Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Girişimcilik, doğası gereği risk almayı, yenilikçi ve yaratıcı düşünmeyi gerektiren dinamik bir süreçtir. İşletmelerin kurucusu olan Bill Gates, firmalarındaki tek gerçek malvarlığının insanoğlunun hayal gücü olduğunu belirterek yaratıcılığın iş dünyasındaki kritik rolünü vurgulamıştır. Yaratıcılık, sadece dahi sanatçılara veya bilim insanlarına özgü sıra dışı bir yetenek olmayıp, her bireyin içinde barındırdığı ve doğru koşullar altında ortaya çıkarabileceği bir potansiyeldir. İşletmeler açısından yaratıcılık, mevcut problemlere farklı açılardan bakarak yeni, değişik ve faydalı fikirlerin üretilmesi sürecidir.
İnovasyon ve icat kavramları sıklıkla birbirine karıştırılsa da aralarında belirgin farklar mevcuttur. İcat, zihinde aniden beliren bir kıvılcım veya büyük bir yaratıcı sıçrama gerektiren bireysel bir buluşken; inovasyon bu icadın, yeni fikirlerin veya çözümlerin ticari başarı getirecek şekilde hayata geçirilmesi ve geniş kitlelerce kullanılmasının sağlanmasıdır. İcat bireysel yetenek ve ilhama dayanırken, inovasyon süreci çok sayıda insanın uzun süreli, sistematik ve multidisipliner katkısını gerektiren bir dönüşüm yolculuğudur.
Yaratıcılık süreci tamamıyla rasyonel veya bilinçli bir akışa sahip değildir. Uzmanlar bu sürecin beş temel aşamadan oluştuğunu kabul ederler: problemin ilk kez tanımlandığı 'ilk kavrayış', zihinsel altyapı ve bilgi araştırmasının yapıldığı 'hazırlık', problem üzerine şuursuzca çalışılan 'kuluçka', çözümün aniden belirdiği 'aydınlanma' ve son olarak fikrin test edilip uygulandığı 'doğrulama' aşamasıdır. İşletmeler, çalışanlarının bu aşamalardan verimli geçebilmesi için onlara hem bilinçli hem de bilinç dışı düşünebilecekleri zaman ve mekan özgürlüğünü tanımalı, yaratıcılığı tetikleyen uygun çevre koşullarını sunmalıdır.
Yaratıcılık bireysel olarak başlasa da, grup çalışmalarında ortaya çıkan sinerji sayesinde çok daha etkin hale gelir. Farklı meslek gruplarından ve tecrübelerden gelen insanların oluşturduğu takımlar, bir problemi çok boyutlu ele alarak çözüm sürecini kısaltırlar. Tasarım ise bu yaratıcı fikirlerin, teknik olanaklar ve müşteri talepleri doğrultusunda somut, kullanılabilir ve estetik ürünlere dönüştürülmesini sağlayan inovasyonun kalbidir. Tasarımcılar, teknik fikirleri farklı form, stil, malzeme ve dekorasyonlarla harmanlayarak taklit edilmesi zor, yüksek katma değerli ürünler ortaya çıkarırlar.
Ürün tasarımında rakiplerinden sıyrılmak ve pazarda kalıcı bir fark yaratmak isteyen girişimciler için sadece bir buluşa sahip olmak yeterli değildir. İyi bir tasarım, temel tasarım elemanlarının yaratıcı kullanımıyla müşteri memnuniyetini ve işletme karlılığını optimum noktada buluşturan sistematik bir yönetim sürecidir. Tasarımı tek seferlik bir faaliyet olarak görmek en büyük yönetsel hatalardan biridir; tasarım, sürekli beslenen, esnek ve çok aşamalı genişleyen bir süreç olarak ele alınmalıdır.
Rothwell tarafından geliştirilen tasarım süreci modeli, sürecin çok boyutlu yapısını ortaya koymaktadır. Süreç, yeni bir fikir veya pazar gereksinimiyle başlayan 'uyarıcı/başlatan' aşamasıyla açılır. Ardından fikirlerin fizibilite, maliyet ve kalite açısından değerlendirildiği 'kavram geliştirme' ve kaynakların dağıtıldığı 'proje planlama' aşamaları gelir. Teknik, finansal ve pazarlama bilgilerini içeren 'tasarım brifi' hazırlandıktan sonra, 'tasarım yeteneği kaynağı' belirlenir. Süreç sırasıyla kavram tasarımı, tasarım spesifikasyonları, prototip üretimi, teknik ve pazar geliştirme, pazara sürme, değerlendirme ve yeniden inovasyon aşamalarıyla devam eder.
Tasarım süreci doğrusal bir çizgi takip etmez; yani her zaman sadece ileriye doğru hareket etmez. Süreç boyunca karşılaşılan teknik aksaklıklar, maliyet aşımı veya pazar taleplerindeki değişimler nedeniyle aşamalar arasında sık sık geriye dönüşler yaşanabilir. Bu geriye dönüşler bir zaman kaybı olarak değil, nihai ürünün kalitesini garanti altına alan ve riski azaltan stratejik kazançlar olarak görülmelidir. Tamamen yeni bir ürün tasarlamak yüksek belirsizlik ve risk taşıdığından, her aşamanın sonunda tasarımın iş planlarına uygunluğu titizlikle denetlenmelidir.
Tasarım kararları, sadece tasarım departmanının veya tasarımcıların tekelinde olan izole kararlar değildir. Tasarımın başarısı; pazarlamadan üretime, muhasebeden insan kaynaklarına ve hatta dış tedarikçilere kadar uzanan geniş bir işbirliği ağının koordineli çalışmasına bağlıdır. Etkin bir tasarım yönetimi, estetik ve fonksiyonellik gibi ürün özelliklerini belirlerken aynı zamanda düşük maliyet, üretim kolaylığı ve hızlı teslimat gibi operasyonel hedefleri de eş zamanlı olarak gerçekleştirmek zorundadır.
Walsh ve arkadaşları, tasarım kararlarının temelini oluşturan 'Tasarımın 4C'si' modelini ortaya koymuşlardır. Bu model; daha önce var olmayan bir şeyi ortaya çıkarma gücü olan 'Yaratıcılık' (Creativity), tasarımın renk, malzeme, yapı ve şekil gibi çok sayıda parametreyi barındırmasını ifade eden 'Karmaşıklık' (Complexity), performans ile maliyet veya görünüm ile kullanım kolaylığı arasında denge kurmayı gerektiren 'Uzlaşma' (Compromise) ve sayısız alternatif arasından en doğrusunu seçmeyi içeren 'Seçim' (Choice) boyutlarından oluşur.
Tasarım kararlarının karmaşıklığı, işletmenin tüm departmanlarını doğrudan etkiler. Örneğin, tasarımda seçilen bir malzeme hem satın alma bölümünün bütçesini, hem üretimin makine parkurunu, hem de pazarlamanın belirleyeceği satış fiyatını doğrudan belirler. Bu nedenle, başarılı girişimler tasarım kararlarına tedarikçileri de dahil ederek üretim girdilerinde erkenden optimizasyon sağlarlar. Ortak akılla alınmayan tek taraflı tasarım kararları, prototip aşamasından sonra uygulanabilirliğini yitirerek büyük finansal kayıplara yol açar.
Ürün geliştirme süreci, yeni bir ürün kavramının ilk esin anından başlayarak pazar analizlerine, teknik mühendislik çalışmalarına, üretim planlamasına ve nihayetinde ürünün pazara sunulmasına kadar uzanan geniş kapsamlı faaliyetler bütünüdür. Tasarım süreci ise bu geniş ürün geliştirme şemsiyesi altında yer alan, ürün vizyonunun teknik özelliklerini belirleyen, kavramı somutlaştıran ve prototipe dönüştüren teknik faaliyetler dizisidir. Ürün geliştirme işletme ve finans yönetimini de kapsarken, tasarım daha çok teknik ve estetik çözümlere odaklanır.
Modern ürün geliştirme süreci temelde üç ana aşamadan oluşur: 'fırsatın anlaşılması', 'kavram geliştirme' ve 'kavramın uygulanması'. Fırsatın anlaşılması aşamasında, tasarlanacak üründen beklenen özellikleri içeren bir vizyon geliştirilir; pazar fırsat analiziyle tahmini fiyat ve satış hacmi belirlenir ve rekabet analiziyle rakiplerin zayıf yönleri incelenir. İkinci aşamada ürün portfolyosu tasarlanır ve fonksiyonel modelleme yapılarak alternatif kavramlar arasından en uygun olanı seçilir. Son aşamada ise seçilen kavram modellenir, test edilir ve 'X için Tasarım' (montaj veya çevre için tasarım) ilkeleriyle somutlaştırılır.
Ürün geliştirme sürecinin en kritik çıktısı, tüm testlerden başarıyla geçmiş çalışan bir prototiptir. Bu aşamaya gelindiğinde, üretim planlaması ve üretim süreçlerinin tasarımı da eş zamanlı olarak tamamlanmış olur. Prototipten sonra projenin durdurulması veya iptal edilmesi, işletme içi veya dışı koşullarda radikal bir değişim yaşanmadığı sürece çok nadir görülen bir durumdur. Büyük işletmeler, yeni teknolojilerin geliştirildiği AR-GE faaliyetlerini ürün geliştirme sürecinden ayrı tutarak riskleri minimize ederler.
Strateji ve tasarım, her ikisi de geleceği öngörmeyi, yaratıcı kararlar almayı ve işletme için değer yaratmayı amaçlayan birbiriyle son derece uyumlu iki kavramdır. Stratejinin temel amacı, işletme için uzun dönemli rekabet avantajı sağlamaktır. Bu amaca ulaşmak için strateji; yön belirleme, yoğun çaba sarf etme, zaman içinde tutarlılık sağlama ve hızlı değişen pazar koşullarına karşı esneklik gösterme işlevlerini yerine getirir. Tasarım, pazarın talepleri ile işletmenin üretim potansiyeli arasında köprü kurarak stratejik hedeflerin gerçekleştirilmesinde başrolü oynar.
Tasarımcılar, strateji oluşturma süreçlerinde üç önemli rol üstlenirler: yöneticilerin ufkunu açarak nelerin mümkün olabileceğini gösterirler, önerilen fikirleri prototiplerle somutlaştırarak olasılıkları görünür kılarlar ve fikirleri için mücadele ederek yönetim kararlarına farklı bakış açıları kazandırırlar. İşletmelerin pazarda uygulayabileceği üç temel rekabet stratejisi olan 'farklılaşma', 'maliyet liderliği' (düşük fiyat) ve 'odaklanma' stratejilerinin her birinde tasarımcıların görevi farklılaşır. Örneğin, farklılaşma stratejisinde tasarımcı benzersiz estetik ve fonksiyonlar yaratmaya odaklanırken, maliyet stratejisinde düşük maliyetle üretilebilecek tasarımlar geliştirir.
Tasarımcıların stratejik önemini gösteren yedi kritik faktör bulunmaktadır. Tasarımcı, işletmede bir fikir lideri olabileceğini bilmeli, fikir uyuşmazlıklarıyla mücadele etmeyi öğrenmeli, çalışmalarıyla hayranlık uyandırmalı, herkesi dinleyerek fikirleri harmanlamalı, düşünülmeyeni düşünerek sorunlara farklı açılardan yaklaşmalı, insanlarla iyi ilişkiler kurarak tasarımlarını ikna yoluyla satabilmeli ve değişen koşullara hızla adapte olabilmelidir. Tasarım tarzı (Sony, Mercedes veya Samsung örneklerinde olduğu gibi) işletmelerin müşterileriyle kurduğu sessiz ama en güçlü stratejik iletişim dilidir.
Tasarım ve pazarlama departmanları arasında koparılamaz bir ortak yaşam (simbiyotik) ilişkisi vardır. Klasik pazarlama karmasının 4P'si (Ürün, Fiyat, Yer, Promosyon) incelendiğinde, her bir elemanın tasarım uzmanlığıyla doğrudan ilişkili olduğu görülür. 'Ürün' boyutunda tasarım; kalite, fonksiyonellik ve kurumsal kimliği belirler. 'Fiyat' boyutunda, ürüne eklenen akıllı tasarım özellikleri algılanan değeri artırarak yüksek fiyata satılmasını sağlar. 'Yer' (dağıtım) boyutunda ambalaj tasarımı depolama ve raf çekiciliğini doğrudan etkiler. 'Promosyon' boyutunda ise reklam görselleri ve satış noktası tasarımları tüketicinin satın alma kararını tetikler.
Pazarlama ve tasarım arasındaki zayıf iletişim, yeni ürünlerin pazarda başarısız olmasının en temel nedenlerinden biridir. Ürün başarısızlıkları genellikle fikir yetersizliğinden değil; pazarlama hatalarından, yanlış hedef pazar analizlerinden ve tasarım sürecine yeterli sürenin tanınmamasından kaynaklanır. Tasarımcı olmayan ancak verdikleri pazar kararlarıyla tasarım sürecini doğrudan etkileyen kişilere 'sessiz tasarımcı' denir. Pazarlamacılar, yaptıkları pazar araştırmalarıyla tasarımcılara hedef kitle, rakipler ve tüketici davranışları hakkında nitel veriler sunarak sessiz tasarımcılık rolünü üstlenirler.
Pazarlamanın tasarım sürecine dahil olduğu üç ana alan; pazar araştırması, tasarım kaynağının seçimi ve tasarım brifinin hazırlanmasıdır. Tasarım brifi; işletmenin stratejisini, tasarım problemini, pazar bilgilerini ve bütçeyi içeren resmi bir kılavuzdur. İşletmenin kim olduğunu ve nasıl algılanmak istediğini gösteren 'işletme profili' ise ürün tasarımı, bilgi tasarımı, çevre tasarımı ve tutum olmak üzere dört görsel gruptan oluşur. Bu profilin müşterinin zihninde bıraktığı resme 'imaj' denir. Tasarım, bu imajı somutlaştırarak McDonald's gibi markaların dünya genelinde anında tanınmasını sağlar.
Girişimcilik iklimi, yeni kurulacak veya mevcut işletmelerin faaliyetlerini doğrudan etkileyen ulusal ekonomik, yasal, sosyal ve teknolojik çevreyi ifade eder. Hükümetlerin teşvik politikaları, finansal krizler, enflasyon oranları, vergi uygulamaları, bürokratik engeller ve iş kurmayı kolaylaştıran yasal altyapı girişimcilik ikliminin temel bileşenleridir. Girişimci sayısını artırmak isteyen ülkeler; girişimcilik eğitimini müfredatlara entegre etmeli, bürokratik engelleri kaldırmalı, başlangıç sermayesi sağlayan fonlar kurmalı ve iş inkübatörleri ile danışmanlık portallarını yaygınlaştırmalıdır.
Girişimcilik ikliminin kalitesi ve yapısı ülkeden ülkeye büyük farklılıklar gösterir. Gelişmiş ülkelerde girişimciliğin ortaya çıkışında pazar mekanizmaları ve rekabet koşulları ön plandayken, gelişmekte olan veya az gelişmiş ülkelerde hükümet politikaları ve devlet destekleri belirleyici rasyonel güdüleyicilerdir. Ekonomik büyümenin sürdürülebilir kılınması, özel sektör yatırımlarının artırılmasına ve dolayısıyla girişimcileri destekleyen, riskleri minimize eden elverişli bir girişimcilik ikliminin tesis edilmesine bağlıdır.
Girişimcilik kültürü ise toplumun girişimciliğe, risk almaya, yenilikçiliğe ve başarısızlığa karşı geliştirdiği ortak bakış açısı ve değerler bütünüdür. Teknolojik gelişmelerin ve bilgi kaynaklarının hızla yayıldığı günümüz dünyasında, bireylerin kendi işlerini kurmalarını teşvik eden bir kültürün oluşturulması zorunludur. Türkiye gibi zorlu ekonomik koşullara ve iş yapma zorluklarına sahip ülkelerde, girişimcilik kültürünün gelişmesi, bireyleri daha yaratıcı, rekabetçi, esnek ve atılgan olmaya zorlamakta ve bu durum makro düzeyde ekonomik büyümeyi tetiklemektedir.