Ünite 7: Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Ekonomik Gelişmeler — Önemli Kavramlar

Osmanlı'da köylünün ürettiği tarım ürününün belli bir oranını devlete vermesi esasına dayanan vergidir; 1925'te çiftçiyi rahatlatmak için kaldırılmıştır.

1881'de kurulan ve Osmanlı'nın dış borçlarını tahsil etmek için devletin gelir kaynaklarına el koyan uluslararası idaredir.

Sakarya Meydan Muharebesi öncesi ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için halktan yiyecek, giyecek ve araç yardımı toplanmasını emreden olağanüstü yükümlülüklerdir.

Yabancı devletlere tanınan adli, mali ve ticari ayrıcalıklardır; yerli sanayinin gelişmesini engelleyen en büyük unsurdur.

Osmanlı Devleti'nde ilk kez 1840 yılında basılan, faiz getirili ve kağıt para niteliğindeki ödeme aracıdır.

1881 yılında Osmanlı Devleti'nin borçlarını ödeyemeyeceğini ilan etmesi üzerine alacaklılarla imzalanan ve Düyun-u Umumiye'nin kurulmasına yol açan belgedir.

Bir devletin kendi karasularında ve limanları arasında deniz ticareti yapma ayrıcalığıdır; Osmanlı'da bu hak yabancıların elindeydi.

1863'te Mithat Paşa tarafından çiftçiye ucuz kredi sağlamak amacıyla kurulan, bugünkü Ziraat Bankası'nın temelini oluşturan yardımlaşma sandıklarıdır.

1917 yılında İttihat ve Terakki döneminde milli iktisat politikası çerçevesinde kurulan ve daha sonra İş Bankası ile birleşen yerli bankadır.

1927 yılında özel sektörü sanayi yatırımlarına özendirmek amacıyla çıkarılan, vergi muafiyeti ve arazi tahsisi gibi kolaylıklar sağlayan yasadır.

İltizam sistemi dahilinde devletin vergi gelirlerini belirli bir bedel karşılığında toplama hakkını satın alan kişidir.

1851 yılında İstanbul Boğazı'nda vapur taşımacılığı yapmak üzere kurulan ilk anonim şirket niteliğindeki denizcilik işletmesidir.

1913 yılında yerli sanayiyi korumak ve geliştirmek amacıyla çıkarılan, ancak savaşlar nedeniyle tam uygulanamayan teşvik yasasıdır.

1923 İzmir İktisat Kongresi'nde kabul edilen, ekonomik bağımsızlığı ve yerli üretimi hedefleyen 'Ekonomi Yemini'dir.

Bir para biriminin altın, gümüş veya diğer yabancı para birimlerine serbestçe dönüştürülebilme özelliğidir.

Osmanlı'nın son döneminde taşrada ekonomik ve siyasi güç sahibi olan, köylüyü himayesine alan yerel nüfuzlu kişilerdir.

Yabancıların doğrudan toprak sahibi olup üretim yaptığı modeldir; metne göre yabancılar Osmanlı'da bunu değil, ticareti kontrol etmeyi seçmiştir.

Uluslararası ilişkilerde karşılıklılık esasıdır; Lozan'da savaş tamiratı gibi konularda bu ilke savunulmuştur.

1920'de Ankara Hükümeti tarafından demiryollarının yönetimini yabancılardan devralmak için kurulan kurumdur.

II. Abdülhamid döneminde büyük devletler arasındaki çıkar çatışmalarından yararlanarak devletin varlığını sürdürme stratejisidir.

Osmanlı Devleti'nin temel gümüş para birimidir; zamanla ayarı düşürülerek (tağşiş) değeri azaltılmıştır.

Kurtuluş Savaşı'nın başında halkın gönüllü katılımıyla oluşan, iaşesi yerel yardımlarla sağlanan düzensiz askeri birliklerdir.

Ülke içinde farklı bölgeler arasındaki gümrüklerin kaldırılarak ulusal bir pazarın oluşmasını sağlayan düzenlemedir.

1868'de İstanbul'da halkın tasarruflarını toplamak amacıyla kurulan ve 1984'te Ziraat Bankası'na katılan kurumdur.

Bir ülkenin ithalat giderlerinin ihracat gelirlerinden fazla olması durumudur; Osmanlı'da bu açık kronik bir hal almıştır.