Ünite 11: Gelir Dağılımı ve Maliye Politikası — Önemli Kavramlar

Piyasa mekanizmasının kendi işleyişi içinde, üretim faktörlerinin (emek, sermaye, toprak, girişimci) üretime katkılarına göre elde ettikleri ilk gelir bölüşümüdür. Bu dağılım devlet müdahalesi olmaksızın gerçekleşir.

Devletin kamu harcamaları, transferler ve vergiler gibi maliye politikası araçlarıyla birincil gelir dağılımına müdahale etmesi sonucu ortaya çıkan nihai gelir dağılımıdır.

Hiçbir bireyin refahını kötüleştirmeden, en az bir bireyin refahını artırmanın imkansız olduğu kaynak dağılımı durumudur. Gelir dağılımının adaletini ölçmez, sadece etkinlik odaklıdır.

Toplumdaki hiçbir bireyin durumunu kötüleştirmeden, en az bir bireyin durumunu daha iyi hale getiren politika veya kaynak dağılımı değişikliğidir.

Toplumsal refahı, toplumdaki tüm bireylerin faydalarının toplamı olarak gören yaklaşımdır (W=Ui). Faydanın bireyler arasındaki dağılımını veya eşitsizliği dikkate almaz.

Toplumsal refahın sadece toplumdaki en kötü durumda olan (en az faydayı elde eden) bireyin refah düzeyine bağlı olduğunu ve onun refahını maksimize etmeyi amaçlayan eşitlikçi yaklaşımdır.

Kamu harcamalarının ve vergilerin hanehalkı ve firmalar üzerindeki net etkisini ölçerek, maliye politikasının gelir dağılımı ve yoksulluk üzerindeki sonuçlarını belirleyen analiz yöntemidir.

Devletin vergi sistemi aracılığıyla yüksek gelir gruplarından topladığı kaynakları, sosyal transfer harcamalarıyla düşük gelirli ve ihtiyaç sahibi gruplara aktarma rolünü ifade eden kavramdır.

Vergiyi, bireylerin devletin sunduğu kamu hizmetlerinden elde ettikleri faydanın bir karşılığı veya fiyatı olarak gören ve piyasa kurallarını kamu ekonomisine uyarlayan vergileme ilkesidir.

Verginin, bireylerin kamu hizmetlerinden yararlanma derecelerine bakılmaksızın, ekonomik güçleri (gelir, servet vb.) oranında alınması gerektiğini savunan adalet ilkesidir.

Aynı ekonomik ve kişisel şartlara (aynı ödeme gücüne) sahip olan yükümlülerin vergi karşısında aynı muameleye tabi tutulması ve eşit miktarda vergi ödemesi ilkesidir.

Farklı ödeme gücüne sahip olan bireylerin, bu farklılıklarına uygun olarak farklı oranlarda vergilendirilmesini öngören ve artan oranlı vergilemeyi savunan ilkedir.

Mükellefin ve ailesinin fizyolojik ve sosyal asgari yaşam standardını sürdürebilmesi için gerekli olan gelir miktarının vergilendirme dışında tutulması tekniğidir.

Bedensel çalışmaya dayanan emek gelirlerinin, sermaye gelirlerine göre daha hafif vergilendirilmesi gerektiğini savunan, gelirin kaynağını dikkate alan vergileme kuramıdır.

Mükelleflerin yasalara aykırı davranmadan, kanun boşluklarından veya muafiyetlerden yararlanarak vergi yükünü azaltması veya vergiyi doğuran olayın gerçekleşmesini engellemesidir.

Mükellefin üzerine konulan vergi yükünü, fiyat mekanizması (mal fiyatını artırma veya girdi fiyatını düşürme) aracılığıyla kısmen veya tamamen başkalarına devretmesi sürecidir.