Ünite 8: Araştırmada Ölçme ve Ölçekler

Sosyal Bilimlerde Ölçmenin Gecikmişliği

Doğa bilimlerinde ölçüm uygulamaları çok eski tarihlere dayanırken, eğitim, psikoloji ve sosyoloji gibi toplumbilimlerinde başarı ve tutum gibi kavramların ölçülmesi 20. yüzyıldaki gelişmelerle bilimsellik kazanmıştır ve hâlen ilkel sayılabilecek düzeydedir.

Fox (1969) ve Bilimsel Gelişme

Fox (1969), sosyal bilimlerdeki ölçme alanındaki gelişmelerin yavaş gerçekleştiğini ve alanın hâlen ilkel düzeyde kabul edilebileceğini vurgulamıştır.

Simon (1969) Soru Sözlendirmesi Araştırması

Simon (1969) ve Payne (1951) tarafından yapılan araştırmalar, tekstil fabrikalarındaki işçi çıkarma konusundaki soruların sözlendirme biçimi değiştirildiğinde (%63 evet'e karşılık %35 evet gibi) alınan cevap oranlarının çarpıcı biçimde değiştiğini kanıtlamıştır.

Thurstone Ölçeğinin Geliştirilişi (1928)

Thurstone tarafından 1928 yılında geliştirilen bu ölçekte, ölçülecek nesne ile ilgili 100 ifade toplanmakta, uzman bir hakem kurulu yardımıyla bu ifadeler 11 puanlık bir ölçek üzerinde tartılandırılmaktadır.

Anahtar Kavramlar

ÖlçmeBir niteliğin gözlenip, gözlem sonucunun belli kurallara göre sayılarla veya başka simgelerle ifade edilmesi işlemidir. Örneğin, bir öğrencinin başarı düzeyine puanlar verilmesi ölçme işlemidir.

DeğişkenKavramsal düzeyden işlevsel düzeye geçişi sağlayan, gözlenebilir ve farklı değerler alabilen özelliklerdir. Örneğin, 'endüstrileşme' kavramı için enerji tüketimi bir değişkendir.

Doğrudan ÖlçmeÖlçülmek istenen kavram ile onu temsil eden değişkenin doğrudan ilgili ve özdeş olduğu, standart birimlerle yapılan ölçme türüdür. Örneğin, bir kişinin boyunun metre ile ölçülmesi.

Dolaylı ÖlçmeDoğrudan eşleme veya standart birim geliştirmenin imkansız olduğu durumlarda, dolaylı belirtiler üzerinden yapılan göreli ölçme türüdür. Örneğin, zekanın problem çözme başarısıyla ölçülmesi.

Olgusal ÖlçmeDoğal veya üzerinde anlaşmaya varılmış standart birimler kullanılarak kişisel yorumlara yer vermeden yapılan nesnel ölçmelerdir. Örneğin, bir odadaki insan sayısının belirlenmesi.

Yargısal ÖlçmeHerkesçe anlaşılmış ortak standartların bulunmadığı, başarı, tutum ve kişilik gibi psikolojik veya sosyolojik özelliklere yönelik öznel ölçmelerdir. Örneğin, bir tutum ölçeği uygulaması.

GörüşKişiye özgü nitelik taşıyan, herkesin üzerinde anlaşabileceği ortak ölçütlere dayanmayan ve tek tek sorularla ölçülüp değerlendirilen öznel düşüncelerdir.

TutumGörüşler gibi kişiye özgü olan ancak onlardan farklı olarak kolay değişmeyen, çok sorulu ve indeks yaklaşımıyla ölçülen eğilimlerdir.

Likert ÖlçeğiYarım olumlu ve yarım olumsuz cümlelerden oluşan, genellikle beşli veya yedili derecelendirme seçenekleri kullanılan en yaygın tutum ölçme aracıdır. Örneğin, 'Kürtaj' konusundaki tutumları ölçmek için kullanılan beşli dereceleme ölçeği.

Thurstone Eşit Görünen Aralıklar ÖlçeğiUzman hakem kurulu tarafından 1'den 11'e kadar tartılandırılmış yargı ifadeleri kullanılarak bireylerin tutumlarının niceliğini ölçen, günümüzde pek tercih edilmeyen bir ölçek türüdür.

Guttman ÖlçeğiÖlçüm boyutuna ilişkin konumların yığışımlı (kümlatif) bir özellik taşımasını öngören, sıklıkları üst üste biriktirme mantığına dayanan ölçek türüdür.

İndeksSoyut ve doğrudan gözlenemeyen değişkenlerin farklı boyutlarını temsil eden birden çok dolaylı belirtecin bir araya getirilerek oluşturulduğu ölçüm aracıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Likert Ölçeğinde Cümle Sayısı Sınırı

Oppenheim (1966) ve ilgili literatüre göre, belli bir konuda güvenilir bir tutum ölçebilmek için konu ile ilgili en az altı tutum cümlesi bulunması gerekmekte, bu sayı genellikle 6 ile 24 arasında değişmektedir.

Likert Ölçeği Madde Seçim Kriteri

Likert ölçeği geliştirilirken cümlelerin ayırt edici gücünü saptamak amacıyla, toplam puanlar ile her cümleye verilen tepkiler arasındaki korelasyon katsayılarının genellikle 0.7'nin altına düşmemesi aranır.

Turgut (1977) Ölçme Tanımı

Turgut (1977), ölçme kavramını geniş bir inceleme sonrasında 'bir niteliğin gözlenip gözlem sonucunun sayılarla veya başka sembollerle gösterilmesidir' şeklinde tanımlamıştır.

Fizik ve Toplum Bilimleri Arasındaki Ölçüm Farkı

Fizik bilimlerinde uzunluk ve ağırlık gibi kavramlar metre ve kilogram gibi standart birimlerle herkesçe aynı şekilde ölçülürken, sosyolojide sosyo-ekonomik düzey gibi kavramların hangi birimlerle ölçüleceği hâlen tartışılmaktadır.

Lin (1976) ve Tutum Ölçer Çeşitleri

Lin (1976), tutum ölçmek için Likert, Thurstone ve Guttman gibi pek çok tutumölçer geliştirildiğini ancak bu tekniklerin birçoğunun günümüzde yalnızca tarihsel bir ilgi konusu olarak kaldığını belirtmiştir.

Sınavda Dikkat Et

Sınavlarda doğrudan ve dolaylı ölçüm arasındaki farka dikkat et; fiziksel özellikler doğrudan, zeka ve tutum gibi özellikler dolaylı ölçülür.
Olgusal ölçmelerin nesnel (herkes için aynı anlamda) olduğunu, yargısal ölçmelerin ise öznel ve göreli sonuçlar verdiğini unutma.
Likert ölçeği basamaklarının sıralamasını (cümle havuzu, ölçek türü, ön deneme, son oluşturma) karıştırma; soru olarak gelebilir.
Thurstone ölçeğinin 1928'de geliştirildiğini ve günümüzde pek tercih edilmediği bilgisini akılda tut.
Guttman ölçeğinin 'yığışımlı' (kümlatif) özellik taşıdığı tanımını anahtar kelime olarak ezberle.
Görüş ölçme ile tutum ölçme arasındaki en büyük farkın tutum ölçmenin çok sorulu ve indeks yaklaşımı gerektirmesi olduğunu unutma.
Bilimin ölçme ile, ölçmenin ise kural koyabilme ile geliştiği yönündeki temel önermeyi kaçırma.