İnfografik
← Ünite 1
Sosyal Bilgiler 6

Ünite 1: Zaman İçinde Değişen Gruplar ve Roller

Prof. Dr. Nevzat Tarhan'ın Rol Paylaşımı Tespiti
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, ailede bireylerin rol paylaşımının huzur ve mutluluğun sağlanmasındaki en önemli faktör olduğunu belirtir. Bireylerin tıpkı tiyatro sanatçıları gibi rollerinin gerektirdiği sorumlulukları yerine getirmesi gerektiğini vurgular.
Millî Sporcu Sümeyye Boyacı Örneği
Kitapta gelecekteki başarılı rol modellerine örnek olarak gösterilen Sümeyye Boyacı, uluslararası müsabakalarda ülkemizi temsil eden, disiplin ve azim sahibi örnek bir millî sporcu rolüyle gençlere ilham vermektedir.
TÜBİTAK Proje Takımları
Öğrencilerin okul grupları dışında akademik gelişimlerini destekleyen, çalışkanlık ve bilimsel araştırma odaklı roller üstlendikleri, TÜBİTAK destekli bilimsel proje gruplarıdır.
Gelecek Derse Hazırlık Söyleşisi
Öğrencilerin aile veya akrabalarından biriyle geçmişten günümüze dahil olduğu gruplar ve üstlendiği roller hakkında röportaj yaparak kuşaklararası rol değişimini analiz ettikleri etkinliktir.

Anahtar Kavramlar

GrupOrtak amaçlar veya ilgi alanları doğrultusunda bir araya gelen, aralarında etkileşim ve bağ bulunan en az iki veya daha fazla bireyden oluşan topluluktur. Kitapta aile, arkadaş grubu, sınıf ve meslek grupları buna örnek olarak verilmiştir.
RolDahil olunan grup veya kurumlarda bireyden yapması beklenen görevler, davranış kalıpları ve üstlenilen sorumluluklardır. Örneğin, ailede çocuk veya kardeş; okulda ise öğrenci ya da sınıf başkanı olmak birer roldür.
HakYasaların ve kuralların bireylere tanıdığı, kullanılması serbest olan yetki, kazanç veya koruma altındaki özgürlüklerdir. Örneğin, okulda eğitim alma veya ailede düşüncelerini ifade etme birer haktır.
SorumlulukBireyin kendi davranışlarının veya kendi yetki alanına giren herhangi bir olayın sonuçlarını üstlenmesi, üzerine düşen görevleri zamanında yerine getirmesidir. Sınıfta nöbetçilik görevini yapmak veya odasını toplamak sorumluluk örneklerindendir.
AileDoğduğumuz andan itibaren içinde büyüdüğümüz, sürekli etkileşimde bulunduğumuz, sevgi ve şefkat bağlarıyla örülü ilk ve en temel sosyal gruptur. Birey ilk ahlaki değerleri ve paylaşma duygusunu bu grupta kazanır.
Akraba GrubuAnne ve babamızın yakınlarından (amca, dayı, teyze, hala, kuzen vb.) oluşan, sevgi, saygı ve şefkat duygularının yoğun olarak yaşandığı geniş aile topluluğudur. Bu grupta aidiyet ve dayanışma değerleri öğrenilir.
Odak GrubuBelirli bir konuda derinlemesine görüş, deneyim ve öneri almak amacıyla bir araya getirilen, konuların tartışıldığı seçili kişilerden oluşan küçük araştırma grubudur. Bu grupta araştırmacı veya lider rolleri üstlenilebilir.
Sivil Toplum Kuruluşu (STK)Topluma ve çevreye karşı duyarlı bireylerin, belirli bir sosyal amacı gerçekleştirmek veya toplumsal bir sorunu çözmek için gönüllü olarak bir araya gelerek oluşturdukları resmi dernek veya vakıflardır.
Görev BilinciBireyin üstlendiği rolün gerektirdiği işleri, ödevleri ve toplumsal yükümlülükleri farkında olarak, isteyerek ve ciddiyetle yerine getirmesi durumudur. Gelecekteki mesleklerin icrasında bu bilinç kritik önem taşır.
Doğuştan Kazanılan RollerBireyin kendi iradesi, çalışması veya seçimi dışında, doğduğu andan itibaren biyolojik veya soybağı ilişkisiyle otomatik olarak sahip olduğu rollerdir. Ailedeki 'evlat' veya 'kardeş' rolleri buna örnektir.
Sonradan Kazanılan RollerBireyin kendi isteği, çalışması, başarısı veya özgür iradesiyle katıldığı gruplarda zamanla elde ettiği rollerdir. Üniversite öğrencisi olmak, bir müzik grubunda gitarist olmak veya öğretmen olmak sonradan kazanılan rollerdir.
Sosyal StatüBir bireyin toplum veya dahil olduğu grup içerisindeki yeri, konumu ve saygınlık derecesidir. Yetişkinlik döneminde sahip olunan meslekler bireyin sosyal statüsünü belirleyen en önemli unsurlardan biridir.
DayanışmaBir topluluğu oluşturan bireylerin ortak bir amaç doğrultusunda birbirlerine karşılıklı olarak destek olması, yükü paylaşması ve birlikte hareket etmesidir. Kardeş rolü ve akraba ilişkileri dayanışmayı pekiştirir.
EmpatiBireyin, kendisini karşısındaki kişinin yerine koyarak onun duygularını, düşüncelerini ve içinde bulunduğu durumu doğru bir şekilde anlama ve hissetme becerisidir. Arkadaş gruplarında kaliteli zaman geçirirken öğrenilir.
Aidiyet DuygusuBireyin kendini bir gruba, aileye, kuruma veya topluma ait hissetmesi, onun bir parçası olduğunu benimsemesidir. Akraba grupları ve sivil toplum kuruluşları bu duyguyu güçlendirir.
TÜBİTAK Proje TakımıBilimsel araştırma ve geliştirme projeleri üretmek amacıyla öğrencilerin ve danışman öğretmenlerin bir araya gelerek oluşturduğu, çalışkanlık ve disiplin gerektiren özel bir akademik odak grubudur.
İdareci RolüMeslek gruplarında veya kurumlarda işlerin yürütülmesini sağlayan, çalışanları koordine eden, liderlik ve yönetim sorumluluğu üstlenen üst düzey yönetsel roldür.
GönüllülükBireyin herhangi bir maddi çıkar veya zorunluluk beklemeksizin, tamamen kendi özgür iradesiyle topluma, çevreye ya da ihtiyaç sahiplerine faydalı olmak amacıyla emek ve zaman harcamasıdır.
Tarih ŞeridiBireyin dahil olduğu grupları, üstlendiği rolleri, hak ve sorumluluklarını zaman içindeki kronolojik sırasına göre görselleştirerek açıklayan gelişimsel şemadır.
Akademik GelişimEğitim süreci boyunca okulda, sınıfta veya bilimsel proje takımlarında edinilen teorik bilgilerin, ders başarılarının ve zihinsel becerilerin ilerleme ve olgunlaşma sürecidir.
Sosyal BeceriBireyin toplum içinde diğer insanlarla sağlıklı, etkili ve uyumlu iletişim kurmasını, iş birliği yapmasını ve sorunları çözmesini sağlayan ilişkisel yeteneklerin bütünüdür.
Müzik GrubuMüzik eğitimi almak veya sanatsal üretim yapmak amacıyla solist, saz ustası, gitarist gibi farklı roller üstlenen bireylerin bir araya gelerek oluşturduğu sanatsal gruptur.
Spor TakımıBelirli bir spor dalında antrenman yapmak ve müsabakalara katılmak amacıyla sporcuların bir araya geldiği, disiplin, iş birliği ve takımdaşlık rollerini barındıran gruptur.
Akran GrubuBireyin benzer yaş, ilgi alanı ve sosyal statüye sahip olduğu arkadaş çevresidir. Bireyin sosyalleşmesinde ve duygusal gelişiminde en etkili gruplardan biridir.
Toplumsal UyumBireyin dahil olduğu grupların kurallarına, değerlerine ve beklentilerine uygun davranışlar sergileyerek toplumla barışık ve dengeli bir ilişki kurabilmesi sürecidir.

Diğer Önemli Bilgiler

Tarih Şeridi Hazırlama Etkinliği

Öğrencilerin dahil oldukları grupları, bu gruplardaki rollerini, hak ve sorumluluklarını zaman içindeki değişimini göz önünde bulundurarak hazırladıkları kronolojik görsel çalışmadır.

Sevgili Gelecekteki Ben Mektubu

Öğrencilerin hazırladıkları tarih şeridine dayanarak, gelecekteki rollerini, görev bilincini ve sorumluluklarının nasıl değişeceğini kendilerine hitaben yazdıkları yaratıcı mektup çalışmasıdır.

Sınıf Panosu Ortak Tablo Çalışması

Sınıfta oluşturulan grupların, gelecekte dahil olmayı hayal ettikleri meslekleri, grupları, hak ve sorumlulukları büyük bir kartona çizerek sınıf panosunda sergiledikleri ortak etkinliktir.

Sonradan Edinilen Mesleki Roller

Yetişkinlik döneminde bireylerin geçimlerini sağlamak ve sosyal statülerini belirlemek amacıyla kendi iradeleriyle seçip eğitimini aldıkları pilot, doktor, mühendis gibi rollerdir.

Odak Gruplarında Araştırmacı Rolü

Birçok katılımcının görüş ve deneyimlerini paylaştığı, konuların tartışıldığı odak gruplarında üstlenilen araştırmacı, proje koordinatörü ve lider gibi rollerdir.

Sivil Toplum Kuruluşlarında Gönüllülük

Toplumsal bilinci ve aidiyet duygusunu güçlendirmek amacıyla sivil toplum kuruluşlarında (STK) hiçbir maddi karşılık beklemeden üstlenilen aktif üye ve gönüllü rolleridir.

Okulda Sınıf Başkanı Rolü

Eğitim sürecinde sınıf grubunda demokratik seçimlerle veya görevlendirmeyle üstlenilen, sınıfta düzeni sağlama sorumluluğu olan yönetsel bir roldür.

Müzik Grubunda Solist Rolü

Müzik eğitimi veya sanatsal faaliyetler için dahil olunan bir grupta, müzikal performansı ön planda yürütme sorumluluğu olan sanatsal bir roldür.

Spor Takımında Kaptan Rolü

Spor eğitimi veya kulüp faaliyetlerinde takım arkadaşlarına liderlik etme, saha içinde koordinasyonu sağlama sorumluluğu olan yönetsel ve sportif bir roldür.

Aile Büyüğü Rolü

Yaşamın ilerleyen dönemlerinde, evlatları ve torunları tarafından sevilen, aile içinde tecrübesine saygı duyulan ve danışılan bilgece bir roldür.

Sınavda Dikkat Et

  • Doğuştan gelen roller (evlat, kardeş) ile sonradan kazanılan roller (öğretmen, sınıf başkanı) arasındaki farkı iyi bilin; sınavda hangisinin seçme hakkı dışında olduğu sorulabilir.
  • Rollerin değişmesiyle birlikte hak ve sorumlulukların da değiştiğini unutmayın; 'roller değişse de sorumluluklar aynı kalır' tarzı çeldirici ifadelere dikkat edin.
  • Prof. Dr. Nevzat Tarhan'ın aile içi rol paylaşımı ve tiyatro sanatçısı benzetmesini aklınızda tutun, paragraf sorularında karşınıza çıkabilir.
  • Odak gruplarında üstlenilen rollerin (araştırmacı, proje koordinatörü) akademik ve bilimsel yönünü, sivil toplum kuruluşlarının ise gönüllülük ve toplumsal fayda yönünü birbiriyle karıştırmayın.
  • Bir bireyin gün içinde aynı anda birden fazla role (evde çocuk, okulda öğrenci, otobüste yolcu) sahip olabileceği gerçeğini unutmayın; bu durum sınavda sıkça sorulan klasik bir AOF soru tarzıdır.