Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Günümüzde toplumsal ve ekonomik değişimler, eğitim sistemlerinin ve özellikle üniversitelerin rollerini yeniden tanımlamayı zorunlu kılmaktadır. Üniversitelerin eğitim içeriklerini, yapılarını ve uygulamalarını hem öğrencilerin hem de modern iş dünyasının dinamik ihtiyaçlarına yönelik olarak yenilikçi bir biçimde dönüştürmesi gerekmektedir. Son yıllarda, sanayi ve ticaret dünyasının talep ettiği niteliklere sahip, uygulamaya yönelik becerilerle donatılmış öğrencilerin yetiştirilmesi kritik bir önem kazanmıştır.
Girişimcilik kültürü ve düşüncesinin eğitim-öğretim sürecinde öğrencilere aşılanması, onların ileride kabul edilebilir düzeyde riskler alarak yenilikçi düşüncelerini hayata geçirebilmelerini hedefler. Bu doğrultuda, tüm dünyada ve Türkiye'de, fakülte düzeyinde girişimcilik dersleri, çalıştaylar, sertifika ve diploma programları yaygınlaştırılmaktadır. Ancak eğitimlerin sadece teorik girişimcilik özelliklerini öğretmekle sınırlı kalmaması, öğrencileri gerçek birer girişimci yapacak uygulamalı mekanizmaları devreye sokması şarttır. Ülkemizde üniversite mezunu işsiz oranının yüzde 25 gibi çok yüksek seviyelerde olması, örgün ve uzaktan eğitim sistemlerindeki girişimcilik derslerinin önemini açıkça ortaya koymaktadır.
Girişimcilik eğitiminin başarıya ulaşması için öncelikle bireylerde bu konuya yönelik bir niyet ve eğilimin bulunması gerekir. Girişimciliğin teorik olarak anlaşılması, girişimcilik sürecinin deneyimsel yöntemlerle kazandırılması ve bir eylemin ya da pazar fırsatının değerlendirilmesi aşamaları, genel girişimci davranışı oluşturmaya yönelik eğitimin temel taşlarıdır. Lisans düzeyinde işlenmesi gereken en kritik konulardan biri de yenilik (inovasyon) kavramıdır. Teknoloji üretiminin ve ekonomik bağımsızlığın en önemli unsuru olan yenilik dersleri, öğrencilere mezuniyet sonrasında kendi işlerini kurma ve projeler üretme konusunda zihinsel bir altyapı hazırlar. Bilimi teknolojiye, teknolojiyi ise toplumsal hizmete ve katma değere dönüştürme sürecinin ilk aşaması, yenilik konusunun eğitim modellerine entegre edilmesidir. Bu süreçte patent ve faydalı model alımı teşvik edilerek ülkelerin dünya patent liginde üst sıralara tırmanması hedeflenmelidir.
Girişimcilik iklimi, yeni kurulacak veya mevcut olan işletmelerin faaliyetlerini doğrudan etkileyen ulusal ekonomik ve kurumsal çevreyi tanımlamak için kullanılır. Bu iklimin sağlıklı bir şekilde işlemesi için girişimcilerin iş fikirlerini hayata geçirirken ihtiyaç duydukları başlangıç sermayesine erişebilmeleri hayati önem taşır. Girişimcilik eğitimlerini başarıyla tamamlayan ve iş planlarını hazırlayan girişimciler için finansal kuruluşların yanı sıra melek yatırımcılar ve risk sermayedarlarıyla buluşabilecekleri ortak platformlar kurulmalıdır. Ayrıca kamu bankaları destekli, 2 ila 5 yıl ödemesiz dönemlere sahip, uzun vadeli ve düşük faizli girişimci kredilerinin tahsis edilmesi gerekmektedir.
Makroekonomik istikrar ve dengenin sağlanması, girişimcilik ikliminin en belirleyici unsurlarından biridir. Makroekonomik ortam; fiyat istikrarı, dengeli bir bütçe, sağlıklı bir dış ödemeler dengesi, adil gelir dağılımı, yüksek istihdam seviyesi ve düşük işsizlik oranlarının tesis edilmesini kapsar. Makroekonomik dengesizliklerin yaşandığı, yani üretimde, kıt kaynakların tahsisinde ve gelir dağılımında sorunların bulunduğu ortamlarda belirsizlik ve öngörülemezlik hakim olur. Kalıcı makroekonomik dengesizliklerin hüküm sürdüğü bir ortamda, derinlemesine ve sürdürülebilir bir girişimcilik ekosisteminin oluşması, üretim sorunlarının çözülmesi ve sermaye birikiminin sağlanması imkansız hale gelir.
Bir ülkede girişimci sayısının artırılması, girişimcilere yönelik hem nakdi hem de gayrinakdi desteklerin artırılmasına bağlıdır. Bu destekler, yatırım ortamını uygun hale getirerek girişimcileri cesaretlendirmeli ve bürokratik adımları kolaylaştırmalıdır. Sağlanacak desteklerin başında, girişimcinin neyi, nasıl ve ne zaman yapması gerektiğini planlamasını sağlayan uygulamalı iş planı ve girişimcilik eğitimleri gelmelidir. Bu aşamadan sonra ise mevzuat destekleri, başlangıç sermayesi destekleri, vergisel teşvikler, yatırım ve işletme sermayesi destekleri gibi finansal kolaylıklar sisteme dahil edilmelidir.
Sınai Mülkiyet Hakları; sanayideki yeniliklerin, buluşların, özgün tasarımların ve çalışmaların ilk uygulayıcıları adına tescil edilmesini sağlayan gayrimaddi haklardır. Bu haklar; patentler, faydalı modeller, ticari markalar, endüstriyel tasarımlar, coğrafi işaretler ve entegre devrelerin topografyalarını kapsar. Sınai mülkiyet hakları, buluş sahiplerine ürünlerini belirli bir süre boyunca üretme ve satma hakkını tekel olarak verir, üçüncü şahıslara karşı hukuken korur ve başkalarına devredilebilir. Fikir ürünlerinin etkin korunmadığı ve buluş faaliyetlerinin teşvik edilmediği riskli ülkelerde yerli teknoloji üretimi ve girişimcilik ikliminin gelişmesi beklenemez. Bu nedenle tutarlı ve çağdaş bir patent mevzuatının varlığı şarttır.
Uluslararası düzeyde rekabet gücünü artırmak ve sürdürülebilir sosyoekonomik gelişmeyi sağlamak, Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesi ve yeniliğe dönüştürülmesi ile mümkündür. Yapılan Ar-Ge harcamalarının vergiden indirilebilmesi ve bu harcamaların bütçedeki payının zamanla artırılması, girişimcilik ortamını doğrudan iyileştirir. OECD ülkeleri merkezli literatür çalışmaları, Ar-Ge harcamalarından ekonomik büyümeye doğru doğrusal bir nedensellik ilişkisi olduğunu ortaya koymaktadır. Yani, araştırma ve geliştirme faaliyetlerine yatırım yapan ülkeler, teknolojik üstünlük elde ederek ekonomik büyümeyi kalıcı hale getirmektedir.
İşgücü piyasasındaki nitelikli eleman darboğazları ekonomik büyümeyi engelleyen en büyük unsurlardan biridir. İşçilerin becerilerini artırmaya yönelik eğitim çabalarının yoğunlaştırılması, girişimciliğin önündeki en büyük engellerden biri olan emek-iş uyumsuzluğunu azaltacaktır. Bu uyumsuzluğun çözülemediği ülkelerde 'işsizlik ve mesleksizlik' eş zamanlı olarak yaşanır. Şirketler nitelikli beşeri sermaye bulamazken, iş arayan bireyler de kaliteli bir yaşam sürmelerini sağlayacak gelir getiren işlere erişemezler. Bu nedenle nitelikli işgücüne erişim ve firmalar arası işbirlikleri (büyük ve küçük işletme ittifakları) esneklik ve ölçek ekonomisi kazanmak açısından teşvik edilmelidir.
Ekonomilerin gelişmesi ve insanların kendi işlerini kurma cesaretini göstermesi, toplumda oluşan girişimcilik kültürü ile yakından ilişkilidir. Toplum üzerinde en büyük yönlendirici güce sahip olan unsur kültürdür. Girişimci güdülerin ve davranış kalıplarının oluşmasında geleneklerden aile içi eğitime, ahlaki kurallardan kişilik yapısına, yaşam tarzından sosyal çevreye kadar her alanda kültürün derin izleri görülür. Bireylerin önkabulleri ve risk tercihleri, içinde yaşadıkları toplumsal kültürün bir yansımasıdır.
Sosyal bilimciler, bazı toplumların girişimcilik konusunda neden daha yüksek performans gösterdiğini açıklarken kültürel değer ve norm sistemlerine odaklanırlar. Kültür ile girişimcilik arasındaki etkileşimin gücü toplumdan topluma değişir. Örneğin, Anuradha Basu ve Eser Altınay'ın Londra'da yaşayan farklı göçmen grupları (Hindistan, Pakistan, Bangladeş, Türk ve Kıbrıslı göçmenler) üzerinde yaptığı çalışma, işe başlama motifleri, finans kaynakları ve aile bağlılığı gibi faktörlerin kültürel kökenlere göre farklılaştığını, ancak bankalardan borçlanma gibi bazı finansal konularda kültürün etkisinin beklenenden daha düşük olduğunu ortaya koymuştur.
Girişimciliğin ortaya çıkışında kişisel özelliklerin (risk alma, başarma ihtiyacı, denetim odağı) mi yoksa sosyal çevrenin mi daha etkili olduğu uzun süre tartışılmıştır. Gelişmiş ülkelerde girişimciliğin tetiklenmesinde pazar mekanizmaları ön plandayken, gelişmekte olan ülkelerde hükümet politikalarının belirlediği ekonomik güdüler daha baskındır. Kültürün girişimciliğe destek vermesi için yüksek sorumluluk üstlenme, hesaplı risk alma ve performansa dönük geribildirim talep etme davranışlarını öne çıkarması gerekir. Demokratik ve başarısızlığa tolerans gösteren toplumlarda bireyler yenilikleri denemeye ve yeni teşebbüsler kurmaya daha çok cesaret ederler.
Girişimcilik sürecinin karmaşıklaşan yapısı ve yüksek risk oranları, potansiyel girişimcileri sıfırdan iş kurmak yerine alternatif modellere yönlendirmektedir. Bu noktada, görece daha düşük risk taşıması, bilgi birikiminin paylaşılması ve test edilmiş bir iş modeline dayanması nedeniyle franchising seçeneği öne çıkmaktadır. Franchising, belli bir ürüne, hizmete ya da sürece sahip bir işletmenin (franchisor), bir başka işletmeye (franchisee) belli bir süre için gerekli ödemeleri yapması ve koşulları sağlaması şartıyla bu sistemi kullanma izni verdiği bir anlaşmadır.
Franchising anlaşmaları sadece belirli ürün ve hizmetlerin satışını değil, aynı zamanda franchising veren firmanın markasını, imajını, patentli formüllerini ve yönetim modellerini de kapsar. Franchisor, franchisee'ye belirli bir coğrafi bölge sınırları içinde kendisini kanıtlamış, test edilmiş bir iş sistemini kullanma hakkı tanır. Buna karşılık franchisee, pazarlama, operasyon ve yönetim faaliyetlerinde franchisor tarafından belirlenen standart formata ve operasyonel kurallara sıkı sıkıya sadık kalmak zorundadır.
Bu iş modelinde franchisor, franchisee'ye ulusal reklam ve tanıtım faaliyetleri, personelin eğitilmesi, finansal yönetim sistemlerinin kurulması ve sürekli yönetim desteği gibi konularda yardımcı olur. Franchisee ise bu imkanlardan yararlanmanın ve markayı kullanmanın karşılığı olarak genellikle başlangıçta bir giriş ücreti öder ve sonrasında elde ettiği kârın veya cironun belirli bir yüzdesini (royalty) düzenli olarak franchisor'a aktarır. Bu model, girişimcinin sıfırdan iş kurarken karşılaşacağı pazar belirsizliği ve operasyonel riskleri minimuma indirir.