DeğerlemeVergi matrahlarının hesaplanmasıyla ilgili iktisadi kıymetlerin takdir ve tespit edilmesi işlemidir. Örneğin, işletmenin dönem sonu stoklarının değerinin belirlenmesi bu kapsamdadır.
Değerleme Günüİktisadi kıymetlerin vergi kanunlarında gösterilen ve değerlemeye esas tutulan gün ve zamanlarıdır. Gelir vergisinde hesap döneminin son günü olan 31 Aralık bu güne örnektir.
Maliyet Bedeliİktisadi bir kıymetin iktisap edilmesi veya değerinin artırılması için yapılan ödemelerle bunlara ilişkin her türlü giderin toplamıdır. Satın alınan bir makinenin nakliye ve montaj giderleri bu bedele eklenir.
Borsa RayiciMenkul kıymetler, kambiyo veya ticaret borsalarına kayıtlı kıymetlerin değerlemeden önceki son işlem günündeki ortalama borsa değeridir. Yabancı paraların değerlemesinde bu ölçü esas alınır.
Tasarruf DeğeriBir iktisadi kıymetin değerleme gününde sahibi için arz ettiği gerçek değerdir. İşletmenin kendi bünyesinde o kıymete biçtiği ekonomik faydayı ifade eder.
Mukayyet DeğerBir iktisadi kıymetin muhasebe kayıtlarında gösterilen hesap değeridir. İşletmenin aktifinde yer alan alacaklar ve pasifindeki borçlar bu değerle değerlenir.
İtibari DeğerHer nevi senetlerin, hisse senetlerinin ve tahvillerin üzerinde yazılı olan nominal değerdir. Kasadaki nakit paralar ve çıkarılan tahviller bu değerle değerlenir.
Vergi DeğeriBina ve arazinin Emlak Vergisi Kanunu hükümlerine göre tespit edilen değeridir. Maliyet bedeli bilinmeyen bina ve arazilerin değerlemesinde kullanılır.
Rayiç BedelBir iktisadi kıymetin değerleme günündeki normal alım satım değeridir. Piyasadaki serbest alışveriş değerini ifade eder.
Emsal BedeliGerçek bedeli belli olmayan veya bilinmeyen bir malın, değerleme gününde satılması halinde emsaline göre taşıyacağı değerdir. Yangında zarar gören malların değer tespitinde kullanılır.
Emsal ÜcretiÜcretin gerçek miktarının bilinmediği durumlarda emsal bedeli esaslarına göre tespit edilen ücrettir. Hizmet sektöründe çalışanların vergilendirilmesinde esas alınabilir.
Özel Maliyet BedeliKiracı tarafından kiralanan gayrimenkulü genişletmek veya değerini sürekli artırmak amacıyla yapılan ve mülk sahibine kalacak olan giderlerin değeridir. Kiralık binaya yapılan asansör sistemi buna örnektir.
PeştemallıkBaşkasına devrolunan işletmenin tanınma derecesi, konumu ve müşteri sayısı gibi özelliklerine göre devralanın ödediği hava parasıdır. Mukayyet değerle değerlenir.
Enflasyon Düzeltmesiİşletmelerin parasal olmayan kıymetlerinin mali tabloların ait olduğu tarihteki satın alma gücü cinsinden hesaplanması işlemidir. Yüksek enflasyon dönemlerinde mali tabloların gerçeği yansıtması için yapılır.
Parasal KıymetlerTürk lirasının değerindeki değişmeler karşısında nominal değerleri aynı kaldığı halde satın alma güçleri fiyat hareketlerinin aksi yönünde değişen kıymetlerdir. Kasadaki nakit para buna örnektir.
Parasal Olmayan KıymetlerParasal kıymetler dışındaki, enflasyon karşısında nominal değeri değişebilen kıymetlerdir. İşletmenin sahip olduğu binalar, taşıtlar ve stoklar bu gruptadır.
Amortismanİşletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya maruz kalan duran varlıkların değerinin yıllara bölünerek yok edilmesidir. Satın alınan bir kamyonun değerinin faydalı ömrü boyunca gider yazılmasıdır.
Normal Amortismanİktisadi kıymetin faydalı ömrü dikkate alınarak her yıl eşit tutarlarda gider yazılması usulüdür. 10 yıl ömürlü bir makine için her yıl %10 oranında amortisman ayrılması buna örnektir.
Azalan Bakiyeler UsulüDuran varlıkların ilk yıllarında daha yüksek, son yıllarında ise azalan tutarlarda amortisman ayrılması usulüdür. Bu usulde amortisman oranı normal oranın iki katı olarak uygulanır.
Fevkalade AmortismanDoğal afetler veya yeni icatlar nedeniyle değerini tamamen veya kısmen kaybeden kıymetler için Maliye Bakanlığı izniyle uygulanan olağanüstü amortismandır. Depremde hasar gören fabrika binası için ayrılır.
Değersiz AlacakBir yargı kararına veya kanaat getirici bir belgeye göre tahsiline artık imkan kalmayan alacaklardır. Borçlunun iflası veya mahkeme kararıyla kesinleşen tahsil edilemez alacaklar buna örnektir.
Şüpheli AlacakDava veya icra aşamasında bulunan ya da protesto edilmesine rağmen ödenmemiş olan alacaklardır. İşletmenin tahsil edemediği ve icraya verdiği ticari alacağı için karşılık ayırması buna örnektir.
Vazgeçilen AlacakKonkordato veya sulh yolu ile tahsilinden vazgeçilen alacaklardır. Borçlunun defterinde özel bir karşılık hesabında üç yıl boyunca tutulur.
Girişim Sermayesi FonuGirişim sermayesi yatırım ortaklıklarına sermaye koymak amacıyla dönem kazancından ayrılan ve pasifte geçici hesapta tutulan fondur. Kurum kazancının %10'unu aşamaz.
Yenileme FonuAmortismana tabi iktisadi kıymetlerin satılmasından doğan karın, yeni bir kıymet alınması amacıyla pasifte en fazla üç yıl süreyle tutulduğu fondur.
