İnfografik
Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Çocuk Gelişimi Lisans Programı » Çocuk Gelişiminde Normal ve Atipik Gelişim
← Ünite 6
Çocuk Gelişiminde Normal ve Atipik Gelişim

Ünite 6: Değerlendirme Yöntem, Araç ve Teknikler

Tural Büyük (2014) Topuk Kanı Araştırması
Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi'nde yayınlanan ve 120 anne ile gerçekleştirilen araştırmada, annelerin sadece %22'sinin bebeklerinden neden topuk kanı alındığına dair doğru bilgiye sahip olduğu saptanmıştır. Bu durum toplumdaki bilgi eksikliğini somut olarak ortaya koymaktadır.
Yenidoğan Hipotiroidi Görülme Sıklığı
Doğuştan konjenital hipotiroidi her 3000 ile 4000 canlı doğumda 1 oranında görülür. Doğumdan hemen sonra topuktan alınan kanla teşhis edildiğinde hormon takviyesi içeren ilaçlarla zihinsel yetersizlik tamamen önlenebilmektedir.
DSM-5 ve Psikiyatrideki Güncel Kullanımı
Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından hazırlanan Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayısal El Kitabı (DSM), 1952'den beri 5 kez güncellenmiştir. Psikiyatristler 2014 yılından bu yana nörogelişimsel bozuklukların tanılanmasında DSM-5 kriterlerini kullanmaktadır.
M-CHAT Ölçeğinin Risk Değerlendirme Kriteri
16-30 ay arasındaki çocuklarda uygulanan 23 maddelik M-CHAT ölçeğinde, çocuğun maddelerden herhangi 3'ünde veya belirlenmiş kritik 6 maddeden en az 2'sinde başarısız olması, Otizm Spektrum Bozukluğu riski taşıdığının somut göstergesidir.

Anahtar Kavramlar

Ultrasonografiİnsan kulağının işitemeyeceği kadar yüksek frekanslı ses dalgalarını kullanarak iç organları ve anne karnındaki fetüsü görüntüleyen, radyasyon içermeyen güvenli bir tanı yöntemidir.
AmniyosentezUltrason takibi eşliğinde annenin karın duvarından ince uzun bir iğneyle girilerek amniyotik sıvıdan örnek alınması işlemidir. Down sendromu ve nöral tüp bozukluklarının tespiti ile akciğer olgunluğunun belirlenmesinde kullanılır.
Koryonik Villus ÖrneğiGebeliğin 8-12. haftalarında plasentanın koryonik villi adı verilen kısmından örnek alınarak bebeğin genetik yapısının incelenmesi işlemidir. Amniyosenteze göre daha erken dönemde teşhis imkanı sunar.
Kordosentez (Fetal Kan Örneği)Gebeliğin 18. haftasından doğuma kadar olan süreçte, bebeğin göbek kordonundan kan örneği alınması işlemidir. Hemofili, talasemi ve orak hücre anemisi gibi kalıtsal kan hastalıklarının teşhisinde kullanılır.
FeteskopiAnne karnında açılan küçük bir açıklıktan feteskop adı verilen optik aletle girilerek bebeğin fiziksel yapısının doğrudan gözlemlenmesi işlemidir. Yüz yarıkları ve parmak anomalileri gibi fiziksel bozuklukların teşhisini sağlar.
Fenilketonüri (PKU)Proteinin yapıtaşlarından olan fenilalanin amino asidini parçalayan enzimin vücutta üretilememesi nedeniyle beyinde fenilalanin birikmesine ve ciddi beyin hasarına yol açan kalıtsal metabolik bir hastalıktır.
GalaktozemiSüt ve süt ürünlerinde bulunan laktozun parçalanması sürecinde, eksik bir enzim nedeniyle galaktozun glikoza dönüştürülememesi ve kanda birikerek kusma, katarakt ve gelişim geriliğine yol açması durumudur.
HipotiroidiTiroid bezinin vücut için gerekli olan tiroid hormonunu doğuştan itibaren yetersiz salgılaması veya hiç salgılayamaması durumudur. Erken teşhis edilip ilaçla tedavi edilmezse ciddi zihinsel yetersizliğe yol açar.
Otoakustik Emisyon TestiYenidoğan bebeklerin hastaneden taburcu edilmeden önce iç kulakta bulunan koklea (salyangoz) bölgesinin işlevselliğini ve işitme sağlığını ölçmek amacıyla yapılan rutin tarama testidir.
Tıbbi Tanılama ModeliTam teşekküllü hastanelerde uzman tıp doktorları tarafından bireyin yetersizliğinin türünü, derecesini ve nedenini belirlemek amacıyla yapılan, hastalık ve tedavi odaklı klinik değerlendirme modelidir.
Eğitsel Tanılama ModeliRehberlik ve Araştırma Merkezlerindeki (RAM) uzmanlar tarafından bireyin eğitsel ihtiyaçlarını, güçlü ve zayıf yönlerini belirleyerek uygun eğitim ortamına yerleştirilmesini ve bireysel eğitim planı hazırlanmasını amaçlayan modeldir.
Ölçüt Bağımlı DeğerlendirmeÖğrencinin performansını akranlarıyla kıyaslamadan, doğrudan kendi gelişimine ve önceden belirlenmiş somut bir başarı ölçütüne (örneğin bir beceriyi %80 oranında doğru yapma) göre değerlendiren informal yöntemdir.
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB)Sosyal iletişim ve etkileşimde sınırlılıklar ile tekrarlayıcı, takıntılı davranış örüntüleri ve kısıtlı ilgi alanlarıyla kendini gösteren, belirtileri erken çocuklukta başlayan karmaşık nörogelişimsel bir bozukluktur.

Diğer Önemli Bilgiler

Otizm Spektrum Bozukluğu Görülme Sıklığı

Amerika Yetersizlikleri Önleme ve Kontrol Merkezi (CDC) verilerine göre OSB sıklığı 2006'da 125 çocukta 1 iken, 2012'de 88'de 1'e, 2014 yılında ise 68 çocukta 1'e yükselmiştir. Erkek çocuklarda kızlara göre 4 kat daha fazla görülmektedir.

Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Yönetmeliği (2014)

Yönetmeliğin 7. ve 8. maddelerine göre eğitsel değerlendirme sonucunda özel eğitim ihtiyacı kesinleşen her birey için en fazla 1 yıllık eğitim planı hazırlanır. Tüm RAM müracaatları ve rapor yenileme işlemleri RAM modülü üzerinden dijital olarak yürütülür.

Savant Sendromu ve Yağmur Adam Filmi

OSB olan çocukların yaklaşık %10'u 'Yağmur Adam' filminde canlandırıldığı gibi üstün yeteneklere sahiptir. Bu çocuklar tek bir dinlemede piyano konçertosu çalabilir, çok basamaklı sayıları saniyeler içinde çarpabilir veya karmaşık haritaları anında ezberleyebilir.

Y. Bebek ve 297 Bin TL'lik Tazminat Davası

2006 yılında özel bir hastanede doğan Y. bebeğe zorunlu topuk kanı testi yapılmamış ve 10 aylıkken PKU teşhisi konulmuştur. Adli Tıp Kurumu'nun hastaneleri %100 kusurlu bulması üzerine aileye 297 bin TL maddi tazminat ödenmesine karar verilmiştir.

AGTE Maddeleri ve Uygulama Süresi

Ankara Gelişim Tarama Envanteri (AGTE), 0-6 yaş aralığındaki çocukların gelişimini dil-bilişsel, ince motor, kaba motor ve sosyal beceri-özbakım alanlarında toplam 154 madde ile değerlendirir. Uygulama süresi 25-35 dakikadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Doğum öncesi testlerden amniyosentez ile koryonik villus örneğinin (CVS) haftalarına dikkat edin; CVS 8-12. haftalarda, amniyosentez ise 15-18. haftalarda yapılır.
  • Doğum sonrası topuk kanıyla taranan üç hastalığı (Fenilketonüri, Galaktozemi, Hipotiroidi) mutlaka ezberleyin; sınavda araya başka bir hastalık (örneğin Down sendromu) koyarak şaşırtabilirler.
  • Gelişimsel tarama araçlarından AGTE'nin ebeveyn görüşmesine dayandığını, Denver II ve GEÇDA'nın ise çocukla birebir etkileşim ve gözlem gerektirdiğini unutmayın.
  • Tıbbi tanılama ile eğitsel tanılamanın yapıldığı kurumları karıştırmayın; tıbbi tanılama hastanelerde, eğitsel tanılama ise RAM'larda (Rehberlik ve Araştırma Merkezi) yapılır.
  • DSM-5'in Amerikan Psikiyatristler Birliği tarafından yayınlandığını ve tıbbi tanılamada nörogelişimsel bozukluklar için temel başvuru kaynağı olduğunu aklınızda tutun.
  • Ölçüt bağımlı değerlendirmenin en önemli özelliğinin, öğrenciyi akranlarıyla kıyaslamayıp sadece kendi gelişimine ve belirlenen somut ölçüte odaklanması olduğunu unutmayın.