LiderlikÇalışanları organizasyonel amaçlara gönüllü olarak ulaşmak için etkileyebilme yeteneğidir. İşin insani boyutu ile ilişkili olup dinamik bir süreçtir. Örneğin, bir yöneticinin unvanını kullanmadan çalışanlarını ortak bir vizyon etrafında kenetlemesi liderliktir.
Pozisyon GücüGeleneksel olarak yöneticinin işletmede sahip olduğu hiyerarşik pozisyondan kaynaklanan resmi güçtür. Yöneticiye meşru güç, ödüllendirme ve cezalandırma yetkisi verir. Örneğin, genel müdürün unvanı gereği yeni personel işe alabilmesi pozisyon gücüdür.
Kişisel GüçBireyin hiyerarşik pozisyonundan değil, kendi sahip olduğu kişilik özellikleri, bilgi birikimi ve uzmanlığından kaynaklanan güçtür. Örneğin, unvanı ne olursa olsun bir çalışanın teknolojik konulardaki üstün bilgisiyle ekibe yön vermesi kişisel güçtür.
Meşru GüçYöneticinin organizasyon içindeki resmi unvanı ve pozisyonu gereği sahip olduğu karar alma ve yetki kullanma gücüdür. Örneğin, yönetim kurulu başkanının şirket adına bağlayıcı kararlar alması meşru güce dayanır.
Ödül GücüYöneticinin çalışanların performansını artırmak veya başarılarını ödüllendirmek amacıyla maddi ya da manevi imkanlar sunma yeteneğidir. Örneğin, başarılı bir satış temsilcisine prim verilmesi ödül gücünün kullanılmasıdır.
Ceza GücüÖdül gücünün tam tersi olup korkuya dayanan, yöneticinin istenmeyen davranışları veya düşük performansı cezalandırma yetkisidir. Örneğin, kurallara uymayan bir personelin maaşından kesinti yapılması ceza gücüdür.
Uzman GücüLiderin belirli bir alandaki üstün bilgi, beceri ve uzmanlığından kaynaklanan kişisel güç türüdür. Örneğin, yazılım ekibinin liderinin teknik krizleri çözebilecek bilgiye sahip olması nedeniyle çalışanların onun sözünü dinlemesi uzman gücüdür.
Referans Olma GücüLiderin kişisel özellikleri, charisma ve davranış biçimlerinin takipçileri tarafından beğenilmesi ve örnek alınmasıyla ortaya çıkan güçtür. Örneğin, çalışanların dürüstlüğü ve çalışkanlığıyla bilinen müdürlerine özenip onun gibi davranmaya çalışması referans olma gücüdür.
Özellikler TeorisiLiderlik çalışmalarının ilk örneklerinden olup 'büyük adam' teorisi olarak da bilinen, liderin fiziksel, zihinsel ve kişilik özelliklerine odaklanan evrensel teoridir. Örneğin, liderlerde kararlılık, zeka ve enerji gibi ortak özelliklerin aranması bu teorinin temelidir.
Otokratik LiderlerTüm yetki ve sorumlulukları kendi ellerinde toplayan, kararları tek başına alan ve astlara gelecek belirsizliği yaşatan liderlerdir. Örneğin, bir fabrikanın müdürünün çalışanlara hiç danışmadan çalışma saatlerini tek başına belirlemesi otokratiktir.
Demokratik LiderlerGücü merkezde toplamak yerine çalışanlarla paylaşan, kararlara katılımı destekleyen ve nesnel geri bildirim veren liderlerdir. Örneğin, departman sorunlarını ekiple birlikte masaya yatırıp ortak karar alan bir müdür demokratiktir.
Özgür Bırakıcı (Laissez-Faire) LiderlerGrup politikalarının oluşturulmasında ve sorunların çözülmesinde müdahaleyi en aza indiren, grubu tamamen serbest bırakan liderlerdir. Örneğin, proje ekibine hiçbir yönlendirme yapmadan onları tamamen kendi hallerine bırakan yönetici bu gruptadır.
İşe Yöneliklik (İşe Dönüklük)Liderin grup üyelerinin amaçlara ulaşması için görevleri planlaması, örgütlemesi ve süreç odaklı çalışmasıdır. Örneğin, işin bitiş tarihlerini kesin olarak belirleyip sıkı takip yapan bir lider işe yöneliktir.
Kişiye Yöneliklik (Kişiyi Dikkate Alma)Liderin astlarının duygularını, fikirlerini önemsemesi, aralarında güven ortamı yaratarak refahlarını artırmaya çalışmasıdır. Örneğin, astlarının kişisel problemleriyle ilgilenen ve onlara değer veren bir lider kişiye yöneliktir.
Yönetim Tarzı MatriksiBlake ve Mouton tarafından geliştirilen, yatay eksende üretime dikey eksende ise kişilere ilginin 1'den 9'a derecelendirildiği iki boyutlu liderlik matrisidir. Örneğin, 9,9 noktasındaki takım yönetimi hem yüksek üretim hem yüksek insan ilgisini gösterir.
Şehir Kulübü Yönetim ModeliBlake ve Mouton matriksindeki 1,9 kodlu yönetim tarzı olup çalışan memnuniyetinin çok yüksek ve arkadaşça bir ortamın olduğu ancak iş ilgisinin çok düşük olduğu modeldir.
Takım YönetimiBlake ve Mouton matriksindeki 9,9 kodlu ideal yönetim tarzı olup hem çalışan ihtiyaçlarının en üst düzeyde karşılandığı hem de maksimum üretim verimliliğinin sağlandığı modeldir.
Durumsal KontrolFiedler'in modelinde liderin kendi çalışma ortamını etkileme ve kontrol etme derecesidir. Örneğin, liderin kararlarının sonuçlarının tam olarak bilinmesi yüksek durumsal kontrolü ifade eder.
KarizmaMax Weber'e göre bir kişiyi normal insanlardan ayıracak, az bulunur ve izleyiciler üzerinde derin etki yaratan kişilik kalitesidir. Örneğin, bir liderin konuşmalarıyla tüm kitleleri peşinden sürüklemesi karizmadır.
Karizmatik LiderlikKendi kişiliklerinin gücüyle izleyicileri üzerinde olağanüstü etki yaratan, vizyon sahibi ve kişisel riskler alabilen liderlik yaklaşımıdır. Örneğin, vizyoner konuşmalarıyla krizdeki şirketi ayağa kaldıran CEO karizmatiktir.
Etkileşimci LiderlikLider ile çalışanlar arasındaki alışveriş ve etkileşime dayanan, performansa göre ödüllendirme ve hataları cezalandırma esasına dayanan liderliktir. Örneğin, satış kotasını dolduran çalışana prim verilmesi etkileşimci liderliğe girer.
Dönüşümcü LiderlikBernard Bass'ın geliştirdiği, liderin takip edenlerine ilham vererek onları ortak amaçlar ve yüksek performans için dönüştürdüğü çağdaş liderlik yaklaşımıdır. Örneğin, çalışanların sadece maaş için değil idealist amaçlar için çalışmasını sağlayan liderdir.
Durumsallık TeorileriLiderlik davranışının etkinliğinin tek bir doğruya bağlı olmadığını, içinde bulunulan durumun koşullarına göre değiştiğini savunan teorilerdir.
İstisnalarla Yönetim (Aktif)Etkileşimci liderlikte, liderin iş standartlarını belirledikten sonra süreci izleyerek sorun ortaya çıktığı anda hemen müdahale etmesi durumudur.
İstisnalarla Yönetim (Pasif)Etkileşimci liderlikte, liderin pasif kalıp ancak işler sarpa sardığında veya standartlara ulaşılamadığında harekete geçmesi durumudur.
