Ünite 2: Uluatam, Ö. (1978). Kamu Maliyesi, Ankara

1949 Vergi Reformu

Cumhuriyet sonrası Türk vergi sisteminde dönüm noktası olan 1949 yılında kazanç vergisi tamamen kaldırılmış; yerine Gelir Vergisi, Kurumlar Vergisi ve Esnaf Vergisi Kanunları kabul edilerek modern vergi sistemine geçilmiştir.

KDV'nin Yürürlüğe Girişi

Harcamalar üzerinden alınan vergilerde reform niteliği taşıyan 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu 1984 yılında kabul edilmiş ve 1985 yılında resmi olarak uygulamaya konulmuştur.

ÖTV Reformu (2002)

4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) Kanunu Ağustos 2002 tarihinde yürürlüğe girmiş olup, Türk vergi sisteminde harcama vergileri alanındaki en kapsamlı modern düzenlemelerden biridir.

Ali'nin Gelir Hesaplaması Örneği

Kaynak teorisine göre Ali'nin geliri sadece 25.000 TL ücret ve 15.000 TL faiz olmak üzere 40.000 TL iken; safi artış teorisine göre bunlara eklenen 35.000 TL miras geliriyle toplam geliri 75.000 TL olmaktadır.

Anahtar Kavramlar

Kaynak TeorisiÜretim faktörlerinin üretime sokulması sonucu düzenli ve süreklilik arz ederek elde edilen ekonomik değerlerin gelir kabul edildiği teoridir. Bu teoriye göre sürekliliği olmayan kazançlar gelir sayılmaz; örneğin bir kişinin elde ettiği ücret ve faiz gelirleri bu kapsamdadır.

Safi Artış TeorisiBir kişinin belirli bir dönem sonundaki tüm varlıklarında meydana gelen net artışı gelir olarak kabul eden geniş kapsamlı teoridir. Kaynak teorisinden farklı olarak süreklilik aranmaz ve miras gibi karşılıksız kazançlar da gelire dahil edilir.

Gelir Vergisi Kanunu (GVK)1949 yılında kazanç vergisinin kaldırılmasıyla yürürlüğe giren ve gerçek kişilerin gelirlerinin vergilendirilmesini düzenleyen temel kanundur. Türkiye'deki modern vergi reformlarının en önemli ayaklarından biridir.

Katma Değer Vergisi (KDV)1984 yılında kabul edilip 1985'te yürürlüğe giren 3065 sayılı kanunla hayatımıza giren, harcamalar üzerinden alınan en temel dolaylı vergi türüdür. Türk vergi sistemindeki reform niteliğindeki düzenlemelerdendir.

Özel Tüketim Vergisi (ÖTV)Ağustos 2002'de yürürlüğe giren 4760 sayılı yasa ile ihdas edilen, belirli mal ve ürün grupları üzerinden tek aşamalı olarak alınan harcama vergisidir.

Bilanço EsasıTicari kazancın gerçek usulde tespitinde kullanılan, birinci sınıf tüccarların defter tutma ve kazanç hesaplama yöntemidir. İşletmenin aktif ve pasifini gösteren mali tablolar üzerinden vergi matrahı belirlenir.

GVK Madde 40/6İşletme ile ilgili olan bina, arazi, gider, damga vergisi, belediye vergileri ve harçlar gibi ayni vergi, resim ve harçların ticari kazancın tespitinde gider olarak indirilebileceğini düzenleyen maddedir.

Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV) I Sayılı TarifeGenellikle binek otomobilleri kapsayan tarifedir ve bu tarifeye göre işletme adına ödenen MTV tutarlarının ticari kazancın tespitinde gider olarak indirilmesi yasaktır.

Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV) II Sayılı TarifeKamyon gibi yük ve ticari taşıma araçlarını kapsayan tarifedir; bu tarifeye tabi taşıtlar için ödenen MTV tutarları ticari kazancın safi tutarının hesaplanmasında gider olarak indirilebilir.

Mali Ödeme GücüVergilendirmede adaletin sağlanması amacıyla mükelleflerin vergi ödeyebilme kapasitelerini gösteren gelir, harcama ve servet gibi ekonomik göstergelerin bütünüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

Otomobil ve Kamyonlarda MTV Gider Farkı

İşletme aktifinde yer alan araçlardan I Sayılı Tarifedeki otomobillerin MTV'si ticari kazançtan indirilemezken, II Sayılı Tarifedeki kamyonların MTV'si GVK 40/6 gereği gider olarak indirilebilmektedir.

Türk Vergi Sisteminin Üç Temel Ayağı

Günümüz Türk vergi sistemi kişilerin malî ödeme güçlerini ölçmek üzere temel olarak gelir, harcama ve servet üzerinden alınan vergi türleri üzerine inşa edilmiştir.

Sınavda Dikkat Et

1949 yılındaki reformun kazanç vergisini kaldırarak Gelir, Kurumlar ve Esnaf Vergisi'ni getirdiğini unutmayın; soru olarak sıkça karıştırılabilir.
Kaynak teorisinde 'süreklilik' ve 'üretim faktörleri' şartının arandığını, safi artış teorisinde ise miras gibi karşılıksız kazançların da gelir sayıldığını iyi ayırt edin.
KDV'nin 1984 kabul / 1985 yürürlük, ÖTV'nin ise Ağustos 2002 yürürlük tarihini ezberleyin.
Motorlu Taşıtlar Vergisi'nde otomobillerin (I Sayılı Tarife) gider yazılamayacağını, ancak kamyonların (II Sayılı Tarife) gider yazılabileceği istisnasını kaçırmayın.
Günümüz Türk vergi sisteminin gelir, harcama ve servet olmak üzere üç temel ödeme gücü göstergesi üzerine kurulduğunu unutmayın.
GVK 40/6 maddesinin işletmeyle ilgili ayni vergi, resim ve harçların (damga, belediye vergileri vb.) gider yazılmasına izin verdiğini hatırlayın.