İnfografik
← Ünite 2
Girişimcilik

Ünite 2: Girişimciliğin Tarihçesi

Fenikelilerin Kolonicilik Faaliyetleri
İlk Çağ'da Fenikeliler özel girişimlerle Trablus, Sayda, Sur ve Kartaca gibi Ön Asya'da koloniler kurmuş, Orta ve Uzak Doğu'nun mallarını Akdeniz şehirlerine taşıyarak erken dönem uluslararası ticaretin öncüsü olmuşlardır.
Lidyalıların Parayı İcadı
Anadolu'nun kıyılarında kurulan Lidyalılar kara ticaretinde ileri gitmişler ve dünya ticareti için devrim niteliğinde olan parayı icat etmişlerdir. Ayrıca Mezopotamya'dan Akdeniz'e uzanan Kral Yolu'nu yaparak ticarete yön vermişlerdir.
İyonyalılar ve İlk Demokrasi
Anadolu kıyılarında ticaretle zenginleşen İyonyalılar, şehir devleti uygulamasını ve dünyanın ilk demokrasisini hayata geçirmişlerdir. Bu özgür düşünce ortamı Herodot ve Hipokrat gibi dâhilerin yetişmesini sağlamıştır.
Hindistan'ın Sanayisizleşmesi (1813)
1800'lerin başında dünyanın en büyük tekstil üreticisi olan Hindistan'da, Hint pamukları İngiliz kumaşlarından %50-60 daha ucuzdu. Ancak 1813'ten sonra İngiliz sermayesi bu pazarı savaş ve siyaset yoluyla fethederek yerli zanaatkarları mülksüzleştirmiştir.

Anahtar Kavramlar

KorporasyonOrta Çağ Avrupa'sında küçük sanayi ve esnaf faaliyetlerini yürüten, üretici ile tüketici arasında aracıya yer vermeyen meslek kuruluşlarıdır. Bu yapılarda kullanılan üretim faktörleri mal sahibi olan girişimciye aittir ve işinin başında bizzat çalışır.
Sanayi Devrimi18. yüzyılda insan ve hayvan gücüne dayalı üretimden makine gücüne geçilen, bilimsel bilgi ile sermayenin birleşmesiyle seri üretimin başladığı dönemdir. Çağdaş girişimciliğin doğuşuna zemin hazırlamıştır.
Çağdaş GirişimcilikSanayi Devrimi ile birlikte bilimsel bilgi, coğrafi keşifler ve sermaye birikiminin harmanlanmasıyla ortaya çıkan modern girişimcilik anlayışıdır. Buhar makinesinin üretime girmesiyle temelini bulmuştur.
Türklerde GirişimcilikSelçuklu döneminde kervansaraylar, ahi/lonca teşkilatları ve sigortacılık müesseseleriyle gelişen, Osmanlı'da padişahlarca desteklenen ve Cumhuriyet döneminde İzmir İktisat Kongresi ile kurumsal temellere oturtulan tarihi gelişim sürecidir.
LoncaAnadolu Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde ticari ahlakı, ürün kalitesini ve müşteri ilişkilerini düzenleyen, esnaf ve zanaatkarları organize eden mesleki teşkilatlanma modelidir.
Kral YoluLidyalılar tarafından icat edilen paranın ardından Mezopotamya'dan başlayıp Anadolu'yu geçerek Akdeniz kıyılarına uzanan, dönemin en önemli kara ticaret yollarından biridir.
MerkantilizmÜlkelerin özel ve kamu girişimlerinin ürünlerini ihraç ederek karşılığında altın getirme çabasını savunan, ticaretin merkezinin Akdeniz'den okyanuslara kaydığı ilk ticari kapitalizm dönemidir.
Risk Sermayesi SahibiÖz sermaye kaynaklarından yatırımlarına yüksek getiri sağlamak amacıyla risk içeren yatırımlara fon sağlayan kişi veya kurumlardır; 18. yüzyıldan itibaren girişimcilerden ayrışmışlardır.
BurjuvaziRönesans ve dinde reform hareketleriyle birlikte kentlerde yerleşen, ticaret yaparak güçlenen ve Batı dünyasının yeni dinamiğini oluşturarak siyasi yapıyı değiştiren yeni sınıftır.
İç Girişimci (Intrapreneur)Gifford Pinchot tarafından tanımlanan, hâlihazırda faaliyette olan büyük bir kurumsal örgüt içerisindeki çalışan ve yenilikçi projeler üreten girişimci türüdür.
Serbest Piyasa EkonomisiFiyatların arz ve talebe göre serbestçe belirlendiği, girişim hürriyetinin ve rekabetin en üst düzeyde yaşandığı, Taylor, Fayol ve Weber gibi isimlerce bilimsel temelleri atılan ekonomik sistemdir.
Kültepe TabletleriMÖ 2000 yıllarında Asurlu tüccarların Anadolu'ya getirdiği yazı kalıntıları olup, Anadolu'nun yazıyla tanışmasını ve ilk ticari belgeleri temsil eder.
I. İzmir İktisat KongresiCumhuriyet'in ilk yıllarında Mustafa Kemal Atatürk'ün önderliğinde toplanan, Türk girişimcilerinin önünü açmak ve milli ekonomiyi kurmak amacıyla kararların alındığı kongredir.
Protestan Çalışma AhlakıMax Weber'e göre Batı insanının ekonomik alandaki üstünlüğünü ve kapitalizmin gelişimini tetikleyen, çalışmayı ve kazanç sağlamayı dini bir erdem olarak gören zihniyet yapısıdır.
Schumpeterci GirişimciJoseph Schumpeter'e göre mevcut kalıpları kıran, yenilik (inovasyon) yapan ve yeni teknolojiler geliştirerek ekonomik yapıyı dönüştüren kilit aktördür.

Diğer Önemli Bilgiler

Richard Cantillon ve Girişim Riski (1725)

1700'lü yıllarda yaşayan ekonomist Richard Cantillon, ürün alış fiyatının sabit fakat satış fiyatının belirsiz olması durumundan hareketle iktisat literatürüne ilk kez 'girişim riski' unsurunu kazandırmıştır.

Adam Smith ve Milletlerin Serveti (1776)

Adam Smith, iktisat bilimini bir servet yaratma bilimi olarak tanımladığı 'Milletlerin Servetleri' adlı kitabıyla 1776 yılında bugünkü anlamda kapitalizmin temellerini atmıştır.

Friedrich August Von Hayek ve Nobel Ödülü (1974)

Avusturya okulunun önemli temsilcisi olan Hayek, merkezi planlamanın bireysel özgürlükleri kısıtlayacağını savunmuş ve serbest piyasa düzeninin savunuculuğunu yaparak 1974'te Nobel Ekonomi Ödülü'nü almıştır.

Kültepe Tabletleri ve Asurlu Tüccarlar (MÖ 2000)

Anadolu'ya yazıyı ilk getirenler Asurlu tüccarlardır. MÖ 2000 tarihli Kültepe tabletleri, Anadolu'nun yazıyla tanıştığını ve Asurluların tahıl karşılığında kereste ticareti yaptığını belgelemektedir.

Thomas Edison Örneği

1800'lü yıllarda sanayileşmenin yaygınlaşmasıyla girişimci ve risk sermayecisi ayrışmıştır; Thomas Edison teknolojik yenilikler geliştirmesine karşın gerekli sermayeyi kendisi çıkaramayarak bu duruma klasik bir örnek teşkil etmiştir.

Anadolu Selçuklularında Sigortacılık

Anadolu Selçuklu Devleti, ülkeyi kervansaraylarla donatıp lonca sistemini kurarken, hem girişimcileri hem de tüccarları korumak amacıyla dünyada erken dönem sayılabilecek sigortacılık müessesesini hayata geçirmiştir.

Peter Drucker'ın Girişimci Tanımı (1995)

Yönetim bilimi uzmanı Peter Drucker 1995 yılında girişimciyi, elindeki kaynakları düşük verimlilik alanlarından yüksek verimlilik alanlarına aktaran ve orada tutmayı başarabilen kişi olarak tanımlamıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavlarda Lidyalıların parayı icat ettiği ve Kral Yolu'nu yaptığı bilgisi sıkça sorulur; paranın icadı ile Lidyalılar eşleştirmesini unutmayın.
  • Orta Çağ'daki girişimcilerin kendi sermaye ve mal varlıklarıyla risk almadığı, aksine büyük projeleri yöneten kişiler (rahipler vb.) olduğu bilgisine dikkat edin.
  • 17. yüzyılda hükümetle imzalanan sabit fiyatlı sözleşmelerle 'girişim riski' kavramının doğduğunu ve 1725'te Richard Cantillon tarafından kavramsallaştırıldığını karıştırmayın.
  • Çağdaş girişimciliğin doğuşunun Sanayi Devrimi'ne dayandığı, bunun da bilimsel bilgi ve coğrafi keşif sermayesinin birleşmesiyle oluştuğu unutulmamalıdır.
  • Joseph Schumpeter'in girişimciliği 'yenilik yapan ve yeni teknoloji geliştiren' kişi olarak tanımladığı ve dördüncü üretim faktörü olarak vurguladığı sınavların vazgeçilmez sorusudur.
  • Anadolu Selçuklu Devleti döneminde lonca teşkilatı, kervansaraylar ve erken dönem sigortacılık uygulamalarının öne çıktığını mutlaka not edin.
  • Cumhuriyet döneminde girişimciliğin önünün açılması için Mustafa Kemal önderliğinde I. İzmir İktisat Kongresi'nin toplandığı bilgisi tarih soruları için kritiktir.