Ünite 8: Kamu Yönetimi ve Çevresi — Araştır & Paylaş

Demokrasilerde iktidarın kaynağı halk olduğundan toplumu yönetme ve devlete yön verme yetkisi de halkın iradesini temsil eden siyasal iktidara aittir. Kamu yönetimi de siyasal iktidarın politikalarını uygulama aracıdır. Siyasal işler, seçilmiş temsilciler olan siyasiler tarafından, yönetsel işler de atanmış memurlar tarafından yürütülür. Böylece, siyaset ve yönetim ayrışması ortaya çıkmaktadır. Siyaset ve yönetim ayrışmasının önemli bir sonucu da kamu yönetiminin işleyişinde politik etkilerin değil, yönetim bilimi ilkelerinin uygulanmasını olanaklı kılmasıdır. Kamu politikaları siyasiler tarafından belirlendikten sonra bu politikaların etkin bir biçimde nasıl yürütüleceği teknik bir konu olup, kamu yönetimini ilgilendirir. Her ne kadar yönetim-siyaset ayrımını uygulamada geçerli olmadığı görüşleri ileri sürülse de gelişmiş Batı ülkelerinde bürokrasi ve siyasal iktidar görev ve yetkilerine ilişkin rolleri açıkça belirlenmiştir. Bu rollerin temelinde de siyasal alana bürokrasinin karışmaması, siyasal iktidarın da bürokratik işleyişe müdahale etmemesidir. Bürokrasi ve siyasal iktidar birbirlerinin alanlarına genelde müdahale etmezler. Kamu yönetimi siyasi kurumların gözetim ve denetimi altındadır. Gelişmekte olan ülkelerde ise durum daha farklıdır. Bu ülkelerde demokratik meşruluk bilincinin yeterince gelişmemesi nedeniyle özgürlükçü demokrasinin gereği olan bürokrasinin siyasal iktidara bağımlılığı düşüncesi henüz siyasal sistemin temel ögesi haline gelmemiştir. Ayrıca, çağdaşlaşmak amacıyla Batı’dan ithal edilen demokratik kurumlar işlevlerini yeterli düzeyde yerine getirememektedir. Bu ortamda saygınlığı zayıflayan ve meşruluğunu yitiren siyasal iktidarlar karşısında bürokrasi, düzeni sağlayan bir unsur olarak ortaya çıkmaktadır. Bu da bürokrasinin siyasal iktidar karşısında özerkleşmesini, siyasal nitelikte kararlar almasını olanaklı kılmaktadır.

Bazı ülkelerde kamu yönetimi, yasama organına bağlı olarak çalışan bağımsız ve tarafsız denetçiler tarafından denetlenmektedir. Yönetimin bağımsız bir kamu denetçisi tarafından denetlenmesi yolu ilk kez Ombudsman (kamu denetçisi) adıyla İsveç’te ortaya çıkmıştır. Daha sonra, başta İskandinav ve Anglo-Sakson ülkelerde olmak üzere, birçok ülke İsveç’i örnek alarak Ombudsman veya benzeri bir kurum oluşturmuş ve kendi yönetim sistemlerine uyarlamıştır. Kamu denetçisi genel olarak parlamento tarafından seçilir; yetki alanı ise ülkeden ülkeye değişiklik gösterir. Örneğin, İsveç’te Ombudsman, askeri kuruluşlar ve yargı kuruluşları dahil, tüm kamu kurum ve kuruluşlarını denetleyebilir. Kamu denetçisi, yurttaşların kamu yönetimine ilişkin şikâyetlerini ele alır, inceleme ve araştırma sonucunda yönetimin olaydaki tutumunu ve uygulamasını değerlendirir. Yönetimin aksayan, iyi işlemeyen yanlarını, yetersizliklerini ortaya çıkarır ve işin çözümü için önerilerde bulunur. Böylece, kamu denetçisi yönetimi denetlemekte, yurttaş ile yönetim arasında çıkan uyuşmazlıkların çözümünü kolaylaştırmaktadır. Kamu denetçisinin kararları öneri niteliğindedir ve herhangi bir bağlayıcılığı yoktur. Bütün ülkelerde kamu denetçileri parlamentoya yıllık bir çalışma raporu sunar. Yayınlanan bu raporda kamu denetçisinin faaliyetleri ve elde edilmiş sonuçlar yer alır. Parlamentoya verilen yıllık raporlarda idarenin işleyişine ilişkin aksaklıklar, yasal boşluklar belirtilir ve buna karşı alınması gereken yönetsel ve yasal önlemlere ilişkin önerilere de yer verilir. Türkiye’de uzun yıllar Ombudsmanlık sisteminin kurulması yönünde tartışmalar yaşanmasına rağmen il

Yaşadığınız il veya ilçedeki belediyenin bünyesinde faaliyet gösteren kent konseyinin son bir yıl içinde aldığı kararları inceleyiniz. Bu kararların hangilerinde yurttaşların veya sivil toplum örgütlerinin doğrudan katılım mekanizmalarının kullanıldığını tespit ederek iki örnek belirleyiniz. Elde ettiğiniz bu bulguları arkadaşlarınızla paylaşarak yerel yönetimlerde yönetişim anlayışının ne ölçüde uygulandığını tartısınız.