MotivasyonBir amaca ulaşmak için bireyin kendi istek ve iradesiyle harekete geçmesini sağlayan psikolojik bir süreçtir. Örneğin, bir girişimcinin hiçbir parasal zorunluluğu yokken işini çok sevdiği için günde 18-20 saat çalışması içsel motivasyona örnektir.
Kapsam TeorisiBireyleri belirli bir davranışa sevk eden içsel unsurlar ve ihtiyaçlar üzerinde odaklanan motivasyon teorileri grubudur. Maslow, McClelland ve Herzberg teorileri bu kapsamda değerlendirilir.
Hijyen FaktörlerÇalışma koşulları, ücret, şirket politikaları ve kişilerarası ilişkiler gibi motivasyon için asgari koşulları oluşturan unsurlardır. Bu faktörlerin varlığı tek başına motive etmez ancak yoklukları motivasyonu tamamen engeller.
İhtiyaçlar HiyerarşisiAbraham Maslow tarafından geliştirilen ve insanların fizyolojikten kendini gerçekleştirmeye doğru giden beş temel ihtiyacını sıralayan teoridir. Alt basamaktaki ihtiyaç tatmin edilmeden üst basamaktaki ihtiyaç kişiyi harekete geçirmez.
İçsel ÖdülBireyin yaptığı işten dolayı kendi içinde yaşadığı başarı hissi, gurur ve tatmin duygusudur. Örneğin, başarılı bir projeyi tamamlayan bir mühendisin duyduğu kişisel mutluluk içsel bir ödüldür.
Dışsal ÖdülMaddi kazançlar, yüksek maaş, terfi veya sosyal kabul gibi başkalarının olumlu değerlendirmeleri sonucunda elde edilen ödüllerdir. Örneğin, yüksek performans gösteren bir çalışanın maaşına zam yapılması dışsal ödüldür.
Süreç TeorileriBireyin içsel ihtiyaçlarından ziyade çevresel unsurlara ve çalışanların istenilen davranışı göstermesinin dışsal nedenlerine odaklanan motivasyon teorileridir. Eşitlik ve bekleyiş teorileri bu gruba girer.
Başarma İhtiyacıMcClelland’ın teorisinde yer alan, bireyin güç işleri başarma, hataları azaltma ve başarıldığında tatmin olma arzusudur. Başarma ihtiyacı yüksek olan kişiler genellikle başarılı girişimciler olurlar.
Güç Kazanma İhtiyacıBaşkalarını etkileme, kontrol etme ve otorite kaynaklarını genişletme arzusunu ifade eden McClelland teorisi kavramıdır. Olumlu yönü ortak amaçlar için güç kullanmak iken olumsuz yönü etik dışı rekabete yol açabilmesidir.
İlişki Kurma İhtiyacıBir gruba dâhil olma, sosyal ilişkileri geliştirme ve sevilme beklentisiyle yaşama arzusudur. Bu ihtiyacı çok yüksek olan kişilerin önemli kararlar alırken sevilme kaygısı taşıması nedeniyle etkili lider olmaları zorlaşır.
Motive Edici FaktörlerHerzberg’in Çift Faktör Teorisi'nde yer alan; işin kendisi, sorumluluk, ilerleme, başarma ve tanınma gibi çalışanın iş tatminini ve motivasyonunu doğrudan artıran unsurlardır.
Eşitlik TeorisiJ. Stacy Adams tarafından geliştirilen, çalışanların işletmeye sundukları girdiler ile elde ettikleri çıktıkları başkalarıyla kıyaslayarak adalet aradıklarını savunan süreç teorisidir.
Örgütsel Adaletİşletme içi uygulamalarda, özellikle ödül ve kaynak dağıtımında çalışanlara adil ve hakkaniyetli davranılıp davranılmadığına ilişkin algıların incelendiği alandır.
ValensVroom’un Bekleyiş Teorisi'nde çalışanın elde edeceği ödülü arzulama derecesidir. -1 ile +1 arasında değer alır ve bireyin ihtiyaçlarına göre şekillenir.
BekleyişÇalışanın belirli bir gayret gösterdiğinde istenilen performansa ulaşabileceğine ve ödüllendirileceğine olan inanç derecesidir. Genellikle 0 ile +1 arasında değişim gösterir.
AraçsallıkÇaba ile elde edilen birincil düzeydeki ödülün, ikincil düzeyde başka sonuçlar (örneğin kariyer veya terfi) doğurması arasındaki algılanan ilişkidir.
Lawler-Porter ModeliVroom’un bekleyiş teorisinin temel alınarak geliştirildiği; gayretin yanı sıra bilgi, yetenek ve algılanan rol unsurlarını motivasyon sürecine dâhil eden kapsamlı modeldir.
Algılanan RolLawler-Porter modelinde yer alan ve çalışanın kendisine verilen görevi ve o role uygun davranış setini kendi işi olarak anlamlandırma derecesidir.
Fizyolojik İhtiyaçlarMaslow’un hiyerarşisinde en altta yer alan yeme, içme, barınma gibi temel hayatta kalma ihtiyaçlarıdır. İşletmelerde yaşamı sürdürmeye yeterli ücret bu kapsamdadır.
Güvenlik İhtiyacıBireyin kendini fiziksel ve duygusal olarak güvende hissetme arzusudur. İşletmeler açısından iş güvenliği ve güvenli çalışma koşulları bu ihtiyacı karşılar.
Sosyal İhtiyaçlarBaşkaları tarafından kabul görme, bir gruba ait olma ve olumlu ilişkiler kurma ihtiyacıdır. İşletmelerde çalışma grupları içinde yer almak bu ihtiyacı karşılar.
Kendini Gösterme İhtiyacıOlumlu kişisel imaja sahip olma, tanınma, yüksek statü elde etme ve sorumlulukların artması isteğidir. Maslow hiyerarşisinde üst basamaklardandır.
Kendini Tamamlama İhtiyacıMaslow’un hiyerarşisindeki en üst basamak olup bireyin kendini geliştirmesi, hobilerini gerçekleştirmesi ve yaratıcılığını ortaya koymasıdır.
Performans FormülüÇalışanın iş başarısının yetenek ile motivasyonun çarpımına eşit olduğunu ifade eden temel yönetim denklemidir (Performans = Yetenek X Motivasyon).
Girdi ve Çıktı (Eşitlik Teorisi)Çalışanın işe koyduğu bilgi, deneyim, çaba ve beceriler 'girdi'; karşılığında aldığı ücret, statü ve kâr payı ise 'çıktı' olarak adlandırılır.
