Ünite 1: Örnekleme ve Örnekleme Dağılımları — Önemli Kavramlar

Tanımlanan evreni oluşturan tüm birimlerin eksiksiz olarak incelenmesi işlemidir. Örneğin bir üniversitedeki 2000 öğrencinin tamamına anket uygulanması tamsayımdır.

Evreni temsil etmek üzere evrenden belirli yöntemlerle seçilmiş daha küçük hacimli alt birimler topluluğudur. Örneğin 2000 öğrencilik evrenden seçilen 200 öğrenci bir örneklemdir.

Tanımlanan evrene ilişkin sayısal karakteristiklerin (evren ortalaması μ, evren oranı π gibi) genel adıdır.

Rassal olarak seçilen n hacimli örneklemden elde edilen gözlem değerleri kullanılarak hesaplanan karakteristiklerin (örneklem ortalaması X̄, örneklem oranı p gibi) genel adıdır.

Seçilen örneklemin incelenen değişkenler bakımından evrenin yapısal özelliklerini tam olarak yansıtma durumudur. Örneğin evrenin %40'ı erkekse örneklemin de %40'ının erkek olması temsil niteliğini gösterir.

İncelenecek birim sayısında veya gözlem değeri sayısında bir sınır olmayan, genellikle bir sürecin sürekli sonuçlar üretmesiyle oluşan evrendir. Örneğin bir bisküvi fabrikasında üretilmeye devam eden paketler sonsuz evrendir.

Birim sayısı belirli ve sayılabilir olan sınırlı evrendir. Örneğin bir fakültede kayıtlı 2000 öğrenci sonlu evrene örnektir.

Evreni oluşturan birimler arasında fark gözetilerek, bütün birimlere bilinen bir olasılıkla seçilme şansı verilmeden araştırmacının isteğiyle yapılan birim seçimidir.

Evrenden örnekleme girecek birimleri seçerken herhangi bir ayrıcalığın uygulanmadığı, her birimin sıfırdan farklı ve bilinen bir olasılıkla seçilme şansına sahip olduğu seçimdir.

Sistematik örneklemede kullanılan k = N / n oranını ifade eder; her kaçıncı birimin örnekleme alınacağını gösterir.

Araştırmanın konusunu tanımlayan değişkenlerle ilgili verilerin doğrudan derlendiği birimdir. Örneğin aile deterjanı araştırmasında gözlem birimi evde çamaşır yıkayan kişidir.

Örnekleme aşamasında seçime konu olan birimdir. Örneğin aynı araştırmada örnekleme birimi her bir ailedir.

Sonlu bir evrenin bütün birimlerinin kayıtlı olduğu liste, tablo veya cetveldir (seçmen kütükleri veya öğrenci kayıt listeleri gibi).

Çerçevenin evrenin birimlerini eksik içermesi, dışarıda kalması gerekenleri içermesi veya mükerrer yer vermesi durumudur.

Araştırma konusuyla ilgili ve kolayca ulaşılabilir olan, gönüllülük esasına dayanan birimlerden örneklem oluşturulmasıdır (örn. semt pazarındaki alışverişçiler).

Örneklemin araştırmacının kişisel arzu, uzmanlık düşüncesi ve deneyimlerine göre temsilî olacağına inanılan ölçütlerle seçilmesidir (örn. üniversite sorunları için üst düzey yöneticileri seçmek).

Heterojen evrenlerde evrenin alt tabaka oranları biliniyorsa, bu oranlara sadık kalarak her tabakadan keyfî seçimle birimlerin seçilmesi yöntemidir.

Çerçevenin bulunmadığı durumlarda bir birimin yardımıyla diğer birimlere ulaşılarak zincirleme şekilde örneklemin oluşturulmasıdır (örn. uyuşturucu kullananlar araştırması).

N hacimli sonlu evrenden n hacimli olası tüm örneklemlerin her birine eşit seçilme şansı tanıyan temel olasılıklı örnekleme yöntemidir.

Heterojen evrenlerin homojen alt tabakalara ayrılarak her tabakadan basit rassal seçimle örneklem oluşturulması yöntemidir.

Evren birimlerinin coğrafi veya doğal kriterlere göre kümelere ayrıldığı, bu kümelerden rassal olarak seçilenlerin içindeki birimlerin örnekleme dahil edildiği yöntemdir.

Bir örneklem istatistiğinin olası tüm örneklemlerde alacağı değerlerin olasılık dağılımıdır.

Örneklem istatistiğinin örnekleme dağılımının standart sapmasıdır; örneklem istatistiğinin parametreden ne kadar sapabileceğini gösterir.

Evrenin dağılım şekli ne olursa olsun, basit rassal örneklem hacmi büyüdükçe (n ≥ 30) örneklem ortalamasının dağılımının normal dağılıma yaklaşacağını belirten teoremdir.

Tek bir örneklemden hesaplanan istatistik değerinin, ilgili evren parametresinin değerine doğrudan eşit kabul edilerek tahmin edilmesidir.