Sosyal TeoriToplumsal yapıyı, insan eylemlerini ve kurumlar arası ilişkileri anlamlandırmak amacıyla geliştirilmiş, sağduyu ve inançlardan farklı olarak bilimsel metodolojiye dayanan tutarlı açıklama modelleridir.
Fail (Eylem)Bireyin toplumsal yapılar içerisinde pasif bir nesne olmak yerine, kendi özgür iradesi, bilinci ve rasyonel tercihleriyle hareket edebilme ve toplumsal gerçekliği inşa edebilme kapasitesidir.
Yapısal İşlevselcilikToplumu birbiriyle uyumlu ve bağımlı parçalardan oluşan biyolojik bir organizma olarak gören, toplumsal düzen, denge ve istikrarı temel alan makro sosyolojik yaklaşımdır.
Hasta Rolü (Sick Role)Talcott Parsons tarafından geliştirilen, hasta bireyin toplumsal sorumluluklardan geçici muafiyet hakkı ile iyileşmeye çabalama ve hekimle işbirliği yapma yükümlülüğünü içeren normatif davranış kalıbıdır.
Sembolik EtkileşimcilikToplumsal gerçekliğin bireylerin karşılıklı konuşmaları, jestleri, paylaştıkları semboller ve bunlara yükledikleri anlamlar üzerinden mikro düzeyde sürekli olarak inşa edildiğini savunan teoridir.
Gömülü Teori (Grounded Theory)Anselm Strauss tarafından geliştirilen, araştırmacının hipotezlerini saha çalışmasından önce kurmak yerine, doğrudan sahadan topladığı verilerden yola çıkarak teori üretmesini sağlayan metodolojidir.
Total Kurum (Total Institution)Erving Goffman'ın geliştirdiği, akıl hastanesi veya hapishane gibi, bireylerin dış dünyadan tamamen yalıtılarak günün her saatini belirli kurallar altında birlikte geçirdiği disipline edici mekanlardır.
Damga (Stigma)Bireyin toplum tarafından normal kabul edilen standartların dışına itilmesine, itibar kaybetmesine ve sosyal olarak dışlanmasına neden olan fiziksel, zihinsel veya ahlaki eksiklik etiketidir.
Etiketleme TeorisiHoward Becker ile özdeşleşen, sapmanın eylemin kendisinden ziyade, egemen güçlerin veya toplumun o eylemi gerçekleştiren bireye yapıştırdığı 'anormal' veya 'sapkın' etiketinin bir sonucu olduğunu savunan kuramdır.
Çatışma TeorisiToplumu uzlaşı yerine sınıfsal, ekonomik ve siyasi güç mücadelelerinin alanı olarak gören, normların egemen sınıfların çıkarlarını korumak için dayatıldığını savunan makro yaklaşımdır.
Post-YapısalcılıkModerniteyi, nesnel bilim iddialarını ve büyük toplumsal teorileri reddeden; dil, söylem, bilgi ve iktidar ilişkilerinin merkeziliğini savunan yapıbozumcu felsefi ve sosyolojik akımdır.
Medikal Tetkik (Clinical Gaze)Michel Foucault'nun geliştirdiği, hekimlerin hastanın bedenini sadece biyolojik bir nesne ve gözlem alanı olarak görerek onun üzerinde epistemolojik ve kurumsal iktidar kurmasını sağlayan bakış açısıdır.
BiyopolitikaModern devletlerin ve tıp kurumlarının, nüfusu, doğum oranlarını, sağlığı ve bedenleri kontrol altında tutmak, düzenlemek ve disipline etmek amacıyla geliştirdiği iktidar teknolojileridir.
Sosyal İnşacılıkBeden, hastalık, cinsiyet ve duygular gibi doğal kabul edilen olguların aslında tarihsel, kültürel ve toplumsal süreçler ile insan çıkarları doğrultusunda kurgulandığını savunan yaklaşımdır.
Yatak Yanı TıbbıJewson'un üçlü paradigmasında yer alan, hastalığın tamamen hastanın evinde, psikosomatik ve bütüncül bir deneyim olarak ele alındığı, hekim-hasta ilişkisinin daha simetrik olduğu geleneksel tıp modelidir.
Klinik TıpHastalığın hastanede, bedenin belirli organlarındaki spesifik patolojiler üzerinden tanımlandığı ve hekimin uzman olarak ön plana çıktığı modern tıp aşamasıdır.
Laboratuvar TıbbıHastalığın laboratuvar ortamında, hücreler ve biyokimyasal bozukluklar düzeyine indirgendiği, hastanın bir insan olarak adeta görünmez hale geldiği teknolojik tıp modelidir.
Drapetomani19. yüzyılda Amerikalı hekim Samuel Cartwright tarafından siyah kölelerin özgürlük için kaçma eğilimlerini açıklamak üzere uydurulan, hastalıkların sosyal inşasına somut bir örnektir.
Medikalleştirme (Tıbbileştirme)Doğum, yaşlılık, hamilelik veya bazı sosyal davranışlar gibi tıbbi olmayan doğal süreçlerin, tıp biliminin yetki ve kontrol alanına sokularak birer hastalık veya bozukluk olarak tanımlanmasıdır.
Feminist TeoriToplumsal cinsiyet eşitsizliğinin ataerkil yapılar tarafından üretildiğini savunan, tıp sistemindeki erkek egemenliğini ve kadın bedeni üzerindeki denetimi eleştiren yaklaşımdır.
