← Ünite 7
Uluslararası İlişkilere Giriş

Ünite 7: GÜNÜMÜZDE DÜNYA: İktisadi Görünüm - Küreselleşen Dünyada Zenginler ve Fakirler

GÜNÜMÜZDE DÜNYA: İktisadi Görünüm - Küreselleşen Dünyada Zenginler ve Fakirler - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 148
NAFTA'nın Ticari Asimetrisi
Kuzey Amerika'da kurulan NAFTA bünyesinde Kanada'nın dış ticaretinin yaklaşık yüzde 80'i ABD ile gerçekleşirken, ABD'nin dış ticaretindeki Kanada payı sadece yüzde 20 civarındadır. Benzer şekilde Meksika'nın da dış ticaretinin yüzde 80'i ABD'ye bağımlıyken, ABD için Meksika'nın payı yüzde 8 civarındadır.
Küresel Hasılanın Üç Büyük Merkezi
2009 verilerine göre dünya toplam hasılasının en büyük payları şu şekilde dağılmaktadır: NAFTA bölgesi dünya hasılasının yüzde 28'ine, Avrupa Birliği yüzde 26'sına sahiptir. Uzak Doğu'da ise Japonya ve Çin'in başını çektiği odaklaşma küresel ekonomide üçüncü büyük güç merkezini oluşturmaktadır.
Çin'in Ekonomik Yükselişi
1.3 milyarlık dinamik bir nüfusa sahip olan Çin Halk Cumhuriyeti, kendine yeterli hammadde, enerji ve besin kaynakları ile yakaladığı çok yüksek büyüme hızı sayesinde 2010 yılında ülke içinde üretilen toplam hasılada Japonya'yı geride bırakmıştır.
APEC Üye Yapısı ve Gücü
1989 yılında kurulan ve zamanla Peru, Rusya ve Vietnam gibi ülkelerin katılımıyla üye sayısı 21'e ulaşan APEC örgütü, dünyada yaratılan toplam hasılanın yaklaşık yarısını üreterek Avrupa Birliği'ne karşı avantajlı bir pozisyon oluşturmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kavramlar

KüreselleşmeDünyadaki iktisadi ilişkilerin tek bir pazar aşamasına gelerek tüm dünyayı içine alan bütünsel bir süreç halinde gerçekleşmeye başlamasıdır. Metne göre bu olgu, elektronik iletişim teknolojisindeki gelişmeler ve karşılıklı bağımlılıkla yakından ilişkilidir.
Karşılıklı BağımlılıkÜlkeler ve örgütler arasındaki iktisadi ve siyasi ilişkilerde tarafların birbirlerine olan ihtiyaçlarının nispeten simetrik ve dengeli olması durumudur. Tarafların birbirine duyduğu ihtiyaç eşit ağırlıktadır.
Bağımlılıkİktisadi ilişkilerde taraflar arasındaki ihtiyacın simetrik olmaması, yani bir tarafın diğerine olan ihtiyacının tek yönlü ve baskın bir biçimde kendini göstermesi durumudur.
G-8Başlangıçta G-7 olarak bilinen ve ABD, Almanya, Japonya, Fransa, İngiltere, Kanada ve İtalya'dan oluşan, Soğuk Savaş sonrasında Rusya'nın katılımıyla G-8 adını alan gelişmiş ekonomiler kulübüdür.
G-20G-7 ülkeleri, Rusya, Çin, Hindistan, Brezilya, AB Temsilciliği ve Türkiye dahil olmak üzere çeşitli stratejik ülkelerin katılımıyla zenginler kulübü ile yoksul ülkeler arasındaki köprüyü temsil eden uluslararası platformdur.
NAFTAKuzey Amerika'da ABD, Kanada ve Meksika arasında kurulan, yaklaşık 460 milyon nüfusa ve dünya hasılasının yüzde 28'ine sahip olan bölgesel iktisadi güç merkezidir.
Avrupa Birliği (AB)Avrupa coğrafyasında yer alan, sınırları sürekli genişleyen, dünya hasılasının yüzde 26'sına sahip, NAFTA'ya kıyasla gelir dağılımı daha adaletli olan ancak yaşlı nüfus sorunu yaşayan iktisadi güç merkezidir.
APECASEAN, NAFTA, ANZUS üyeleri ile Japonya, Çin, Rusya ve Güney Kore gibi ülkelerin katılımıyla oluşan, dünya hasılasının yarısını üreten gevşek ekonomik iş birliği örgütüdür.
Çok-Uluslu Şirketler (Ç.U.Ş.)Ekonomik örgütlenmenin mantığını ulusal sınırların dışına taşıyan, sermayenin uluslararası hareketliliğini sağlayan ve yıllık satışları pek çok ülkenin GSYİH'sını aşan küresel aktörlerdir.
Merkez - Çevreİktisadi eşitsizlikleri açıklamakta kullanılan, "Kuzey"deki gelişmiş sanayi ülkelerini merkez, "Güney"deki azgelişmiş veya gelişmekte olan ülkeleri ise çevre olarak nitelendiren ikili kavramdır.
Kuzey - Güney DiyaloğuSömürgeciliğin yıkılmasından sonra güney ülkelerinin daha eşitlikçi bir iktisadi dünya düzeni kurmak amacıyla kuzey ülkeleriyle başlattığı diplomatik görüşme ve müzakere süreçleridir.
Üçüncü DünyaII. Dünya Savaşı sonrasındaki iki kutuplu sistemde batılı kapitalist ve doğu bloku sosyalist ülkelerin dışında kalan, genellikle Asya, Afrika ve Latin Amerika'daki azgelişmiş ülkeleri tanımlamak için kullanılan terimdir.
COMECONSoğuk Savaş döneminde Sovyetler Birliği liderliğinde kurulan, Varşova Paktı'na paralel olarak Doğu Bloku ülkeleri arasında ekonomik iş birliğini amaçlayan iktisadi örgütlenmedir.
Gelişmişlik / AzgelişmişlikEskiden sadece kişi başına GSMH ile ölçülürken, günümüzde ortalama ömür, okur-yazarlık oranı, kalori miktarı ve enerji tüketimi gibi sosyal göstergelerle de saptanan toplumsal kalkınma düzeyidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Kuzey-Güney Arasındaki Uçurum

Metinde yer alan rakamsal verilere göre, dünya nüfusunun yüzde 16'sını oluşturan en zengin 29 ülke tüm küresel kaynakların yüzde 80'ine sahipken; dünya nüfusunun yüzde 20'sini oluşturan en az gelişmiş 40 ülkenin elindeki kaynaklar toplamın yüzde 2'sinden azdır.

Bandung Konferansı (1955)

Sömürgecilik sonrası dönemde güney ülkelerinin gelişme farklarına karşı ilk kez bir araya gelerek daha eşitlikçi bir iktisadi dünya düzeni kurulması talebini uluslararası kamuoyuna açıkça dile getirdikleri tarihi toplantıdır.

UNCTAD Konferansı (1964)

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı kapsamında 120 ülkenin katılımıyla toplanan azgelişmiş ülkeler, küresel ölçekte kalkınma ve adil ticaret taleplerini bu konferansta yinelemişlerdir.

İlk Kuzey-Güney Zirvesi (1981)

Uluslararası İktisadi İşbirliği Konferansı'nın ardından Willy Brandt'ın öncülüğündeki çalışmalar hızlanmış ve küresel eşitsizlikleri tartışmak üzere ilk resmi Kuzey-Güney zirvesi 1981 yılında Meksika'da gerçekleştirilmiştir.

G-8 ve Rusya'nın Konumu

Soğuk Savaş sonrasında geleneksel batılı zengin ülkeler kulübü olan G-7 grubuna Rusya'nın da katılmasıyla G-8 grubu oluşmuş, bu durum günümüz küresel iktisadi rejiminde karar alıcı merkezlerin dönüşümünü simgelemiştir.

1973-1974 Petrol Krizi

Üçüncü Dünya ülkelerinin ve OPEC üyelerinin ilk kez dünya sahnesinde güçlü bir şekilde seslerini duyurmasını sağlayan, küresel Kuzey-Güney diyalog süreçlerini ve ekonomik talepleri tetikleyen dönüm noktası krizidir.

Sınavda Dikkat Et

  • İki kutuplu sistemden çok merkezli sisteme geçişte G-7'nin G-8'e dönüşümünü ve Rusya'nın bu gruptaki yerini iyi kavrayın; sınavda G-8 üyeleri sıkça sorulmaktadır.
  • Kuzey-Güney ayrımının coğrafi değil sosyo-ekonomik bir kriter olduğunu unutmayın; Avustralya ve Yeni Zelanda gibi güney yarımküredeki ülkelerin 'Kuzey' sayıldığı bilgisi kritik bir tuzaktır.
  • NAFTA'nın bileşenlerini (ABD, Kanada, Meksika) ve ABD'nin dış ticaret asimetrisini (Kanada ve Meksika ile olan yüzde 80 ticaret payı) karıştırmayın.
  • Çok-uluslu şirketlerin birincil amacının maksimum kâr olduğunu ancak bunu korumak için siyasal baskı ve yerel özerklik gibi stratejiler izleyerek uluslararası aktör haline geldiklerini unutmayın.
  • Gelişmişlik ölçütlerinde sadece GSMH'nin değil, ortalama ömür, okur-yazarlık ve enerji tüketimi gibi sosyal göstergelerin de dikkate alındığını daima göz önünde bulundurun.
  • Bandung Konferansı (1955) ve ilk Kuzey-Güney zirvesinin yapıldığı tarih/yer (1981 Meksika) gibi dönüm noktası tarihler sınavda soru potansiyeli yüksek maddelerdir.