← Ünite 4
Ergonomi

Ünite 4: 5. Ofis Ergonomisi 2

6331 Sayılı Kanun ve Ekranlı Araçlar Yönetmeliği
20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca hazırlanan 'Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik', 16.04.2013 tarihli ve 28620 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu yönetmelik ofislerdeki ekran, klavye, masa ve sandalye standartlarını yasal güvenceye bağlar.
Monitör Göz Mesafesi Standardı
Ergonomik yerleşim kurallarına göre monitörün gözlerden en az 65 cm (bazı durumlarda en az 50 cm) uzakta bulunması gerekmektedir. Yazı karakteri boyutunu artırarak ekranı mümkün olduğunca uzakta konumlandırmak göz sağlığını korumanın en temel yoludur.
Görüş Açısı ve Kafa Eğimi Dereceleri
Monitörün gözle alt kısımları da verimli görebilmesi için kafa dört derece öne eğik şekilde tutulmalıdır. Bu pozisyonda 15 derece ile 30 derecelik bir dikey görüş açısı elde edilerek boyun omurları üzerindeki baskı minimuma indirilir.
Dirsek Açısı Standardı
Çalışma esnasında dirseklerin 90 derece ile 120 derece arasında bir açıda tutulması gerekmektedir. Bu açı aralığı, ön kol ve omuz kaslarının en az statik yük altında kaldığı doğal duruş pozisyonunu destekler.

Anahtar Kavramlar

ErgonomiÇalışma şartlarının ve işin insan fizyolojisine ve bilimsel esaslara uydurulması suretiyle çalışan ile iş arasında optimum uyum sağlamayı amaçlayan, hastalıkları ve kazaları azaltarak verimliliği artıran bilim dalıdır.
Ofis HastalıklarıSürekli aynı pozisyonda kalma, tekrarlayan hareketler ve ekranlı araçlarla çalışma gibi ofis ortamı faktörlerinin neden olduğu, kas-iskelet, dolaşım ve sinir sistemini etkileyen çoklu sistemik rahatsızlıklar bütünüdür.
Tekrarlanan İşlerİş sırasında aynı ya da benzer hareketlerin sık aralıklarla tekrarlanmasını gerektiren, kasların dinlenmesine fırsat vermeyerek iskelet sisteminde ağrılara yol açan çalışma şeklidir.
Uygunsuz DuruşlarVücudun doğal ve rahat olan duruşunun dışına çıkarak kas ve eklemlere aşırı baskı uygulayan, fiziksel limitleri zorlayan ergonomi dışı pozisyonlardır.
Statik DuruşÇalışanın aynı pozisyonda uzun süre hareketsiz kalarak çalışması durumudur. Bu durum kan akışını sınırlayarak kaslarda hızlı yorgunluğa ve zedelenmelere yol açar.
Doğal DuruşVücudun eklem ve kaslarının en az zorlandığı, işin yapılması için en güvenli, dengeli ve rahat olan ergonomik duruş pozisyonudur.
Mühendislik Kontrolleriİş istasyonlarının, aletlerin ve ekipmanların ergonomik standartlara göre tasarlanması veya yeniden tasarlanması yoluyla risklerin kaynağında yok edilmesini sağlayan teknik yöntemlerdir.
Yönetimsel KontrollerÇalışan rotasyonu, iş çeşitliliğinin artırılması ve dinlenme aralarının (molaların) düzenlenmesi gibi iş organizasyonuna yönelik ergonomik risk azaltma yöntemleridir.
Ekranlı AraçUygulanan işleme bağlı olarak ekranında harf, rakam, şekil, grafik veya resim gösteren her türlü bilgisayar monitörü ve benzeri görsel cihazlardır.
Doküman TutucuÇalışanın rahatsız edici baş ve göz hareketlerini en aza indirmek amacıyla, belgeleri göz hizasında ve uygun açıda tutan ayarlanabilir ofis aparatıdır.
Bilek DesteğiKlavyenin veya farenin ön tarafına yerleştirilen, çalışanın el bileklerini destekleyerek eklem ağrılarını ve tendon zorlanmalarını engelleyen yumuşak aparat veya yüzeydir.
Rol Çatışmasıİşyerinde çalışandan birbiriyle çelişen veya uyumsuz görevleri yerine getirmesinin beklenmesi durumunda ortaya çıkan psikolojik risk faktörüdür.
Rol BelirsizliğiÇalışanın işyerindeki görev, yetki ve sorumluluklarının net olarak tanımlanmamış olmasından kaynaklanan işletmesel kaynaklı psikolojik stres faktörüdür.
Monotonlukİşin sürekli aynı, tekrarlayıcı ve çeşitlilikten uzak olması nedeniyle çalışanda zihinsel yorgunluk ve motivasyon kaybı yaratan işin yapısından kaynaklı faktördür.
Postür BozukluğuBilgisayar karşısında yanlış oturma, ekran yüksekliğinin ayarlanmaması gibi nedenlerle vücudun doğal duruş hizasının bozulması ve omurga eğriliklerine yol açması durumudur.
Masa İç Büküm ÖzelliğiÇalışma masasının ön kısmının içe doğru kavisli tasarlanarak çalışanın masaya daha fazla yakınlaşmasını ve araçlara uzanırken zorlanmamasını sağlayan ergonomik tasarım özelliğidir.
Göz EgzersizleriSürekli ekrana bakmaktan kaynaklanan göz yorgunluğunu önlemek amacıyla gözleri kapatıp dinlendirme ve uzağa bakarak odak değiştirme şeklinde yapılan rahatlatıcı uygulamalardır.
KolçakÇalışma sandalyesinin yanlarında bulunan, kolların ve omuzların yükünü hafifletmek amacıyla dirseklerin koyulduğu ayarlanabilir ve esnek destek üniteleridir.
Ayak Dayanağı (Yükseltici)Otururken ayakları yere tam basmayan veya bacaklarında rahatsızlık hisseden çalışanlar için masanın altına yerleştirilen, bacak açısını düzenleyen ergonomik araçtır.
Multi Sistemik HastalıklarTek bir organı değil, vücudun kas-iskelet, dolaşım, sinir ve sindirim gibi birden fazla sistemini aynı anda etkileyen karmaşık sağlık sorunları grubudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Sandalye Ayak Sayısı Standardı

Ofis ortamlarında kullanılan çalışma sandalyelerinin devrilme riskini önlemek ve stabiliteyi sağlamak amacıyla, yere basan ayaklarının sağlam ve mutlaka 5 farklı koldan (tekerlekten) oluşması gerekmektedir.

Tekrarlanan İşlerde Zaman Sınırı

İki saatten fazla süre hiç ara vermeden dakikada ikiden fazla kez el ile bir butona dokunmak veya gün içerisinde dört saatten fazla ara vermeden klavyede veri girişi yapmak, mevzuatta tekrarlanan işlerin sınır değerleri olarak kabul edilir.

Bacak ve Sandalye Boşluğu Standardı

Doğru bir oturma pozisyonunda, sandalyenin ön kenarı ile bacağın arka kısmı (diz arkası) arasında 3-4 parmak genişliğinde bir boşluk kalmalıdır. Bu boşluk, bacaklardaki kan dolaşımının engellenmemesi açısından kritiktir.

Ekran Eğimi Standardı

Monitörün üst kısmı, alt kısmına kıyasla daha geride kalacak biçimde arkaya doğru hafifçe eğik durmalıdır. Ekran yatayda 15 derece ile 30 derece kadar eğik konumlandırılarak yansımalar ve göz yorgunluğu önlenebilir.

Günde İki Saat Sınırı Olan Uygunsuz Duruşlar

Gün içerisinde iki saatten fazla ellerin omuz ve baş hizasının üzerinde tutularak çalışılması, iki saatten fazla diz çökülmesi veya iki saatten fazla belin bükülerek çalışılması vücudun fiziksel limitlerini aşan uygunsuz duruşlar sınıfındadır.

Gözleri Dinlendirme ve Mola Sıklığı

Yoğun bilgisayar kullanan ofis çalışanlarının gün içerisinde her saat başı mutlaka küçük molalar vermesi, bilgisayar başından kalkıp birkaç tur atması ve 4-5 dakika temiz hava alarak gözlerini uzağa odaklaması önerilmektedir.

Ofis Masası Boyut Tercihi

Ofis masası seçiminde kesinlikle küçük modeller tercih edilmemelidir. Masa, üzerinde monitör, klavye, dokümanlar ve diğer çevre birimlerini rahatça barındırabilecek orta veya büyük boyutlarda olmalı ve mat yüzeye sahip olmalıdır.

Aktif Çalışma Ömrü İstatistiği

Günümüzde modern insan, bir günün en az üçte birini aktif işinde ve yaşamı boyunca geçirdiği yılların en az üçte ikisini aktif bir çalışma hayatı içinde geçirmektedir. Bu durum işyeri ergonomisinin genel yaşam sağlığı üzerindeki etkisini kanıtlar.

İşletme Yapısından Kaynaklanan Riskler

İşletmenin yönetimsel yapısından kaynaklanan rol çatışması, rol belirsizliği, sınırlı kariyer imkanları ve düşük ücret politikaları, çalışanlarda kronik strese ve tükenmişliğe yol açan kurumsal risk faktörleridir.

Sınavda Dikkat Et

  • Yönetmelik Tarih ve Sayısına Dikkat Edin
  • Ergonomik Ölçü ve Açı Değerlerini Ezberleyin
  • Psikolojik Risk Faktörlerinin Sınıflandırmasını Karıştırmayın
  • Mühendislik ve Yönetimsel Kontrol Farkını İyi Bilin
  • Ofis Hastalıklarının Tanımına Odaklanın