Modern Devletin Doğuşu ve Borç Kıskacındaki Osmanlı Maliyesimyders hazırladı
Bugün cebimizde taşıdığımız kâğıt paraların, devletlerin bütçe açıklarını kapatmak için aldığı borçların ve enflasyonun hayatımızı nasıl şekillendirdiğini anlamak, aslında modern devletin mali temellerini incelemekten geçer. On dokuzuncu yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu, sadece askeri ve idari alanlarda değil, aynı zamanda bu değişimlerin getirdiği devasa ekonomik yüklerle de mücadele etmek zorunda kalmıştır. Devletin modern bir ordu kurma ve merkeziyetçi bir bürokrasi inşa etme çabaları, harcamaları daha önce görülmemiş boyutlara taşımıştır. Bu durum, günümüz modern ekonomilerinde de sıkça tartıştığımız bütçe açığı, borçlanma ihtiyacı ve para politikası araçlarının ilk kez sistemli bir şekilde hayatımıza girmesine yol açmıştır.
Devletler, gelirleri giderlerini karşılamadığında ya vergileri artırır ya borçlanır ya da paranın değerini düşürür. Osmanlı Devleti de bu dönemde dış borç kapıları henüz açılmamışken, kendi iç kaynaklarına yönelerek iltizam, malikâne ve esham gibi yaratıcı iç borçlanma yöntemleri geliştirmiştir. Bu yöntemler, sadece devletin nakit ihtiyacını karşılamakla kalmamış, aynı zamanda toplumun farklı kesimlerinin devletle olan finansal bağını güçlendirmiştir. Günümüzdeki hazine bonosu ve devlet tahvili gibi yatırım araçlarının kökeni, o dönemde küçük tasarruf sahiplerinin bile devletten pay satın almasına imkan tanıyan bu sistemlere dayanmaktadır.
Öte yandan, bütçe açıklarını kapatmak için başvurulan paranın ayarını düşürme yani tağşiş uygulamaları ile ilk kâğıt para olan kaime deneyimi, kontrolsüz para basımının ve ekonomik güvensizliğin piyasaları nasıl felç edebileceğini gösteren tarihi derslerle doludur. Paranın değer kaybetmesi, fiyatların hızla yükselmesi ve yabancı para birimleri karşısındaki erime, bugün de küresel ekonominin en hassas dengelerini oluşturmaktadır. Bu üniteyi tamamladığınızda, günümüz ekonomi haberlerinde sıkça duyduğunuz devalüasyon, enflasyon, iç borçlanma senetleri ve bütçe dengesi gibi kavramların tarihsel bir laboratuvarda nasıl test edildiğini görecek ve modern finansal sistemin işleyiş mantığını çok daha iyi kavrayacaksınız.