Ünite 5: 19. Yy’de Osmanlı Ekonomisinde Bütçe Açıkları ve İç Borçlanma — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nda bütçe açıklarının artmasında etkili olan askeri ve bürokratik dönüşümleri inceleyerek, barış dönemlerindeki harcama artışlarının nedenlerini klasik dönem bütçe yapısıyla karşılaştırınız.
Yanıt / ipucu
Öğrenci, Yeniçeri Ocağı'nın kapatılması ve Asakir-i Mansure-i Muhammediye'nin kurulması gibi askeri reformların getirdiği sürekli mali yükü analiz etmelidir. Ayrıca, çoklu hazine sisteminden tek bütçe sistemine geçiş çabalarını ve merkezi bürokrasinin genişlemesinin barış zamanında bile harcamaları nasıl %250-300 oranında artırdığını açıklamalıdır.
Alıştırma 2myders hazırladı
Osmanlı Devleti'nin iç borçlanmada kullandığı İltizam, Malikâne ve Esham sistemlerini; borçlanma vadeleri, hedef kitleleri ve devlete sağladıkları nakit akışı açısından karşılaştıran bir tablo hazırlayınız.
Yanıt / ipucu
İltizam kısa vadeli ve mültezim odaklıyken, Malikâne sistemi ömür boyu süren vergi hakkı devrine ve büyük sermayedarlara dayanır. Esham ise yıllık vergi gelirlerinin küçük paylara bölünerek satılmasıyla orta ve küçük ölçekli tasarruf sahiplerinin de sisteme dahil olmasını sağlayan uzun vadeli bir iç borçlanma aracıdır.
Alıştırma 3myders hazırladı
1808-1844 yılları arasında uygulanan yoğun tağşiş politikasının, Osmanlı kuruşunun dış ticaret değeri ve yurt içi enflasyon üzerindeki etkilerini dönemin sterlin kuru değişimini örnek göstererek tartışınız.
Yanıt / ipucu
Tağşiş, kuruşun gümüş içeriğini %83 azaltarak paranın değerini düşürmüş ve sterlin kurunun 11 kuruştan 110 kuruşa çıkmasına yol açmıştır. Bu durum ithal malların fiyatını artırıp hiperenflasyonu tetiklerken, devletin vergi gelirlerinin reel olarak erimesine neden olmuştur.
Alıştırma 4myders hazırladı
Devletin gümüş kuruşlarda sistematik olarak tağşiş yaparken altın sikkelerin ayarını korumasının arkasındaki mali stratejiyi ve bu durumun piyasadaki kalpazanlık faaliyetleriyle ilişkisini araştırınız.
Yanıt / ipucu
Devlet, maaş ödemeleri gibi ana harcamalarını gümüş kuruşla yaptığı için gümüş tağşişinden daha yüksek marjinal gelir elde etmiştir. Ancak bu durum kuruşa olan güveni sarsmış, kalpazanların daha yüksek ayarlı sahte sikkeler basmasına yol açarak devletin borçlanma maliyetlerini yükseltmiştir.
Alıştırma 5myders hazırladı
1840 yılında tedavüle çıkarılan Kaime-i Mutebere-i Nakdiyye'nin faizli bir borç senedinden faizsiz bir kâğıt paraya dönüşüm sürecini ve Kırım Savaşı'ndaki aşırı arzın ekonomik sonuçlarını değerlendiriniz.
Yanıt / ipucu
Kaime başlangıçta %12,5 faizli ve yüksek kupürlü bir borç senedi iken, 1852'de düşük kupürlü ve faizsiz basılarak senyoraj geliri sağlayan kâğıt paraya dönüşmüştür. Kırım Savaşı'ndaki kontrolsüz basım ise paranın değerini çökertmiş ve hiperenflasyona yol açarak kaimelerin piyasadan çekilmesiyle sonuçlanmıştır.
