Ünite 9: Stagflasyon ve Maliye Politikası

1970'li Yıllar ve Stagflasyonun Doğuşu

Stagflasyon kavramı dünya ekonomi literatürüne ilk kez 1970'li yıllarda girmiştir. Bu döneme kadar hâkim olan Keynesyen iktisat politikaları, enflasyon ile durgunluğun aynı anda var olamayacağını varsaydığı için stagflasyon krizi karşısında yetersiz kalmış ve yeni iktisadi yaklaşımların doğmasına zemin hazırlamıştır.

1973 Petrol Bunalımı ve Arz Şoku

1973 sonbaharında patlak veren petrol kriziyle birlikte enerji fiyatları çok kısa sürede fahiş oranlarda artmıştır. Petrolün diğer enerji kaynaklarıyla ikamesinin kısa sürede imkânsız olması, sanayi ülkelerinde parça başına üretim maliyetlerini fırlatarak küresel çapta stagflasyonu tetikleyen en somut dışsal neden olmuştur.

Otomobil Sanayisinde Anti-Konjonktürel Fiyatlama

1973 petrol krizi döneminde, otomobil sanayisinde toplam ciro ve satış hacmi ciddi oranda azalmasına rağmen, eksik rekabet koşulları nedeniyle fiyatlar iki kez yüzde 10 oranında artırılmıştır. Bu durum, piyasa gücüne sahip firmaların staglasyonu nasıl beslediğinin somut bir kanıtıdır.

A.W. Phillips'in 1958 Tarihli Tarihi Çalışması

İngiliz iktisatçı A.W. Phillips, 1958 yılında yayımladığı ampirik çalışmasında Birleşik Krallık ekonomisinin yaklaşık yüz yıllık verilerini analiz etmiş ve işsizlik oranı düşükken parasal ücretlerin (ve enflasyonun) yükselme eğiliminde olduğunu saptayarak Phillips Eğrisi'ni literatüre kazandırmıştır.

Anahtar Kavramlar

StagflasyonBir ekonomide yüksek enflasyon oranı ile yüksek işsizlik ve ekonomik durgunluğun aynı anda yaşandığı istikrarsızlık durumudur. Geleneksel Keynesyen talep yönetiminin çaresiz kaldığı bu durumda, fiyatlar yükselirken üretim ve istihdam hacmi daralır.

Phillips Eğrisiİşsizlik oranı ile enflasyon oranı (veya nominal ücret artış hızı) arasındaki ters yönlü, negatif ilişkiyi gösteren makroekonomik eğridir. Kısa dönemde bu iki değişkenden birini iyileştirmenin diğerini kötüleştireceğini savunur.

Maliyet İtişli EnflasyonÜretim faktörlerinin (emek, ham madde, enerji vb.) maliyetlerinde meydana gelen artışların, firmalar tarafından ürün fiyatlarına yansıtılması sonucu ortaya çıkan enflasyon türüdür. Stagflasyonist süreçlerde talep yetersiz olsa dahi fiyatların yükselmesine neden olur.

Yapısal İşsizlikEkonomideki teknolojik değişimler veya sektörel dönüşümler nedeniyle, iş gücünün nitelikleri ile açık iş pozisyonlarının gerektirdiği nitelikler arasındaki uyumsuzluktan kaynaklanan uzun dönemli işsizlik türüdür.

Vergi Temelli Gelir PolitikasıÜcret ve maliyet artışlarını kontrol altında tutmak amacıyla vergi sisteminin bir teşvik veya ceza aracı olarak kullanılmasıdır. Belirlenen limitlerin üzerinde ücret artışı yapan firmalara ek vergi cezası verilirken, limit altında kalanlara sübvansiyon sağlanır.

Politika Bileşimi (Policy Mix)Stagflasyonla mücadelede, genişletici maliye politikası (örneğin vergi indirimleri) ile daraltıcı para politikasının (örneğin sıkı para arzı) eş zamanlı ve koordineli bir şekilde uygulanması stratejisidir.

Eksik Rekabet PiyasasıPiyasadaki firma sayısının azlığı veya ürün farklılaştırması nedeniyle firmaların fiyat üzerinde belirleme gücüne sahip olduğu piyasa yapısıdır. Bu piyasalarda firmalar, talep düşse bile kâr marjlarını korumak için fiyatları düşürmezler.

Anti-Konjonktürel DavranışEkonomik durgunluk dönemlerinde genel eğilimin aksine fiyatları düşürmek yerine sabit tutma veya artırma yönünde sergilenen piyasa davranışıdır. Özellikle eksik rekabet piyasalarındaki güçlü firmalarda görülür.

Arz Yanlı İktisatEkonomik büyüme ve istikrarın toplam talebi artırarak değil, vergi indirimleri ve teşvikler yoluyla üretimi, yatırımları ve iş gücü arzını (toplam arzı) artırarak sağlanacağını savunan iktisat okuludur.

Nominal Ücret Katılığıİşçi sendikalarının toplu sözleşme güçleri veya yasal düzenlemeler nedeniyle, ekonomik durgunluk ve yüksek işsizlik dönemlerinde dahi parasal ücretlerin aşağı yönlü esneklik göstermemesi durumudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Arz Yanlı İktisatçıların Vergi İndirimi Savunusu

Arz yanlı iktisat ekolü temsilcileri, yüksek vergilerin emek arzını, tasarrufları ve yatırımları saptırarak üretimi engellediğini savunurlar. Bu nedenle stagflasyondan çıkış için vergi oranlarının düşürülerek üreticilerin ve çalışanların teşvik edilmesi gerektiğini ileri sürerler.

Sendikal Pazarlıklar ve Nominal Ücret Sınırı

Rekabetçi olmayan emek piyasalarında toplu iş sözleşmeleri, fiili ücretlerin piyasa dengesinin altına düşmesini engeller. Bu durum, ekonomik daralma dönemlerinde bile iş gücü maliyetlerinin yüksek kalmasına yol açarak işsizlik artarken fiyatların da düşmesini engeller.

Sınavda Dikkat Et

Stagflasyonun tanımını çok iyi bilmelisiniz; yüksek enflasyon ve yüksek işsizliğin (durgunluğun) aynı anda yaşandığı durumdur. Sınavda bu iki değişkenin yönü mutlaka sorulur.
Phillips Eğrisi'nin işsizlik ve enflasyon arasındaki ters yönlü (negatif) ilişkiyi gösterdiğini unutmayın. Eğrinin eksenlerindeki değişkenler bu iki kavramdır.
1973 Petrol Krizi'nin stagflasyonun en önemli dışsal nedeni ve maliyet itişli enflasyon örneği olduğunu aklınızda tutun; tarihsel örnek sorularında sıkça karşınıza çıkar.
Vergi Temelli Gelir Politikası'nın (ücret artışlarını kontrol etmek için vergi cezası/sübvansiyon kullanımı) tanımına dikkat edin; doğrudan terim sorma ihtimali yüksektir.
Policy Mix (Politika Bileşimi) kavramında hangi iki politikanın nasıl eşleştirildiğine dikkat edin: Genişletici maliye politikası (vergi indirimi) ile daraltıcı para politikası birlikte uygulanır.
Arz yanlı iktisatçıların çözüm önerisinin 'vergi indirimleri' olduğunu unutmayın; çünkü onlar yüksek vergilerin üretimi ve yatırımları baltaladığını savunurlar.