← Ünite 2
Yaşlılarda Davranış Sorunları

Ünite 2: DAVRANIŞ BOZUKLUĞU VE YAŞLILIK

Almanya Psikogeriatri İstatistiği
Bauer'in araştırmalarına göre dünya genelinde yaşlı nüfusun üç kat artmasıyla sosyopsikiyatrik bakım büyük bir sorun haline gelmiştir. Günümüzde Almanya'daki psikiyatri kliniklerinde yatan hastaların tam 1/3'ünü (üçte birini) psikogeriatrik yaşlı hastalar oluşturmaktadır.
Türkiye Yaşlı Okuryazarlık Oranları
Türkiye'de eğitimli yaşlı nüfus oranında olumlu bir artış gözlenmektedir. Okuma yazma bilmeyen yaşlı nüfus oranı, 2013 yılında yüzde 23,9 seviyesindeyken, yapılan çalışmalar neticesinde 2017 yılında yüzde 19,6'ya gerilemiştir.
Malleus Maleficarum Yayını
Orta Çağ kilise dogmalarının zirve yaptığı dönemde yazılan bu kitap, ruhsal hastalıkları 'içine şeytan girme' olarak tanımlamış ve şizofreni belirtilerini cadılık olarak nitelendirerek yüzlerce insanın engizisyonda yakılmasına zemin hazırlamıştır.
1611 İngiltere Protestan Şeytan Kitabı
Ruhsal hastalıklara yönelik algı çarpıtması sadece Katolik kilisesiyle sınırlı kalmamış, 1611 yılında İngiltere'de Protestan bakış açısıyla yayınlanan şeytan konulu kitapta da benzer dışlayıcı ve cezalandırıcı ibarelere yer verilmiştir.

Anahtar Kavramlar

Malleus Maleficarum (Cadıların Çekici)15. yüzyılda kilise merkezli anlayışla yazılan, içine şeytan girmiş kişilerin ve cadıların nasıl tanınacağını anlatan rehber kitaptır. Günümüzde incelendiğinde, kitaptaki cadı tasvirlerinin aslında psikotik depresyon ve şizofreni hastalarını tarif ettiği görülmektedir.
Benden Uzak Olsun SendromuToplumda sağlık ve zenginliğin aşırı kutsanması sonucu; fakirlik, çirkinlik ve hastalıklara karşı duyulan nefret ve dışlama eğilimidir. Bu sendrom, tarihsel süreçte akıl hastalarının ve evsizlerin tımarhane ve ıslah evlerine kapatılmasına yol açmıştır.
Genel Sistemler KuramıCanlıları hücreden topluma kadar birbiriyle ilişkili alt ve üst sistemlerden oluşan yapılar olarak ele alan yaklaşımdır. Davranış bozukluklarının sadece bireysel değil, aile, grup ve çevre düzeyindeki etkileşimlerle açıklanabileceğini savunur.
HomeostazBedensel ve psikolojik süreçlerin temel amacı olan, organizmayı belirli bir iç denge durumunda tutma eğilimidir. Meninger'e göre organizmanın tüm uyum çabaları bu dengeyi korumak için gerçekleştirilir.
Nevrotik AnksiyeteOrganizmanın dengesini korumakta yetersiz kaldığı durumlarda ortaya çıkan ve kişinin uyumunu daha da güçleştiren normaldışı savunma mekanizmalarına yol açan aşırı kaygı durumudur.
Soyutlanma SendromuUzun süre diğer insanlardan uzak kalan veya çevresel uyaran çeşitliliğinden yoksun bırakılan bireylerde görülen psikolojik bozulma tablosudur. Hücre hapsindeki tutuklularda veya kutup kaşiflerinde sıklıkla gözlemlenir.
Sanrı (Halüsinasyon)Dışarıda fiziksel olarak var olmayan nesneleri görme, sesleri duyma veya algılama durumudur. Uyaran yoksunluğu çeken bireylerde soyutlanma sendromunun ileri aşamalarında ortaya çıkar.
Aşırı Rol YüklemesiÖzellikle endüstri ve kamu yöneticilerinde görülen, aşırı bilgi yüklemesi ve artan beklentiler nedeniyle görevleri zamanında ve gereğince karşılayamama durumudur. Bireyde kronik yorgunluk ve suçluluk duygusu yaratır.
Filtreleme MekanizmasıNormal insanların zihinlerine ulaşan gereksiz ve fazla bilgileri algılama alanı dışında tutmasını sağlayan uyum sürecidir. Şizofrenik bireyler bu mekanizmayı kullanamadıkları için bellek aşırı yüklenmesi yaşarlar.
Katatonik ŞizofreniHastanın dış dünyadan gelen aşırı bilgi yüklemesine karşı kendisini korumak amacıyla saatlerce hiç hareket etmeden ve tepki vermeden durmasıyla karakterize şizofreni türüdür.
Kaygı ÇağıSavaş tehditleri, ekonomik krizler, nüfus patlaması ve hızlı teknolojik değişimlerin çağdaş insanda yarattığı sürekli tedirginlik ve anksiyete nedeniyle 20. yüzyıla verilen isimdir.
Gelecek ŞokuÇok hızlı toplumsal ve teknolojik değişimler karşısında bireylerin yaşadığı anksiyete, şaşkınlık, yabancılaşma ve uyum sağlayamama durumudur. Bireyleri eski değerlere katıca sarılmaya ya da şiddete yöneltebilir.
Uyum (Adaptasyon)Bireyin kişisel özellikleri ile çevresel koşulların etkileşimi sonucu, değişen durumlara karşı geliştirdiği dinamik tepkiler ve denge kurma sürecidir.
Varoluş BunalımıÖzellikle refah toplumlarında bedensel ihtiyaçların tamamen karşılanması ve gerilimlerin azalması sonrasında ortaya çıkan, yaşamın anlamsızlığı hissiyle karakterize ruhsal boşluk durumudur.
Emeklilik Nevrozuİş yaşamının aktif temposundan çıkan bireyin, hayatının anlamsızlaştığı ve işlevsiz kaldığı düşüncesiyle yaşadığı, kökenini varoluşsal boşluktan alan ruhsal bozukluk türüdür.
Psikosomatik HastalıklarDış dünyadan gelen psikolojik zorlanmalara karşı organizmanın fizyolojik yanıtlar vermesiyle oluşan; mide ülseri, yüksek tansiyon veya alerjik tepkiler gibi işlevsel organ bozukluklarıdır.
Normaldışı Bilgi ÜretimiOrganizmada sistemlerin bozulması veya yanlış programlanması sonucu bilgilerin yanlış yorumlanarak davranış bozukluklarına yol açması sürecidir.
Küresel KöyKitle iletişim araçlarının ve hızlı ulaşımın dünyayı küçülterek farklı kültürleri bir araya getirmesi, birbirine geçirmesi veya çatıştırması durumunu ifade eden kavramdır.

Diğer Önemli Bilgiler

İkinci Dünya Savaşı ve Ruhsal Sağlık Çelişkisi

Klasik teorilerin aksine, insanların ağır fiziksel ve ruhsal zorlanmalara maruz kaldığı İkinci Dünya Savaşı süresince, savaş bitkinliği gibi geçici tepkiler dışında toplum genelinde davranış bozukluklarında kalıcı bir artış gözlenmemiştir.

Savaş Sonrası Refah Toplumu Sendromları

İkinci Dünya Savaşı'nı takip eden yıllarda toplumlar refah düzeyine ulaşıp bedensel ihtiyaçlar karşılandıkça, şaşırtıcı bir şekilde varoluş bunalımı, bıkkınlık ve emeklilik nevrozu gibi yeni nesil anlamsızlık temelli ruhsal sorunlar patlama yapmıştır.

Ali İbni Hazım'ın Kaygı Kuramı

994-1064 yılları arasında yaşamış olan Endülüslü düşünür Ali İbni Hazım, insanın temel güdüsünün belirsizliğin yarattığı kaygıdan (anksiyeteden) kaçmak olduğunu savunmuştur. Karl Meninger da bu görüşü paylaşarak kendi sistem kuramına entegre etmiştir.

Toffler ve Gelecek Şoku (1970)

Alvin Toffler tarafından 1970 yılında ortaya atılan bu kavram, aşırı hızlı teknolojik ve toplumsal değişimlere ayak uyduramayan bireylerde anksiyete, yabancılaşma ve mantık dışı ani şiddet eğilimlerinin baş gösterdiğini deneysel olarak açıklamaktadır.

Heath'in Uyum Tanımı (1965)

Heath 1965 yılında uyum kavramını, bireyin bir yandan kendi benlik yapısının bütünlüğünü korurken, diğer yandan değişen çevresel koşullarla esnek ve başarılı bir biçimde baş edebilmesi süreci olarak tanımlamıştır.

Lipowski ve Bilgi Fazlalığı Araştırması

Lipowski, modern toplumlarda zihne ulaşan bilgi ve uyaran sayısının aşırı fazla olmasının, insan organizmasında filtreleme mekanizmalarını bozarak çok ciddi uyum sorunlarına ve psikolojik çökmelere yol açtığını klinik olarak kanıtlamıştır.

Luby ve Şizofrenik İçe Kapanma Deneyi

Luby ve çalışma arkadaşları, şizofren hastalarının dış dünyadan tamamen koparak içe kapanmalarının aslında bir patolojiden ziyade, alıcı kanallarının yetersizliği nedeniyle maruz kaldıkları aşırı bilgi yüklemesinden korunma çabası olduğunu göstermiştir.

18. Yüzyıl Psikiyatri Devrimi

18. yüzyılda psikiyatrinin bağımsız bir uzmanlık dalı olarak doğmasıyla, 'hayat, özgürlük ve mutluluk herkesin hakkıdır' sloganı gelişmiş; zihinsel engelli ve ruhsal hastaların zincirlerden kurtarılarak tıbbi kurumlarda insani bakım alması tartışmaya açılmıştır.

Kamyon Şoförleri ve Soyutlanma Sendromu

Uzun yol kamyon şoförleri üzerinde yapılan araştırmalar, saatlerce tek başına ve tekdüze bir çevrede yolculuk yapmanın, uyaran eksikliği nedeniyle soyutlanma sendromunu tetiklediğini ve geçici halüsinasyonlara yol açtığını ortaya koymuştur.

Sınavda Dikkat Et

  • Meninger'in organizmadaki normaldışı bilgi üretiminin 5 aşamasını sırasıyla ezberleyin; sınavlarda bu aşamaların sırası veya nevrotik anksiyetenin kaçıncı aşamada (2. aşama) ortaya çıktığı sıklıkla sorulur.
  • Soyutlanma sendromunun aşamalarını gösteren şemaya dikkat edin; 'çocukça düşler kurma' aşamasından sonra 'sanrılar' aşamasının geldiğini bilmek kronolojik sorularda hayat kurtarır.
  • Şizofreni ile 'filtreleme mekanizması' ve 'aşırı bilgi yüklemesi' arasındaki ilişkiyi iyi kavrayın; şizofrenlerin filtreleme yapamadığı için içe kapandığı bilgisi sınavların favori konusudur.
  • Ali İbni Hazım'ın yaşam tarih aralığına (994-1064) ve 'insanın temel güdüsünün kaygıdan kaçmak olduğu' tezine dikkat edin, doğrudan isim-tarih eşleştirmesi olarak sorulabilir.
  • Coleman'ın toplumsal değişime yönelik 3 önerisini iyi öğrenin; 'zamanı geriye almak' veya 'değişimi tamamen durdurmak' gibi şıklar her zaman çeldiricidir ve yanlıştır.
  • İkinci Dünya Savaşı ve sonrasındaki refah dönemi çelişkisine dikkat edin; savaş sırasında değil, savaş sonrasındaki refah döneminde varoluşsal bunalım ve emeklilik nevrozunun arttığını unutmayın.