Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Sosyoloji Lisans Programı » Estetik

Ünite 10: Kant’ta Estetik — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 20 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Transendental estetik — Duyarlılığımızın çalışma düzenini ve algılama yetimizin deneye önsel (a priori) koşullarını inceleyen, Salt Aklın Eleştirisi'nin ilk bölümüdür. Uzay ve zaman bu alanın temel formlarıdır; örneğin insan zihni dış dünyayı algılarken bu transendental formları birer çerçeve olarak kullanır.

Yargı Gücünün Eleştirisi — Kant'ın estetik yargıları, güzellik deneyimini, doğadaki erekliliği ve ilk iki eleştirisinin sentezini ele aldığı temel yapıtıdır. Bu eserde özgürlük dünyası ile zorunluluk dünyası estetik yaşantı zemininde bir araya getirilir.

Estetik deneyim — Güzel olarak nitelenen bir fenomenin duyumsanması sonucunda ortaya çıkan, tüm teorik, pratik ve ahlaki çıkarlardan bağımsız, kendine özgü duygusal yaşantıdır. Örneğin bir ressamın tablosunu ticari kaygı gütmeksizin sadece biçimsel olarak izleyip hoşnutluk duymak böyledir.

A priori form — Deneyden önce gelen, deneyin kendisini mümkün kılan zihinsel biçimler ve koşullardır. Kant felsefesinde uzay ve zaman duyarlılığın a priori formları olarak kabul edilir.

Transendental — Bir şeyin içeriği olmamakla birlikte, o deneyimin veya yetinin gerçekleşmesi için mutlak surette zorunlu olan koşulları ve yapıları ifade eder. Örneğin transendental estetik, algının içeriğini değil algıyı mümkün kılan koşulları inceler.

Fenomen — Duyularımızla algıladığımız dış dünya olgularını ve görünüşler alanını ifade eder. Kant estetiğinde güzellik, noumenal bir gerçeklik değil fenomenal dünyada beliren algısal bir olgudur.

Noumen — Duyusal algının ötesinde yer alan, saf akılla düşünülebilen akılsal nesneler veya şeyler alemidir. Ahlak ve özgürlük alanı bu noumenal düzleme denk gelir.

Ereksiz ereklilik — Nesnenin herhangi bilinçli bir dışsal ereğe veya amaca hizmet etmemesine rağmen, kendi içinde mükemmel bir içsel uyuma ve biçime sahip olması durumudur. Kant'ın ilişki kategorisi altındaki estetik güzellik tanımının merkezindedir.

Kavramsız evrensellik — Estetik yargının mantıksal veya bilimsel bir kavram bilgisine dayanmamasına rağmen, tüm algılayan özneler için geçerli olan ortak ve zorunlu bir beğeniye işaret etmesidir. Kant'a göre güzel nesne, herkes için geçerli olan bir haz uyandırır.

Pratik ilgi — İnsanın doğal, ekonomik ya da toplumsal ihtiyaçlarına dayanan çıkarcı yönelimleridir. Kant estetiğinde hakiki estetik yargı, bu tür pratik ilgilerden tamamen arınmış olmalıdır.

Estetik mesafe — Öznenin estetik nesneye yaklaşırken kendi günlük pratik çıkarlarını, arzularını ve fayda beklentilerini bir kenara bırakarak oluşturduğu tarafsız algılama mesafesidir.