İnfografik
← Ünite 8
Ticaret Hukuku

Ünite 8: Kıymetli Evrak

TTK m. 645
Kıymetli evrakın temel tanımını yapan maddedir. Hakkın senetten ayrı ileri sürülemeyeceğini ve devredilemeyeceğini hükme bağlar.
İmzaların Bağımsızlığı (TTK m. 677)
Senetteki bir imza geçersiz olsa bile (ehliyetsizlik, sahtelik), diğer imzaların geçerliliğini etkilemez.
Protesto Süresi
Görüldüğünde vadeli senetlerde ibraz süresi 1 yıldır. Diğer vadeli senetlerde ödeme gününü izleyen 2 iş günüdür.
Çek Kanunu (ÇK) m. 3
Karşılıksız çeklerde bankanın hamiline ödemekle yükümlü olduğu asgari tutarları ve sorumluluklarını düzenler.

Anahtar Kavramlar

Kıymetli EvrakHakkın senetle bütünleştiği, senetsiz devredilemeyen ve ileri sürülemeyen senetlerdir. Örneğin, bir bono elinde bulunmayan kişi, üzerindeki alacak hakkını talep edemez.
Soyutluk İlkesiSenedin, onu doğuran temel borç ilişkisinden bağımsız olmasıdır. Örneğin, mal ayıplı çıksa bile bono, iyiniyetli üçüncü kişiye karşı geçerliliğini korur.
Nama Yazılı SenetBelirli bir kişi adına düzenlenen ve emre kaydı içermeyen senetlerdir. Devri temlik beyanı ve zilyetliğin nakli ile yapılır.
Emre Yazılı SenetCiro ve zilyetliğin nakli ile devredilebilen senetlerdir. Bono ve poliçe kanunen emre yazılıdır.
Hamiline Yazılı SenetSenedi elinde bulunduranın hak sahibi sayıldığı senetlerdir. Sadece teslim ile devredilir.
CiroEmre yazılı senetlerde hakkın devrini sağlayan yazılı beyandır. Örneğin, senedin arkasına 'Ali'ye ödeyiniz' yazıp imzalamak.
AlonjKıymetli evrakta ciro için yer kalmadığında eklenen kağıt parçasıdır.
DefiBorçlunun borcu ifadan kaçınmak için ileri sürdüğü savunmadır. Örneğin, vadenin gelmediğini söylemek.
Mutlak DefiHerkese karşı ileri sürülebilen savunmalardır. Örneğin, senedin zamanaşımına uğramış olması.
Nisbi DefiSadece doğrudan ilişkili kişiye karşı ileri sürülebilen savunmalardır. Örneğin, temel ilişkideki hile iddiası.
AvalSenet borçlusu lehine verilen özel kefalettir. Avalist, lehine aval verdiği kişiyle aynı derecede sorumludur.
ProtestoÖdememe veya kabul etmeme durumunun noter tarafından resmen saptanmasıdır.
İmzaların BağımsızlığıSenetteki her imzanın diğerlerinden bağımsız olmasıdır. Örneğin, bir imza sahte olsa bile diğer imzalar geçerli kalır.
Zayi OlmaSenedin çalınması, kaybolması veya yırtılmasıdır. Bu durumda iptal davası açılması gerekir.
Kambiyo SenediPara alacağını temsil eden poliçe, bono ve çek grubudur.
PoliçeDüzenleyenin muhataba, lehtara ödeme yapmasını emrettiği üçlü ilişkidir.
BonoDüzenleyenin borcu ödeyeceğini vaat ettiği ikili ilişkidir.
ÇekMuhatabı mutlaka banka olan, görüldüğünde ödenen ödeme aracıdır.
İbrazSenedin ödenmesi için borçluya sunulmasıdır.
Geriye CiroSenette imzası olan birine yapılan cirodur. Bu kişi tekrar ciro yapabilir.
Beyaz CiroCiro edilenin adının yazılmadığı, sadece imza içeren cirodur.
Tahsil CirosuSenedin mülkiyetini devretmeyip sadece tahsil yetkisi veren cirodur.
Rehin CirosuSenedin teminat olarak rehnedilmesi için yapılan cirodur.
Müteselsil SorumlulukSenette imzası olan herkesin borçtan zincirleme sorumlu olmasıdır.
Sebepsiz ZenginleşmeSenetten doğan hakların zamanaşımı gibi nedenlerle düşmesi durumunda, borçlunun haksız yere zenginleşmesi halinde açılan davadır.

Diğer Önemli Bilgiler

İbraz Süreleri

Düzenlendiği yerde ödenecek çek için 10 gün, başka yerde ödenecek için 1 ay, başka kıtada ödenecek için 3 aydır.

Kısmi Ödeme

Hamil, kısmi ödemeyi reddedemez. Reddederse başvuru hakkını kısmen kaybeder.

Zamanaşımı (Bono)

Hamilin düzenleyene karşı açacağı davalar 3 yıl, cirantalara karşı 1 yıl, ödeyenin diğerlerine karşı 6 aydır.

Zamanaşımı (Çek)

Hamilin açacağı davalar ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıldır.

Çek Cayma

İbraz süresi geçtikten sonra düzenleyenin ödemeyi durdurma hakkıdır.

Çizgili Çek

Ödemenin sadece bir bankaya veya müşteriye yapılmasını sağlayan, güven artırıcı bir yöntemdir.

İhbar Yükümlülüğü

Hamil, ödememe durumunu protesto gününü izleyen 4 iş günü içinde cirantasına bildirmelidir.

Mücbir Sebep

Protesto veya ibraz süresini engelleyen durumlardır. 15 günden fazla sürerse protestosuz başvuru hakkı doğar.

İptal Davası

Zayi olan senet için mahkemeden alınan, hakkın senetsiz kullanılmasını sağlayan karardır.

Kabul Yasağı (Çek)

Çekte kabul şerhi yazılamaz; yazılsa bile geçersizdir.

Sınavda Dikkat Et

  • Kıymetli evrakta 'soyutluk' ve 'imzaların bağımsızlığı' ilkelerini karıştırmayın; soyutluk temel borç ilişkisiyle, bağımsızlık ise senetteki imzalarla ilgilidir.
  • Çekte vade olmadığını unutmayın; 'ileri tarihli çek' uygulaması bir istisnadır, çekin doğası gereği görüldüğünde ödenir.
  • Protesto sürelerine dikkat edin; poliçe/bonoda ödeme gününü izleyen 2 iş günü, çekte ise ibraz süresi içinde ödememe tespiti şarttır.
  • Nama, emre ve hamiline yazılı senetlerin devir şekillerini (temlik, ciro, teslim) mutlaka ezberleyin; soru gelme ihtimali yüksektir.
  • Sebepsiz zenginleşme davasının cirantalara karşı açılamayacağını, sadece düzenleyen veya kabul edene karşı açılabileceğini unutmayın.
  • İbraz sürelerinin 'düzenleme tarihinin ertesi günü' başladığını gözden kaçırmayın.