Kamu hizmetlerinin kesintisiz bir şekilde yürütülmesi ve toplumsal ihtiyaçların zamanında karşılanması, devletin en önemli gelir kaynağı olan vergilerin ve diğer kamu alacaklarının zamanında tahsil edilmesine bağlıdır. Vergi alacağının normal ve rızai yollarla tahsil edilemediği durumlarda, devletin kamusal gücünü kullanarak zora başvurması kaçınılmaz hale gelir. Bu zorlayıcı kurallar bütünü, kamu icra hukukunun (vergi icra hukuku) konusunu oluşturur. Özel hukukta alacaklılar, borçludan alacaklarını tahsil etmek için devletin icra ve iflas dairelerine başvurmak zorundadır; kendi güçlerini kullanarak doğrudan tahsilat yapamazlar. Kamu icra hukukunda ise durum tamamen farklıdır. Alacaklı olan kamu idaresi (örneğin vergi dairesi), aynı zamanda icra dairesi sıfatını da haizdir. Kamu gücünü kullanarak vadesi gelmiş alacaklarını doğrudan doğruya takip ve tahsil etme yetkisine sahiptir. Bu yetkiye hukukta 'resen icra yetkisi' adı verilir. Türkiye'de kamu icra hukukunun temel yasal dayanağını 21 Temmuz 1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (AATUHK) oluşturmaktadır. Bu kanun, devletin, il özel idarelerinin ve belediyelerin kamu gücüne dayanarak ortaya çıkan asli ve fer'i alacaklarının takip ve tahsil usullerini düzenler. Kamu icra hukuku terimi, sadece vergi dairesi alacaklarını kapsayan vergi icra hukukundan daha geniş bir anlama sahiptir ve tüm kamu alacaklarını içine alır. 6183 sayılı Kanun'un 1. maddesine göre kamu alacağı; devlete, il özel idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim, harç, ceza tahkik ve takiplerine ait yargılama giderleri, vergi cezaları ve para cezaları gibi asli alacaklardan oluşur. Bunun yanı sıra, gecikme zammı ve faiz gibi fer'i alacaklar ile bu alacakların takip edilmesinden doğan takip masrafları da kamu alacağı kapsamındadır. Kamu idarelerinin sözleşmelerden, haksız fiillerden ve haksız iktisaplardan (sebepsiz zenginleşmeden) doğan alacakları, kamu hizmetlerinin uygulanmasından doğmadıkları sürece ve özel hukuk ilişkilerine dayandıkları için bu kanun kapsamında kamu alacağı sayılmazlar. Bu tür özel hukuk kökenli alacakların takibi genel hükümlere göre icra daireleri aracılığıyla yapılır. Ayrıca, eski tarihli Tahsil-i Emval Kanunu'na göre tahsil edileceği belirtilen alacaklar da 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip edilir. Ancak bir alacağın bu kanuna göre takip ve tahsil edilmesi, ona kendiliğinden 'kamu alacağı' niteliği kazandırmaz; bu durum sadece takip usulü yönünden pratiklik sağlayan yasal bir atıftan ibarettir. Kamu alacağının tahsil edilmesinin zorlaşmasını veya tamamen imkansız hale gelmesini engellemek amacıyla kanun koyucu birtakım güvenlik müesseseleri geliştirmiştir. Bunların ilki teminat hükümleridir. Vergi ziyaı cezasını gerektiren durumlar veya kaçakçılık fiilleri nedeniyle bir kamu alacağının salınması için işlemlere başlandığında, vergi inceleme memurlarının yapacağı ilk hesaplamalara göre belirlenen miktar üzerinden borçludan teminat istenir. Kanunun 10. maddesine göre teminat olarak kabul edilebilecek değerler şunlardır: Para, bankalar tarafından verilen teminat mektupları, Hazine tahvil ve bonoları, hükümetçe belirlenen milli hisse senedi ve tahviller (borsa cetvelinin %15 noksanıyla değerlendirilir) ile borçlu veya üçüncü şahıslar tarafından gösterilen ve haciz varakasına dayanılarak haczedilen menkul ve gayrimenkul mallardır. Teminat sağlayamayan mükellefler, muteber bir şahsı müteselsil kefil ve müşterek müteselsil borçlu olarak gösterebilirler. Şahsi kefalet, noterden tasdikli bir sözleşme ile kurulur. Alacaklı tahsil dairesi, gösterilen şahsi kefili ve kefalet sözleşmesini kabul edip etmemekte tamamen serbesttir. Teminatın sonradan değer kaybetmesi veya borcun artması durumunda teminatın tamamlanması istenir. İhtiyati haciz, ileride tahakkuk edecek olan, henüz vadesi gelmemiş ya da vadesi geçtiği halde ödeme emri tebliğ edilmemiş kamu alacağının tahsil güvenliğini sağlamak amacıyla borçlunun mallarına geçici olarak el konulmasıdır. Vergi dairesi başkanı (bulunmayan yerlerde vergi dairesi müdürü) kararıyla derhal uygulanır. Haklarında ihtiyati haciz uygulananlar, haczin tebliğinden itibaren 7 gün içinde vergi mahkemesinde dava açabilirler. Borçlu, kanuna uygun teminat gösterirse ihtiyati haciz kaldırılır. İhtiyati tahakkuk ise, kamu alacağının güvenliğini sağlamak amacıyla, mükelleflerin henüz tahakkuk etmemiş vergilerinin olağan süreç beklenmeksizin tahakkuk ettirilmesidir. Bu koruma önlemi sadece vergiler, bunların zam ve cezaları için geçerlidir; vergi dışı kamu alacaklarında ihtiyati tahakkuk uygulanmaz. Vergi dairesi müdürünün yazılı talebi üzerine defterdar veya vergi dairesi başkanının yazılı emriyle uygulanır. İhtiyati tahakkuk nedenleri arasında borçlunun ikametgahının olmaması, kaçması, mallarını kaçırması, hileli yollara sapması ve muvazaalı teşebbüs şüphesi yer alır. İhtiyati tahakkuk üzerine derhal ihtiyati haciz uygulanır. Mükellefler, ihtiyati tahakkuk sebeplerine ve miktarına karşı 7 gün içinde vergi mahkemesinde dava açabilirler. Daha sonra özel kanununa göre kesinleşen tahakkuk ile ihtiyati tahakkuk arasındaki fark düzeltilir. Ödeme süresi içinde ödenmeyen kamu alacakları, tahsil dairesi tarafından cebren tahsil edilir. Cebren tahsil şekilleri; teminatın paraya çevrilmesi veya kefilin takibi, borçlunun mallarının haczedilerek paraya çevrilmesi ve gerekli şartlar varsa borçlunun iflasının istenmesidir. Cebren tahsil sürecinin başlayabilmesi için borçluya mutlaka bir 'ödeme emri' tebliğ edilmesi zorunludur. Ödeme emri, borçluya borcunu 7 gün içinde ödemesi veya mal bildiriminde bulunması yönünde yapılan resmi bir ihtardır. Ödeme emrinde borcun miktarı, nereye ödeneceği, süresinde ödenmezse borcun cebren tahsil edileceği ve mal bildiriminde bulunulmazsa 3 ayı geçmemek üzere hapisle tazyik olunacağı gibi yasal uyarılar yer alır. Kendisine ödeme emri tebliğ edilen kişi, böyle bir borcu olmadığı, borcu kısmen ödediği veya alacağın zamanaşımına uğradığı iddialarıyla 7 gün içinde vergi mahkemesinde dava açabilir. Davasında haksız çıkan borçludan, reddedilen miktar üzerinden %10 oranında 'haksız çıkma zammı' tahsil edilir. Davanın reddi halinde borçlu 7 gün içinde mal bildiriminde bulunmak zorundadır. Mal bildirimi, borçlunun kendisinde veya üçüncü kişilerde bulunan mal, alacak ve haklarından borcuna yetecek kadarının değerini, mahiyetini ve gelirlerini, eğer malı yoksa haczedilebilir malı olmadığını ve geçim kaynaklarını tahsil dairesine bildirmesidir. Ödeme emrine rağmen 7 gün içinde borcunu ödemeyen ve mal bildiriminde bulunmayan borçlular, tahsil dairesinin talebi üzerine icra tetkik mercii hakimi kararıyla 3 ayı geçmemek üzere hapisle tazyik edilirler. Haciz, borçlunun ödeme emri tebliğine rağmen borcunu ödememesi halinde, mal bildiriminde gösterilen veya tahsil dairesince tespit edilen mallarına resmen el konulmasıdır. Haciz işlemleri, tahsil dairesince düzenlenen ve mahallin en büyük memuru (vergi dairesi başkanı veya müdürü) tarafından onaylanan 'haciz varakası'na dayanılarak gerçekleştirilir. Haciz uygulamalarında devlet malları ile borçlunun ve ailesinin asgari yaşamını sürdürmesi için gerekli olan temel eşyalar, giyecekler, mesleki araçlar ve sosyal nitelikli bazı emekli aylıkları haczedilemez. Aylık, ücret ve intifa hakları gibi gelirler ise kısmen haczedilebilir. Kısmen haczedilebilen gelirlerde haciz oranı genel olarak üçte birden çok, dörtte birinden az olamaz; asgari ücreti aşmayan gelirlerde ise onda birden fazlası haczedilemez.