Ünite 5: Okul Öncesinde Sanat Eğitiminde Yaratıcılık

Torrance'ın Yaratıcılık Tanımı (1968)

E. Paul Torrance, 1968 yılındaki çalışmasında yaratıcılığı sorunlara, bilgi eksikliğine ve uyumsuzluğa karşı duyarlı olma, hipotezler kurma, bunları test edip değiştirme ve sonuçları ortaya koyma eylemi olarak formüle etmiştir.

Guilford'un Sıra Dışı Düşünme Yaklaşımı

Yaratıcılık alanında öncü çalışmalar yapan Guilford'a göre yaratıcı düşünme, alışılmamış düşünmedir ve zihinsel olarak ana yoldan saparak yeni patikalar keşfetmektir.

MEB 2013 Okul Öncesi Eğitim Programı

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 2013 yılında güncellenen program, yaratıcılığı temel bir özellik olarak benimsemiş, kazanım ve göstergelerde esneklik ve çocuk merkezli keşfetmeye öncelik vermiştir.

Alex Osborn ve Beyin Fırtınasının Doğuşu

1930'lu yıllarda New York'ta bir reklam şirketinde çalışan Alex Osborn, bireylerin grup içindeyken tek başlarına çalıştıklarından çok daha fazla fikir ürettiklerini keşfederek Beyin Fırtınası tekniğini geliştirmiştir.

Anahtar Kavramlar

YaratıcılıkDaha önceden kurulmamış ilişkiler arasındaki ilintileri kurabilme, böylece yeni bir düşünce şeması içinde yeni yaşantılar, deneyimler ve özgün ürünler ortaya koyabilme yetisidir.

Iraksak DüşünmeBir problem veya durum karşısında tek bir doğru cevap yerine, çok sayıda, farklı, sıra dışı ve özgün çözüm yolları ve fikirler üretebilme becerisidir.

Hazırlık AşamasıWallas Modeli'ne göre yaratıcı düşünce sürecinin ilk aşaması olup, problemin belirlendiği, bilgi toplandığı ve beynin konuya tamamen odaklandığı evredir.

Kuluçka AşamasıProblemin bilinçli olarak düşünülmediği, arka planda bilinçaltında geçmiş deneyimler ve yeni bilgilerin etkileşimiyle fikrin olgunlaştığı aşamadır.

Aydınlanma AşamasıKuluçka aşamasının ardından gelen, bireyin zihninde aniden bir şimşek çakması gibi çözümün veya yaratıcı fikrin sezgisel olarak belirdiği "işte buldum" anıdır.

Değerlendirme (Doğrulama)Yaratıcı süreçte ortaya çıkan çözümlerin ve fikirlerin, belirlenen gereksinimlere uygun olup olmadığının test edildiği, sınandığı ve geliştirildiği son aşamadır.

Sınıf İklimiBireyin içinde bulunduğu eğitim çevresinde hissettiği psikolojik ve duygusal atmosferdir; yaratıcı iklim sıcak, güvenli ve destekleyici olmalıdır.

Sınıf Trafiği KurallarıSınıf içindeki öğrenme merkezleri ve oyun alanları arasında çocukların geçişlerini düzenleyen, karışıklığı önleyerek bağımsız hareket etmelerini sağlayan kurallardır.

Sanat MerkeziÇocukların farklı malzemelerle etkileşime geçerek boya, kolaj, yoğurma ve kesme-yapıştırma gibi çalışmalarla özgün ürünler ortaya koydukları yaratıcılık dostu öğrenme merkezidir.

Beyin FırtınasıAlex Osborn tarafından geliştirilen, bir gruptan kısa sürede çok sayıda fikir elde etmeyi amaçlayan, eleştirinin yasak olduğu ve değerlendirmenin sona bırakıldığı tekniktir.

SCAMPERYedi farklı zihinsel yönlendirme adımından (yer değiştirme, birleştirme, uyarlama vb.) oluşan, bir nesneyi veya fikri değiştirmeyi ve geliştirmeyi sağlayan yönlendirilmiş beyin fırtınası tekniğidir.

Düşünce MatrisiBeyin fırtınası sürecinde üretilen çok sayıdaki çözüm önerisi arasından, en uygun ve en çok kabul gören seçeneğin belirlenmesine yardımcı olan analiz aracıdır.

Zihinsel Resim YapmaÇocukların bireysel olarak başladıkları resimleri birbirleriyle değiştirerek, başkalarının fikirleri üzerine yeni fikirler ekleyip resmi geliştirdikleri yaratıcı grup çalışmasıdır.

Bütünleştirilmiş EtkinlikOkul öncesi eğitim programında, çocukların bir konuyu veya kavramı bütünsel olarak öğrenebilmeleri amacıyla birden fazla etkinlik türünün bir arada uygulanmasıdır.

Eklektik ProgramFarklı eğitim yaklaşımlarının ve modellerinin en iyi, en etkili yönlerinin seçilerek bir araya getirilmesiyle oluşturulmuş esnek eğitim programı yapısıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Global Yaratıcılık Endeksi ve Türkiye (2013)

Martin Refah Enstitüsü'nün 82 ülkeyi kapsayan araştırmasında Türkiye; yetenekte 59, yaratıcılıkta ise 68. sırada yer alarak potansiyelini yeterince değerlendiremediğini ortaya koymuştur.

Ekonomik Gelişmenin 3T'si

Martin Prosperity Institute tarafından ülkelerin yaratıcılık düzeyini ölçmek için kullanılan üç temel endeks; Yetenek (Talent), Teknoloji (Technology) ve Tolerans (Tolerance) olarak belirlenmiştir.

Yaratıcı İşkolları Oranı

2013 yılı verilerine göre Türkiye'de yaratıcı işkollarında çalışan nüfusun oranı sadece yüzde 20.9'dur. Bu durum, eğitim sistemimizin AR-GE ve yaratıcı alanlara yönelmesi gerektiğini göstermektedir.

Wallas'ın Dört Aşamalı Modeli

Graham Wallas tarafından geliştirilen model; hazırlık, kuluçka, aydınlanma ve doğrulama aşamalarıyla yaratıcı düşüncenin zihinsel evrelerini açıklayan en klasik ve kabul görmüş yaklaşımdır.

Poole'un Öğretmen Nitelikleri Çalışması (1980)

Poole, 1980 yılında yaptığı araştırmada yaratıcı öğretmenlerin en belirgin özelliklerini; yeni fikirleri denemeye isteklilik, esneklik, mizah duygusu ve inatçılık/ısrarcılık olarak tanımlamıştır.

Trostle ve Yawkey Önerileri (1982)

1982 yılında Trostle ve Yawkey, öğretmenlerin sınıftaki araç gereçlerin fiziksel özelliklerini değiştirerek çocukların nesneleri farklılaştırmasını ve keşfetmesini önermiştir.

Uluslararası Kalite Standartlarında Özel Alanlar

Uluslararası okul öncesi kalite standartlarına göre, sınıflarda çocukların kendileriyle baş başa kalabilecekleri ve öğretmenin uzaktan izleyebileceği örtü, paravan veya kutulardan yapılmış özel alanlar bulunmalıdır.

Sınavda Dikkat Et

Wallas Modeli'nin aşama sırasını (Hazırlık -> Kuluçka -> Aydınlanma -> Değerlendirme) mutlaka ezberleyin; sınavlarda kronolojik sıra sıkça sorulmaktadır.
Kuluçka aşamasında problemin bilinçli olarak düşünülmediğini, zihnin arka planda çalıştığını unutmayın; bu ayırt edici bir sınav bilgisidir.
Yaratıcı çocukların özelliklerinde 'ıraksak düşünme' ve 'çok sayıda fikir üretme' kavramlarına dikkat edin; yakınsak (tek doğruya odaklanan) düşünme yaratıcı değildir.
Sınıf ortamının üç temel boyutu olan İklim, Alan ve Zaman'ın tanımlarını karıştırmayın; psikolojik hisler 'İklim', fiziksel düzen 'Alan', süre ise 'Zaman'dır.
SCAMPER kısaltmasının her bir harfinin Türkçe karşılığını ve ne anlama geldiğini bilin; özellikle 'Put to other uses' (başka amaçla kullanma) sınavda sıkça sorgulanır.
Beyin fırtınasında en önemli kuralın 'değerlendirmenin/eleştirinin sona bırakılması' olduğunu unutmayın; süreç anında asla eleştiri yapılmaz.