Ünite 2: Tüketici Davranışları Kuramı ve Tüketici Talebi — Önemli Kavramlar

Tüketicinin belirli bir gelir düzeyi ve mal fiyatları altında satın alabileceği maksimum mal bileşimlerini gösteren geometrik yerdir. Örneğin, Px=2, Py=1 ve I=10 iken bütçe doğrusu x eksenini 5, dikey ekseni 10 noktasında keser.

Bütçe doğrusunun eğiminin mutlak değerini ifade eden ve bir maldan bir birim daha fazla alabilmek için diğer maldan vazgeçilmesi gereken oranı gösteren kavramdır. Örneğin MRT=1/2 ise 1 birim x almak için yarım birim y'den vazgeçilir.

Bir mal veya hizmetin tüketilmesi sonucunda tüketicinin elde ettiği tatmin veya mutluluk düzeyidir. Jeremy Bentham tarafından felsefi temelleri atılmıştır.

Faydanın nesnel olarak ölçülebileceğini, sayısal indekslerle ifade edilerek kişiler arasında toplanabilir ve karşılaştırılabilir olduğunu savunan yaklaşımdır. Örn. Hamburger tüketiminden 5 util fayda sağlanması.

Faydanın mutlak olarak ölçülemeyeceğini, ancak tüketim sepetlerinin en çok sevilenden en az sevilene doğru sıralanabileceğini savunan modern yaklaşımdır.

Belirli bir zaman diliminde bir malın çeşitli miktarlarının tüketilmesi sonucu ulaşılan toplam tatmin düzeyidir. İlave tüketimle artar ancak azalan bir hızla büyür.

Belirli bir zaman diliminde bir maldan bir birim daha fazla tüketilmesi sonucunda toplam faydada meydana gelen değişmedir. Toplam fayda fonksiyonunun türevidir.

Bir malın tüketimi arttıkça, o malın her ilave biriminin sağladığı marjinal faydanın zamanla azalacağını ifade eden kanundur.

Tüketicinin herhangi iki mal sepetini (A ve B) karşılaştırabildiğini, birini diğerine tercih edebileceğini veya her iki sepete karşı kayıtsız kalabileceğini belirten aksiyomdur.

Tüketici tercihlerindeki içsel tutarlılığı gösteren ilkedir; eğer tüketici A'yı B'ye, B'yi de Z'ye tercih ediyorsa, mantıksal olarak A'yı Z'ye tercih etmek zorundadır (A>B ve B>Z ise A>Z).

Diğer şartlar sabitken, tüketicinin içinde daha fazla mal barındıran tüketim sepetini daha az mal barındırana tercih edeceğini belirten aksiyomdur.

Tüketiciye aynı toplam fayda (tatmin) düzeyini sağlayan farklı mal bileşimlerinin (sepetlerinin) geometrik yeridir. Negatif eğimli ve orijine göre dışbükeydir.

Tüketicinin aynı fayda düzeyinde kalabilmek için bir birim x malı karşılığında vazgeçmeye razı olduğu y malı miktarını gösteren orandır. Farksızlık eğrisinin teğetinin eğiminin negatif işaretlisidir.

Mallar arasında kısmi ikamenin bulunduğunu varsayan, orijine göre dışbükey farksızlık eğrileri üreten yaygın fonksiyon türüdür [U(X,Y) = XaYb].

Fiyatlar sabitken, tüketicinin geliri arttıkça ulaştığı optimal tüketim noktalarını birleştiren eğridir. Normal mallar için pozitif eğimlidir.

Fiyatlar sabit tutulduğunda, gelir düzeyi ile bir maldan talep edilen miktar arasındaki ilişkiyi gösteren eğridir. Normal mal için pozitif, düşük mal için negatif eğimlidir.

Gelir arttığında talebi artan, geliri azaldığında talebi azalan mallardır. Gelir esnekliği pozitiftir.

Gelir arttığında talebi azalan, gelir azaldığında talebi artan mallardır. Örn. margarin veya ucuz kalitesiz gıdalar.

Fiyatı arttığında talebi artan, fiyatı düştüğünde talebi azalan özel bir düşük mal türüdür. Negatif gelir etkisi ikame etkisinden büyüktür ve talep eğrisi pozitif eğimlidir.

Bir malın fiyatı değiştiğinde, reel gelir (fayda düzeyi) sabit tutulurken, göreceli fiyat değişiminin mal talebinde yarattığı değişmedir. Her zaman negatiftir.

Bir malın fiyatı arttığında diğer malın talep edilen miktarı artıyorsa bu iki mal birbirinin brüt ikame malıdır. Örn. Fındık yağı ve ayçiçek yağı.