Ünite 2: Uluatam, Ö. (1978). Kamu Maliyesi, Ankara — Araştır & Paylaş

Günümüzde Türk vergi sistemi içerisinde yer alan vergiler, kişilerin mali ödeme gücünün göstergeleri olan gelir, harcama ve servet üzerinden alınan vergilerden oluşmaktadır. Cumhuriyet sonrası Türk vergi sisteminde reform niteliğindeki yasal düzenlemelerin 1949, 1984 ve 2002 yıllarında yapıldığını söylemek yanlış olmaz. Gelir vergisi alanında yapılan reformla 1949 yılında kazanç vergisi kaldırılarak yerine Gelir Vergisi, Kurumlar Vergisi ve Esnaf Vergisi Kanunları kabul edilmiştir. Harcamalar üzerinden alınan vergilere ilişkin olarak yapılan reform niteliğindeki yasal düzenlemeler ise 1984 yılında kabul edilip 1985 yılında yürürlüğe giren 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu ile 4760 sayılı Yasa ile kabul edilen ve Ağustos 2002’de yürürlüğe giren Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) Kanunu’dur.

Kaynak teorisine gelir, kişilerin sahip oldukları üretim faktörlerinin üretim faaliyetlerinde kullanılması sonucu düzenli olarak elde edilen ekonomik değerlerdir. Bu teoriye göre, üretim faktörlerinin üretime sokulmaksızın elde edilen değerlerle, süreklilik arz etmeyen değerler gelir olarak kabul edilmemektedir. Bu çerçevede Ali’nin kaynak teorisine göre gelir kapsamına giren gelirleri ücret ve faiz gelirleridir. Bu gelirlerin toplamı 25.000 TL (ücret) + 15.000 TL (faiz) = 40.000 TL’dir. Kaynak teorisine göre gelir, kişilerin sahip oldukları üretim faktörlerinin üretim faaliyetlerinde kullanılması sonucu düzenli olarak elde edilen ekonomik değerlerdir. Safi artış teorisine göre gelir, kaynak teorisine göre açıklanan gelir kavramını da içine alacak biçimde, bir kişinin belirli bir dönem sonundaki tüm varlıklarının değerinde meydana gelen net artıştan ibarettir. Bu teoriye göre tüketilen ya da servete katılan unsurların nasıl elde edildiği üzerinde durulmaz. Bu teoriye göre süreklilik arz etmeyen değerler de gelir kabul edilmektedir. Safi artış teorisine göre Ali’nin geliri ücret, faiz ve miras gelirlerinden ibarettir. Bu teoriye göre Ali’nin geliri Toplam gelir = 25.000 TL (ücret) + 15.000 TL (faiz) + 35.000 TL (miras geliri) = 75.000 TL

GVK 40/6. maddesinde, işletme ile ilgili olmak şartıyla, bina, arazi, gider, istihlak, damga, belediye vergileri, harçlar ve kaydiyeler gibi ayni vergi, resim ve harçlar ticari kazancın tespitinde gider olarak indirilebileceği hüküm altına alınmıştır. İşletmeler aktiflerinde kayıtlı motorlu kara ve hava taşıtları için motorlu taşıtlar vergisi ödemektedirler. Otomobil ve kamyon motorlu kara taşıtıdır. Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu’nda I Sayılı Tarifede yer alan otomobiller için ödenen motorlu taşıtlar vergisi ticari kazancın tespitinde gider olarak indirilemezken, aynı Kanunu’nun II sayılı Tarifesinde yer alan kamyonlar için motorlu taşıtlar vergisi gider olarak indirilebilmektedir.