirerek işsizlik veya enflasyon gibi ekonomik hedeflere ulaşmaya çalışmasıdır.

Genişletici Maliye Politikasıİşsizliği gidermek amacıyla kamu harcamalarının artırılması ve vergi oranlarının düşürülmesi suretiyle milli geliri artırmayı hedefleyen politikadır.

Daraltıcı Maliye PolitikasıEnflasyonu düşürmek amacıyla kamu harcamalarının azaltılması ve vergi oranlarının artırılması suretiyle milli geliri kısan politikadır.

Toplam Arz FazlasıIS eğrisinin sağında kalan noktalarda ortaya çıkan, toplam arzın toplam talepten fazla olması ve buna bağlı olarak istenmeyen stok birikimlerinin oluşması durumudur.

Reel Para Arzı FazlasıLM doğrusunun solunda kalan alanlarda geçerli olan, para arzının para talebinden fazla olması durumudur ve faiz oranlarında aşağı yönlü hareket yaratır.

Yatırımların Faize DuyarsızlığıFaiz oranlarındaki değişmelerin yatırım harcamalarını hiç etkilemediği, IS doğrusunun dikey bir görünüm aldığı özel durumdur.

Kamu Harcamaları ÇarpanıKamu harcamalarında meydana gelen otonom bir değişmenin milli gelir seviyesinde kendisinden daha büyük bir kat sayıyla değişime yol açması mekanizmasıdır.

Para Talebinin Faize DuyarsızlığıPara talebinin faiz oranlarından etkilenmediği, bu nedenle LM doğrusunun dik bir konum aldığı ve genişletici maliye politikasının etkinliğini yitirdiği özel durumdur.

Diğer Önemli Bilgiler

Maliye Politikasının Etki Sıralaması

Hükümetler tarafından uygulanan maliye politikaları öncelikle mal piyasalarını (milli gelir ve harcamaları) etkiler, ardından para talebi kanıtıyla para piyasasına yansır.

IS Eğrisinin Konumu ve Dengesizlikler

IS eğrisinin sağında kalan noktalarda toplam arz fazlası ve istenmeyen stok birikimleri görülürken, solundaki noktalarda toplam talep fazlası yaşanmaktadır.

Likidite Tuzağında Faiz Oranı

Para talebinin faize sonsuz duyarlı olduğu likidite tuzağı durumunda, faiz haddi sıfır veya sıfıra çok yakın bir seviyede sabit kalmaktadır.

Yatırımların Faize Duyarsızlığında IS Eğrisi

Yatırımların faize bütünüyle duyarsız olduğu özel durumda IS doğrusu milli gelir eksenine dik bir konum almaktadır ve faiz düşüşleri yatırımları artırmaz.

Para Talebinin Faize Duyarsızlığında LM Eğrisi

Para talebinin faize hiç duyarlı olmadığı özel durumda ise LM doğrusu faiz eksenine paralel/dik bir konum alarak genişletici maliye politikasını etkisizleştirir.

Maliye Politikasını Uygulayan Mercii

Para politikası bağımsız veya yarı bağımsız Merkez Bankaları tarafından yürütülürken, maliye politikası doğrudan hükümetler tarafından kamu bütçesi araçlarıyla uygulanır.

Sınavda Dikkat Et

IS-LM modelinde eşanlı dengenin IS ve LM doğrularının kesişim noktasında oluştuğunu, bu nokta dışındaki alanlarda ise piyasalarda arz/talep fazlalıkları olduğunu unutmayın.
Para politikasının öncelikle para piyasasını (faizleri), maliye politikasının ise öncelikle mal piyasasını (milli geliri) etkilediği sırayı karıştırmayın.
Merkez Bankası'nın tahvil alımının 'genişletici', tahvil satımının ise 'daraltıcı' para politikası olduğunu sınavda dikkatle ayırt edin.
Likidite tuzağında para politikasının etkisiz, maliye politikasının ise etkin olduğunu gösteren özel durumlara dikkat edin.
Yatırımların faize duyarsız olduğu durumda IS doğrusunun milli gelir eksenine dik olduğunu, para talebinin faize duyarsız olduğu durumda ise LM doğrusunun dik konum aldığını ezberleyin.
Maliye politikasının hükümetler, para politikasının ise Merkez Bankası tarafından uygulandığını temel bir kural olarak akılda tutun.