Ünite 13: 1950-1980 Arası Türkiye Ekonomisi, Tarım ve Sanayi Sektörlerinin Analizi — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Bretton Woods Konferansı — 1944 yılında ABD'de düzenlenen ve II. Dünya Savaşı sonrasında yeni liberal ekonomik düzenin temellerinin atıldığı, IMF ve Dünya Bankası gibi kurumların kurulmasına öncülük eden uluslararası konferanstır. Örnek olarak, bu konferansla küresel iktisadi sistemde IMF ve Dünya Bankası gibi yapılar hayata geçirilmiştir.

Varlık Vergisi — II. Dünya Savaşı döneminde kentlerde uygulamaya konulan ve özellikle gayrimüslim vatandaşlar aleyhine alınan, toplumda ve iş dünyasında büyük bir güvensizlik ortamı yaratan ağır bir servet vergisidir. Örnek olarak, savaş yıllarında gayrimüslimler başta olmak üzere kesimler üzerinde olumsuz sosyal ve ekonomik etkiler doğurmuştur.

Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) — Plansız ekonomi politikalarının önüne geçmek ve kalkınma planlarını hazırlamak amacıyla 1960 yılında kurulan, danışman olarak Hollandalı iktisatçı Jan Tinbergen'in atandığı resmi kurumdur. Örnek olarak, 1963 yılından itibaren Beş Yıllık Kalkınma Planları bu kurumun öncülüğünde hazırlanmıştır.

İthal İkameci Politika — Dışarıdan ithal edilen malların ülke içinde üretilmesini teşvik eden, dışa kapalı veya korumacı ekonomi politikasını ifade eden bir kavramdır. Örnek olarak, Türkiye'de 1980 öncesi dönemde yaygın olarak uygulanan bu politika yerine sonrasında ihracata dayalı model benimsenmiştir.

24 Ocak Kararları — 1980 yılında yaşanan ekonomik bunalım ve siyasal istikrarsızlıklar sonrasında yürürlüğe konulan, dışa açılmayı, serbest piyasa ekonomisini ve ihracata dayalı büyümeyi savunan radikal istikrar programıdır. Örnek olarak, bu kararlarla finans sektörü serbestleşmiş ve döviz ticareti bankalara açılmıştır.

Döviz Tevdiat Hesabı — 24 Ocak Kararları sonrasında Türkiye'de yerleşik kişilerin bankalarda yabancı para cinsinden hesap açabilmesine ve yastık altındaki dövizlerin ekonomiye kazandırılmasına imkan tanıyan uygulamadır. Örnek olarak, bankaların kendi döviz portföylerini yönetmesine olanak sağlamıştır.

Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) — Devletin sermayesinin tamamına veya çoğunluğuna sahip olduğu, sanayi ve altyapı yatırımlarında öncülük eden ancak zamanla hantal bir yapıya bürünen iktisadi kuruluşlardır. Örnek olarak, dönemsel olarak siyasi çıkarlar nedeniyle fazla personel çalıştırarak ekonomik sıkıntılara yol açmışlardır.

Clark'ın Gelişmişlik Aşamaları — Ülkelerin gelişmişlik düzeylerini sektörel değişimlere göre inceleyen teoriye göre tarım, sanayi ve hizmetler sektörlerinin sırasıyla belirleyici olduğunu savunan görüştür. Örnek olarak, ekonomik gelişmenin ilk aşamasında tarım, ikinci aşamasında sanayi, son aşamasında ise hizmetler sektörü ön plana çıkmaktadır.

Tarımsal Mekanizasyon — Tarım sektöründe insan ve hayvan gücünün yerini makinelerin almasıyla birlikte üretim miktarında ve arazi verimliliğinde artış sağlayan modernleşme sürecidir. Örnek olarak, 1960'lardan itibaren Türkiye tarımında mekanizasyon hız kazanmıştır.

Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu — İkinci Dünya Savaşı sonrasında Avrupa ülkelerinin savaş tahribatından ders çıkararak 1952 yılında kurdukları ve günümüz Avrupa Birliği'nin temelini oluşturan ekonomik entegrasyon örgütüdür. Örnek olarak, 1958'de Ortak Pazar adını alarak gümrük birliğine dönüşmüştür.

İstihdam Edilen İşgücü — Ekonomik faaliyetlere fiilen katılan ve ücretli, yevmiyeli, işveren veya ücretsiz aile işçisi olarak çalışan nüfus miktarını ifade eder. Örnek olarak, Türkiye'de tarım sektöründe çalışanların oranı cumhuriyetin ilk yıllarında %81 iken zamanla azalmıştır.

Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH) — Bir ülkenin vatandaşlarının belirli bir dönemde ürettikleri nihai mal ve hizmetlerin piyasa fiyatları cinsinden toplam değerini gösteren makroekonomik göstergedir. Örnek olarak, sanayi sektörünün GSMH içindeki payı yıllar içinde değişmiştir.

Perspektif Plan — Normal beş yıllık planlardan daha uzun vadeli (örneğin 1973-1995 veya 2001-2023 arası) vizyonlar sunan, ülkenin nihai gelir ve üretim yapısını belirleyen stratejik planlamadır. Örnek olarak, Üçüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı döneminde uzun vadeli perspektif planlar hazırlanmıştır.

Yüksek Katma Değerli Üretim — İleri teknoloji kullanımını ve Ar-Ge faaliyetlerini gerektiren, birim başına elde edilen gelirin ve kârlılığın yüksek olduğu üretim tarzıdır. Örnek olarak, Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı düşük katma değerli üretimden bu yapıya geçişi hedeflemiştir.