Ünite 5: Işığın Madde ile Etkileşimi — Önemli Kavramlar

Işık ışınlarının saydam olmayan maddelerle karşılaştığında madde tarafından tutulması olayıdır. Soğurulan ışık enerjisi ısıya dönüşerek cismin sıcaklığını artırır; örneğin güneş altındaki siyah araba kaportasının ısınması buna örnektir.

Cisimlerin üzerine düşen beyaz ışıktan soğurmadıkları, geriye yansıttıkları ışık dalga boylarının insan gözü tarafından algılanma biçimidir. Örneğin bir yaprak yeşil dışındaki renkleri soğurup yeşili yansıttığı için yeşil görünür.

Güneş'ten yeryüzüne ulaşan ve doğada bilinen tüm renkleri (kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, lacivert, mor) içeren bileşik ışık demetidir. Prizmadan geçtiğinde bileşenlerine ayrılır.

Güneş'te meydana gelen nükleer reaksiyonlar sonucu açığa çıkan ve yeryüzüne ulaşarak ısı ve elektrik üretiminde kullanılan yenilenebilir, çevre dostu enerji kaynağıdır. Evlerin çatılarındaki su ısıtma sistemlerinde sıklıkla kullanılır.

Güneş ışığını doğrudan elektrik enerjisine dönüştüren teknolojik aygıttır. Yapay uydularda ve sokak aydınlatma direklerinde elektrik üretimi amacıyla yaygın biçimde kullanılır.

Üzerine düşen ışığın tamamına yakınını düzgün olarak yansıtabilen pürüzsüz cam veya metal yüzeylerdir. Yansıtıcı yüzeylerine göre düz ve küresel olmak üzere ikiye ayrılır.

Yansıtıcı yüzeyi tamamen düz olan ayna türüdür. Oluşan görüntü düz, cisimle aynı boyda ve aynaya olan uzaklığı nesneninkine eşittir; evlerimizdeki banyo aynaları buna örnektir.

Yansıtıcı yüzeyi küresel bir yüzeyin kesiti şeklinde olan ayna çeşididir. Çukur ve tümsek ayna olmak üzere iki alt gruba ayrılır.

Yansıtıcı yüzeyi dışa doğru bombeli olan, paralel gelen ışınları dağıtarak yansıtan küresel aynadır. Görüntü daima düz ve küçük olup geniş görüş alanı sağlar; araba yan aynalarında kullanılır.

Yansıtıcı yüzeyi içe doğru çukur olan, paralel gelen ışınları bir odak noktasında toplayan küresel aynadır. Cisimleri büyük gösterebilir; diş hekimi aynaları ve araba farlarında kullanılır.

Aynalara veya merceklere asal eksene paralel gelen ışınların yansıdıktan ya da kırıldıktan sonra kesiştiği veya uzantılarının kesiştiği ortak noktadır.

Küresel ayna ve merceklerin merkezinden ve odak noktasından geçtiği varsörülen simetri eksenidir, çizimlerde referans çizgisi olarak kullanılır.

Işık ışınlarının bir saydam ortamdan yoğunluğu farklı başka bir saydam ortama geçerken hızının ve doğrultusunun değişmesi olayıdır. Su dolu bardaktaki kalemin kırık görünmesi bunun sonucudur.

İki farklı saydam ortamı ayıran sınıra, ışığın çarptığı noktada dik olarak çizilen hayali çizgidir. Kırılma ve yansıma açılarının ölçülmesinde referans alınır.

Gelen ışın ile yüzeyin normali (N) arasında kalan açıdır. Işığın yüzeye hangi açıyla yaklaştığını gösterir.

İkinci ortama geçen kırılan ışın ile yüzeyin normali arasında kalan açıdır. Ortamların yoğunluk farkına bağlı olarak değişiklik gösterir.

Işığın içinde daha hızlı hareket edebildiği, optik yoğunluğu düşük olan saydam ortamdır; örneğin hava ortamı su ortamına göre az yoğundur.

Işığın optik yoğunluk nedeniyle daha yavaş ilerlediği saydam ortamlardır; örneğin su veya cam ortamı havaya kıyasla çok yoğundur.

Işığı kırarak toplamak veya dağıtmak amacıyla üretilen, cam veya plastikten yapılan ve en az bir yüzeyi küresel olan saydam cisimlerdir.

Kenarları ortasına göre ince olan, paralel gelen ışınları bir odak noktasında toplayan mercek türüdür. Büyüteç ve mikroskoplarda kullanılır.

Ortası kenarlarına göre ince, kenarları kalın olan, paralel gelen ışınları birbirinden uzaklaştırarak (dağıtarak) kıran mercek türüdür.

Merceğin veya aynanın optik merkezi ile odak noktası (F) arasındaki mesafedir.

Doğrudan görüş alanı dışında kalan cisimleri gözlemlemek amacıyla tasarlanmış, genellikle iki aynadan oluşan optik görüntüleme aracıdır.

Optik biliminin kurucularından kabul edilen, ışığın yayılması, yansıma, kırılma ve karanlık oda üzerine çığır açan deneyler yapmış İslam bilginidir.

Doğal kaynaklardan sürekli var olan ve tükenmeyen enerji türüdür. Güneş enerjisi bu gruba girer ve çevreye zarar vermez.