İnfografik
← Ünite 14
Makro İktisat 2

Ünite 14: Türkiye’de Hizmet Sektörünün Genel Yapısı ve Alt Sektörlerinin Analizi

Dünya Bankası 2000-2010 Verileri
Dünya Bankası verilerine göre, dünya GSMH içinde hizmetler sektörünün payı 2000 yılında %67 iken, 2010 yılında %72'ye yükselmiştir. Aynı dönemde tarımın payı %4'ten %3'e, sanayinin payı ise %29'dan %25'e gerilemiştir.
2001 Türkiye Bankacılık Krizi
2001 yılının Şubat ayında yaşanan finansal kriz, bankacılık sektörünün mali yapısını sarsmış ve tarım ile sanayi sektörlerinde %7'nin üzerinde aşırı daralmalara yol açmıştır. Kriz sonrasında Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı devreye sokulmuştur.
2008 Küresel Finans Krizi
ABD'de mortgage kredilerinin ödenememesiyle başlayıp tüm dünyaya yayılan 2008 krizi, Türkiye'de hizmetler sektöründe %5,2'lik negatif büyüme yaratmış ancak alınan önlemler sayesinde bu etki hızla giderilmiştir.
Cumhuriyet Dönemi Demiryolu İnşası
1923-1950 yılları arasındaki 27 yıllık dönemde 5.293 km demiryolu inşa edilmişken, 1950'den günümüze kadar olan uzun sürede 5.819 km demiryolu inşası gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kavramlar

Hizmetler SektörüMal üretmeyen ancak turizm, finans, ulaştırma ve haberleşme gibi ticari ve kişisel faaliyetleri kapsayan, küreselleşme ve teknolojiyle birlikte dünya GSMH içindeki payı artan ekonomik sektördür. Örneğin, Dünya Bankası verilerine göre dünya GSMH'sindeki payı 2010'da %72'ye ulaşmıştır.
Daniel Bell ModeliSanayi sektörünün gelişiminin, sırasıyla enerji/ulaştırma, finans/ticaret ve en son refah artışıyla birlikte sağlık/eğitim gibi hizmet sektörlerinin gelişimine öncülük ettiğini savunan ekonomik gelişim yaklaşımıdır.
Cari AçıkÜlkenin mal ithalatı ile ihracatı arasındaki uyumsuzluk ve enerji dışa bağımlılığı gibi nedenlerle ortaya çıkan ödemeler bilançosu dengesizliğidir. Türkiye'de turizm gelirleri bu açığın kapatılmasında önemli bir rol oynamaktadır.
Ödemeler Bilançosu (Bilanço)Bir ülkenin belirli bir dönemde diğer ülkelerle yaptığı ekonomik işlemlerin (mal, hizmet, sermaye hareketleri) kaydedildiği muhasebe tablosudur. Turizm gelirleri bu dengenin sağlanmasında döviz girdisiyle katkı sunar.
Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı2001 yılının Şubat ayındaki krizin ardından Mayıs 2001'de IMF ile yapılan anlaşma çerçevesinde hayata geçirilen; enflasyonla mücadele, mali disiplin ve bankacılık sektörünün mali yapısını güçlendirmeyi amaçlayan programdır.
Konvansiyonel BankacılıkGeleneksel bankacılık faaliyetleri olup, riskli gayrimenkul ve türev finansal ürünler yerine daha çok perakende bankacılık hizmetlerine odaklanan sistemdir. Türk bankacılığının 2008 krizinden az etkilenmesini sağlamıştır.
Kabotaj KanunuTürkiye limanları arasında deniz ticareti ve yük/yolcu taşımacılığı hakkını Türk bayraklı gemilere veren, denizciliğin millileştirilmesi ve geliştirilmesi amacıyla 1926 yılında yürürlüğe konulan kanundur.
ElleçlemeLimanlarda gemilere yükleme ve boşaltma işlemlerinin tümünü ifade eden denizcilik terimidir. Türkiye'de 2003-2011 yılları arasında elleçlenen yük miktarı %91 oranında artmıştır.
Ro-Ro TaşımacılığıTekerlekli araçların (tır, kamyon vb.) gemilerle bir limandan diğerine taşınması esasına dayanan denizcilik lojistik faaliyetidir.
Mortgage Krizi2008 yılında ABD'de konut kredilerinin (mortgage) geri ödenmesinde yaşanan sıkıntılarla ortaya çıkan ve tüm dünyayı etkisi altına alarak küresel finans krizine dönüşen ekonomik krizdir.
Serbest Havacılık Politikası2003 yılında 'havayolu halkın yolu olacaktır' sloganıyla hayata geçirilen, iç hatlarda yolcu taşımacılığını serbest rekabete açarak fiyatların düşmesini ve talebin artmasını sağlayan havacılık politikasıdır.
Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ)Türkiye'deki mevcut havaalanlarının işletilmesi, hava trafiğinin yönlendirilmesi, denetimi, bakımı ve onarımı ile görevli ve sorumlu resmi kurumdur.
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF)Bankaların iflası veya mali bünyelerinin zayıflaması durumunda mevduat sahiplerinin haklarını korumak ve fon güvenliğini sağlamakla görevli kamu kurumudur.
Faktoring ve Finansal Kiralama (Leasing)Bankacılık dışı finans sektörünü oluşturan, işletmelerin alacaklarının devralınması veya yatırım mallarının finansal kiralanması yoluyla destek sağlayan alt finansal kuruluşlardır.
Transit TaşımacılıkBir ülkenin toprakları üzerinden, kalkış ve varış noktaları başka ülkeler olmak üzere gerçekleştirilen uluslararası yük ve yolcu taşıma faaliyetidir.
Sıcak ParaKısa vadeli kazanç elde etmek amacıyla uluslararası piyasalarda hareket eden, kriz ve risk dönemlerinde gelişmekte olan ülke piyasalarından hızla çekilen spekülatif sermayedir.
GSMH / GSYHGayri Safi Milli Hukûs / Gayri Safi Yurt İçi Hasıla; bir ülkede belirli bir dönemde üretilen nihai mal ve hizmetlerin toplam piyasa değerini gösteren temel makroekonomik göstergelerdir.

Diğer Önemli Bilgiler

Kabotaj Kanunu'nun Kabulü

Türkiye'de denizcilik alanında ticari hedefler doğrultusunda atılan en önemli adımlardan biri olan Kabotaj Kanunu, Cumhuriyet'in ilk yıllarında 1926 yılında yürürlüğe konulmuştur.

Serbest Havacılık Politikası (2003)

2003 yılında 'havayolu halkın yolu olacaktır' sloganıyla başlatılan politika, iç hatlarda serbest rekabeti sağlamış, bilet fiyatlarını düşürerek havayolu yolcu talebinde devasa bir artış ve altyapı modernizasyonu getirmiştir.

Turizm Gelirlerinin DTA'yı Kapama Oranı (2001)

2001 yılında Türkiye'de yaşanan kriz nedeniyle dış ticaret açığı azalma eğilimi göstermiş, artış trendindeki turizm gelirleri dış ticaret açığını %133,63 oranında kapatarak rekor kırmıştır.

Finans Sektörünün Bilanço Dağılımı

Türkiye'de finans sektörünün toplam bilanço büyüklüğünün yaklaşık %90'ını tek başına bankacılık sektörü oluşturmaktadır. Sigortacılık %3,5 ve menkul kıymet yatırım fonları %3 pay almaktadır.

Denizcilikte Elleçlenen Yük Artışı (2003-2011)

Türkiye limanlarında elleçlenen toplam yük miktarı 2003 yılındaki 189 milyon tondan, 2011 yılı sonunda %91 oranında artarak 363 milyon tona yükselmiştir.

Uluslararası Gemi Sayısındaki Gelişme

Türk uluslararası gemi siciline ve milli gemi siciline kayıtlı gemi sayısı, 2003 yılındaki 1.148 adetten 2011 yılında %59 artışla 1.832 adete ulaşmıştır.

Konteyner Hareketliliği Artışı

Türkiye'de dış ticarete bağlı olarak işlem gören konteyner sayısı 2004 yılında 2.9 milyon adet iken, 2011 yılında %88 oranında artış göstererek 5.46 milyon adet olarak gerçekleşmiştir.

Ro-Ro Taşımacılığı İstatistikleri

Ro-Ro gemileriyle taşınan toplam araç sayısı 2003 yılında 220.345 adet iken, 2011 yılında %50 oranında artış kaydederek 330.714 adete ulaşmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Dünya Bankası'nın 2000 (%67) ve 2010 (%72) yılı dünya GSMH hizmetler sektörü payı oranlarını karıştırmayın, sınavda rakamsal soru gelebilir.
  • Daniel Bell'in sanayileşme ve hizmetler sektörü gelişim aşamalarını (enerji/ulaştırma -> finans/ticaret -> sağlık/eğitim) sırasıyla ezberleyin.
  • Türkiye'nin sanayi istihdamında hiçbir zaman gelişmiş ülkelerdeki %35-40 seviyesine ulaşamadığı bilgisini unutmayın; bu, hizmetlerin yapısını doğrudan etkilemiştir.
  • 2001 krizinde turizm gelirlerinin dış ticaret açığını kapatma oranının rekor kırarak %133,63'e ulaştığını tablodan teyit edin.
  • Kabotaj Kanunu'nun 1926 yılında yürürlüğe girdiğini ve denizcilik için milat olduğunu unutmayın.
  • Türk bankacılık sektörünün 2008 krizinden az etkilenmesinin temel nedeninin perakende odaklı konvansiyonel yapı ve türev ürün bulundurmaması olduğunu sakın atlamayın.
  • Hizmetler sektörünün kriz dönemlerindeki (2001 ve 2008) daralmasının tarım ve sanayiye göre daha 'yüzeysel' kaldığı ifadesine dikkat edin.