Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Sosyoloji Lisans Programı » Estetik

Ünite 9: İngiliz Empirizminde Estetik — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 20 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

İngiliz Empirizmi — Bilginin ve deneyimin temelini duyumlara ve algılara dayandıran, duyulur dünyayı felsefenin başlangıç noktası kabul eden felsefi akımdır. Örneğin, modern dönemde öznenin öncelikle algılayan bir varlık olduğunu savunarak estetik ve sanat analizlerine zemin hazırlar.

Düşünen Özne — Modern felsefede epistemolojik olarak birincil konumda ele alınan, akıl yürüten, sorgulayan ve bilgi üreten insan bilincidir. İngiliz empirizmi bu öznenin aynı zamanda ve öncelikle algılayan bir özne olduğunu vurgular.

Algılayan Özne — Duyusal verileri dış dünyadan alarak işleyen, duyumsama edimini gerçekleştiren özne konumudur. Estetik yaşantının ve sanat olgusunun kavranabilmesi için düşünen öznenin algılayan yönü ön plana çıkarılmalıdır.

Duyulur Gerçeklik — İnsanın bedensel varoluşuyla deneyimlediği, tikel ve bireysel şeylerden oluşan maddi dünyadır. Empirist felsefede aşkın alanların aksine bilgi ve estetik yargının temel hareket noktasını oluşturur.

İdeal Soyutlama — Duyulur dünyanın somut ve tikel gerçekliğini ardında bırakarak zihinsel ve aşkın kavramlara ulaşma çabasıdır. Rasyonalist gelenek bu soyutlamayı yüceltirken, empirizm buna karşı çıkmıştır.

Rasyonel Soyutlama — Akılsal düşünce yoluyla elde edilen, duyusal deneyimi aşma iddiası taşıyan evrensel ve zorunlu ilkeler sistemidir. İngiliz empiristleri bu tür soyutlamaların duyulur gerçeklikle denetlenmesi gerektiğini savunur.

Evrensellik — Hume estetik bağlamında, aşkın ve rasyonel bir yasaya değil, insan doğasının ortak yapısına ve ortak sağduyusuna dayanan genelgeçerlik durumudur. Bütün insanlarda ortak olan bedensel ve ruhsal iç mekanizmayı ifade eder.

Estetik Değer Yargısı — Güzelin, çirkinin, sanatın ve estetik deneyimin değerini belirlemeye yönelik yargılama sürecidir. Empirist gelenekte bu yargılar aşkın kurallara değil, duyu algılarına ve insan duygularına dayanır.

Tikel Güzellik — Mutlak ve evrensel bir form olmayan, nesnelere ve öznelere göre değişiklik gösteren göreli güzellik durumudur. Hume'a göre her zihin farklı bir nesneyi farklı şekillerde algıladığı için güzellik tikeldir.

Göreli Güzellik — Sabit ve değişmez bir aşkın hakikate dayanmayan, kişiden kişiye ve nesneden nesneye fark eden estetik niteliktir. Hume, güzelliğin başlangıçta göreli bir karakter taşıdığını kabul eder.

Sağduyu — İnsan zihninin tarihsel önyargılardan arınmış, normal bir zekâ düzeyinde ortak değerleri kavrama yetisidir. Hume'un evrensel estetik beğeni ölçütlerinden birini oluşturur.