Ünite 6: Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Siyasi Yapılanma (1920-1923) — Önemli Kavramlar

Yasama ve yürütme yetkilerinin Meclis'te toplandığı, ayrı bir devlet başkanının bulunmadığı ve bakanların Meclis tarafından tek tek seçildiği yönetim biçimidir.

20 Ocak 1921'de kabul edilen, egemenliğin millete ait olduğunu ilan eden ve Millî Mücadele'nin anayasal çerçevesini çizen 24 maddelik temel yasadır.

Yasama, yürütme ve bazen yargı yetkilerinin tek bir organda (TBMM) toplanması ilkesidir; savaş döneminde hızlı karar almak amacıyla uygulanmıştır.

Toplumda hiçbir şahsa, aileye veya sınıfa ayrıcalık tanınmamasını, tüm vatandaşların kanun önünde eşitliğini savunan siyasi ve sosyal görüştür.

Millî Mücadele'nin siyasi hedeflerini belirleyen, vatanın sınırlarını ve tam bağımsızlık şartlarını içeren ahit belgesidir.

TBMM içinden seçilen ve bakanlık görevlerini yürüten, günümüzdeki Bakanlar Kurulu'nun o dönemdeki karşılığı olan yürütme organıdır.

Meclis'e sunulacak yasa tasarılarını hazırlamak veya incelemekle görevli olan özel komisyondur.

1921 Anayasası'nda vilayet ve nahiyelere tanınan, yerel işlerde kendi kendilerini yönetme yetkisi veren özerklik durumudur.

Mustafa Kemal Paşa liderliğinde Meclis'te kurulan, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin ilkelerini savunan iktidar grubudur.

Birinci Grup'a muhalif olarak kurulan, Meclis denetimini ve kişisel otoriteye karşı yasallığı savunan milletvekillerinin oluşturduğu gruptur.

Bolşevizm ve İslam sosyalizmi fikirlerini birleştirerek Anadolu'da bir devrim yapmayı amaçlayan gizli siyasi örgütlenmedir.

Meclis'te 60-70 milletvekilinden oluşan, halkın yönetimde doğrudan söz sahibi olmasını ve sosyal reformları savunan siyasi gruptur.

Mustafa Kemal Paşa'nın 8 Nisan 1923'te açıkladığı, Halk Fırkası'nın temel programını ve seçim beyannamesini oluşturan dokuz ilkedir.

Millî Mücadele sırasında iç isyanları bastırmak ve asker kaçaklarını önlemek amacıyla üyeleri Meclis'ten seçilen olağanüstü yargı organlarıdır.

Egemenliğin doğrudan millete ait olması anlayışıdır; TBMM'nin temel dayanağı ve aynı zamanda yarı resmi gazetesinin adıdır.

Vatanın işgaline karşı hakları savunmak amacıyla kurulan cemiyetlerin genel adıdır; TBMM'nin siyasi temelini oluşturur.

1 Kasım 1922'de TBMM tarafından alınan kararla, 600 yıllık Osmanlı hanedan yönetimine son verilmesi olayıdır.

1935 Halk Partisi kurultayında partinin benimsediği altı ilkenin tamamına verilen resmi isimdir.