← Ünite 10
Yönetimde Güncel Yaklaşımlar

Ünite 10: Psikolojik Güçlendirme, Örgütsel Vatandaşlık Davranışı ve Psikolojik Sözleşme

Bilişsel Güçlendirme Modeli Geliştiricileri
Thomas ve Velthouse tarafından kurulan Bilişsel Güçlendirme Modeli, psikolojik güçlendirmenin yapı taşlarını oluşturur. Bu modelde güçlendirmenin boyutları anlam, yetkinlik, otonomi ve etki olarak dört ana kategoriye ayrılmıştır.
Örgütsel Vatandaşlık Davranışının Sınıflandırılması
Organ, örgütsel vatandaşlık davranışını beş temel boyutta ele almıştır. Bu boyutlar diğerkamlık, vicdanlılık, centilmenlik, nezaket tabanlı bilgilendirme ve sivil erdem olarak literatürde yer bulmuştur.
ÖVD'nin Greenberg ve Baron Tanımı
Greenberg ve Baron, örgütsel vatandaşlık davranışını biçimsel zorunlulukların ötesine geçerek istenenden fazlasını yapma hali olarak tanımlamıştır. Bu kavram tamamen gönüllülük esasına dayanır.
Psikolojik Sözleşmenin Dört Temel Türü
Psikolojik sözleşmeler performans gerekleri (yüksek/düşük) ve zaman kapsamı (kısa/uzun) ölçütlerine göre işlemsel, ilişkisel, dengeli ve geçici olmak üzere dört farklı kategoride incelenmektedir.

Anahtar Kavramlar

Psikolojik GüçlendirmeÇalışanların işlerini nasıl yapacaklarına odaklanan ve işlerine ilişkin kontrollerinin olduğu bir dizi psikolojik durumu ifade eden bir perspektiftir. Örneğin, güçlendirilmiş bir çalışan rol stresini azaltarak daha yüksek uyum ve performans gösterir.
OtonomiKişinin işiyle ilgili yöntemlerde, aşamalarda ve aktivitelerde karar verme serbestliğine sahip olmasıdır. Örneğin, otonom bir çalışan işini nasıl yapacağına kendisi karar vererek esneklik ve yaratıcılık sergiler.
Örgütsel Vatandaşlık Davranışı (ÖVD)Bir çalışanın örgütün biçimsel zorunluluklarının ötesine geçerek istenenden daha fazlasını gönüllülük esasıyla yapmasıdır. Örneğin, mesai saatleri dışında bir iş arkadaşına gönüllü olarak yardım etmek bu kapsamdadır.
Diğerkamlık (Altruizm)Örgütsel vatandaşlık davranışının fedakarlık, özgecilik ve diğerlerini düşünme boyutudur. Örneğin, birlikte çalışan bireylerin doğrudan ve isteyerek birbirlerine yardım etmek amacıyla sergiledikleri davranışlardır.
Sivil ErdemBireyin örgüt yaşamı içine sorumlu ve aktif olarak katıldığını gösteren örgütsel vatandaşlık davranışı boyutudur. Örneğin, organizasyonu etkileyen olaylara karşı bilgilenmek ve kararlara, toplantılara sorumlu biçimde katılmaktır.
Psikolojik SözleşmeBirey ile örgüt arasında karşılıklılığa dayanan, yazılı olmayan ve konuşulmamış beklentilerden oluşan örtük bir anlaşmadır. Örneğin, çalışanın sadakati karşılığında işverenin gelişim olanakları sunması bu kapsamdadır.
İşlemsel Psikolojik SözleşmeÇalışma ve ücret arasındaki adil ilişkiyi ifade eden, çalışanın sıkı çalışması karşılığında yüksek ücret veya hızlı kariyer gibi dışsal dönüşler almasını içeren sözleşme türüdür.
İlişkisel Psikolojik SözleşmeSosyal mübadele temelli olan, daha geniş bir süreyi kapsayan ve destek ile bağlılık gibi sosyo-duygusal faktörleri içeren psikolojik sözleşme türüdür.
VicdanlılıkÖrgüt üyelerinin rol davranışlarını kendilerinden bekleneni aşan şekilde yerine getirmesidir. Örneğin, işe devamlılık, dakiklik ve kurallara titizlikle uyulması vicdanlılık boyutunu oluşturur.
EtkiBir görevin tamamlanmasında bireyin davranışının ya da işi yapış tarzının ne ölçüde farklılık yarattığına dair yaptığı değerlendirmedir. Örneğin, işgören kontrolün kendisinde olduğunu düşünerek çıktıları etkileyebileceğine inanır.

Diğer Önemli Bilgiler

Dengeli Psikolojik Sözleşmenin Özelliği

Dengeli psikolojik sözleşmeler, riskin işgören ve işveren arasında ortaklaşa paylaşılmasını zorunlu kılar. Ayrıca ekonomik koşullar ve işçi ihtiyaçları değiştikçe zaman içinde yeniden düzenlenmeyi gerektirir.

Geçici Psikolojik Sözleşmenin Durumu

Geçici sözleşmeler iş ilişkisinin sona erme döneminde oluşturulur; performans istekleri oldukça azdır veya yoktur. Bu tarz sözleşmelerde işgören faydaları düşüktür ve ilişkinin sürmesi durumunda azalmaya devam eder.

Sınavda Dikkat Et

  • Thomas ve Velthouse'un Bilişsel Güçlendirme Modeli'ndeki 4 boyutu (Anlam, Yetkinlik, Otonomi, Etki) ezberleyin; sınavda sıkça karıştırma soruları gelir.
  • Örgütsel vatandaşlık davranışının (ÖVD) temel özelliğinin 'gönüllülük' olduğunu unutmayın; mecburiyet veya yasal zorunluluk içeren şıklar yanlıştır.
  • Organ tarafından tanımlanan 5 ÖVD boyutunu (Diğerkamlık, Vicdanlılık, Centilmenlik, Nezaket tabanlı bilgilendirme, Sivil erdem) tanımlarıyla birlikte iyi öğrenin.
  • Psikolojik sözleşmelerin yazılı değil 'algısal' olduğunu, dinamik ve karşılıklı güvene dayandığını ÖSYM/AÖF sorularında ayırt edici bilgi olarak kullanın.
  • Psikolojik sözleşme türleri (İşlemsel, İlişkisel, Dengeli, Geçici) arasındaki farklara dikkat edin; işlemsel ücret odaklıyken, ilişkisel sosyo-duygusal destek odaklıdır.
  • Kişisel faktörler ile durumsal faktörleri (ÖVD'yi ortaya çıkaranlar) birbirine karıştırmayın; demografik değişkenler kişisel, kıdem ve işin özellikleri durumsal faktördür.