Bürokrasiİş bölümü, otorite hiyerarşisi ve yazılı kurallara sahip rasyonel bir örgüt biçimini ifade eden kavramdır. Örneğin, modern devletlerde bakanlıklar ve kamu kurumları bu rasyonel yapıya göre örgütlenmiştir.
Normlar HiyerarşisiHukuk devletinde normları oluşturan kurallar arasında var olan üst-alt sıradüzeni ve kademeleşmedir. Örneğin, hiçbir yönetmelik veya yasa Anayasa hükümlerine aykırı olamaz.
YönetişimToplum-devlet ilişkilerinde devlet merkezli yapıdan uzaklaşarak çok aktörlü ve karşılıklı etkileşime dayalı yeni bir yönetim tarzını ifade eder. Örneğin, yerel politikalarda sivil toplum kuruluşlarının ve halkın karar süreçlerine dahil olması.
Bilgi Edinme HakkıBireylerin idareye başvurarak belirli konularda bilgi ve belgelere ulaşmasını sağlayan temel bir insan hakkıdır. Örneğin, bir vatandaşın belediyenin ihale dosyalarını yasal yollarla incelemek istemesi.
Hesap VerebilirlikSiyasal kurum ve kişilerin ile kamu yönetiminin gerçekleştirdikleri eylem ve işlemlerden dolayı yetkili mercilere ve halka açıklama yapma zorunluluğudur. Örneğin, bakanların bütçe harcamaları hakkında parlamentoya bilgi vermesi.
Yönetime KatılımYurttaşların ve sivil toplum örgütlerinin kamu kurumlarının karar alma ve politika oluşturma süreçlerine etkin olarak dahil olmasıdır. Örneğin, belediyelerin kent konseyleri aracılığıyla halkın görüşünü alması.
Yurttaş HaklarıBireylerin devlet karşısında sahip olduğu, anayasa ve yasalarla güvence altına alınmış temel hak ve özgürlükler bütünüdür. Örneğin, dilekçe hakkı veya seçme ve seçilme hakkı.
Yasal Yönetim (Kanun-İdare)Demokratik hukuk devletinde kamu yönetiminin her türlü eylem ve işleminde yasalara dayanma zorunluluğunu belirten ilkedir. Örneğin, bir kamu kurumunun yasa veya yönetmelik dayanağı olmaksızın yeni bir birim kuramaması.
MeritokrasiKişilerin siyasal yakınlıklarına değil, bireysel yeteneklerine, liyakatine ve başarılarına dayanan yönetim ve personel sistemidir. Örneğin, kamu memurluğuna giriş sınavlarında yüksek puan alanların atanması.
Kamu Gücüİdarenin kamu yararını gerçekleştirebilmek amacıyla özel kişilere oranla sahip olduğu üstün yetki ve ayrıcalıklardır. Örneğin, idarenin kamu yararı için kamulaştırma yapma yetkisi.
İptal Davasıİdari işlemlerin hukuka aykırı oldukları gerekçesiyle iptal edilmesi amacıyla idari yargıda açılan nesnel nitelikli bir idari davadır. Örneğin, hukuka aykırı bir atama kararının iptali için Danıştay'a başvurulması.
Tam Yargı Davasıİdari eylem ve işlemler nedeniyle kişisel hakları ihlal edilen kişilerin uğradıkları zararların giderilmesi istemiyle açtıkları öznel nitelikli davadır. Örneğin, belediyenin çukur açıp uyarı levhası koymaması sonucu zarar gören sürücünün tazminat davası açması.
Ombudsman (Kamu Denetçisi)Kamu yönetimini denetlemek ve vatandaş ile idare arasındaki uyuşmazlıkları çözmek üzere yasama organı tarafından görevlendirilen bağımsız denetçidir. Örneğin, Kamu Denetçiliği Kurumu'na yapılan vatandaş şikayetlerinin incelenmesi.
Yetki GenişliğiMerkezde toplanmış yetkilerin bir bölümünün, merkezin denetimi altında taşradaki bazı üst düzey yöneticilere aktarılmasıdır. Örneğin, il yönetiminde validen alınan kararların merkeze danışılmadan uygulanabilmesi.
TeknokrasiKarar verme süreçlerinin teknik ve bilimsel nitelik kazanması sonucu, kendi alanlarında uzman kamu görevlilerinin siyasi otorite karşısında güç kazanmasıdır. Örneğin, sağlık veya ekonomi politikalarında uzman bilim insanlarının karar süreçlerini yönlendirmesi.
Dilekçe HakkıKişilerin kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetlerini yetkili makamlara ve TBMM'ye yazı ile bildirme hakkıdır. Örneğin, bir mahalle sakinlerinin park yapılması için belediyeye imza toplayıp başvurması.
Kent KonseyiBelediye kanunuyla kurulan; hemşehrilik bilincinin geliştirilmesi, çevreye duyarlılık ve yerinden yönetim ilkelerini hayata geçiren geniş katılımlı platformdur. Örneğin, şehirdeki sivil toplum kuruluşları ve muhtarların katıldığı kent konseyi toplantıları.
