Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » İktisat Lisans Programı » Türk Vergi Sistemi

Ünite 3: Ticari Kazançlar (İşletme Hesabı Esası, Basit Usul), Zirai Kazançlar — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

İşletme Hesabı Esası — İkinci sınıf tüccarların ticari kazançlarını tespit etmek için tuttukları, sol tarafı gider, sağ tarafı hasılat sütunlarından oluşan defter tutma esasıdır. Örneğin, mal alım satımı yapan bir tüccar, dönem içi alım ve giderlerini sola, satış hasılatını sağ tarafa kaydederek aradaki farkla ticari kazancını saptar.

Basit Usul — Sosyo-kültürel durumları ve küçük iş hacimleri nedeniyle gerçek usulde defter tutması zor olan küçük esnaf ve sanat erbabı için getirilen, defter tutma yükümlülüğü olmayan özel vergilendirme usulüdür. Örneğin, küçük bir mahalle bakkalı veya terzi basit usulde vergilendirilir.

Zirai Kazanç — Zirai faaliyetlerden (ekim, dikim, bakım, yetiştirme, avlanma vb.) elde edilen gelirlerin vergi hukukundaki karşılığıdır. Örneğin, bir çiftçinin tarlasında yetiştirdiği pamuğu satarak elde ettiği gelir zirai kazançtır.

Esnaf Muaflığı — Ekonomik faaliyeti sermayesinden ziyade bedeni çalışmasına dayanan ve belirli sınırları aşmayan küçük esnafın gelir vergisinden tam muaf tutulmasıdır. Örneğin, gezici olarak sokaklarda perakende ticaret yapan motorlu nakil vasıtası kullanmayan esnaf bu kapsamdadır.

Vergi Tevkifatı (Stopaj) — Verginin, gelir doğuran kazanç sahibine ödeme yapılırken ödemeyi yapan tarafından kaynağında kesilerek vergi dairesine yatırılması işlemidir. Örneğin, bir tüccarın çiftçiden satın aldığı ürün bedelinden vergi kesintisi yapması stopajdır.

Defter-Beyan Sistemi — İşletme hesabı esasına göre defter tutan mükelleflerin defterlerini elektronik ortamda oluşturmasına, saklamasına ve beyannamelerini vermesine imkan tanıyan Gelir İdaresi Başkanlığı veri tabanı sistemidir. Örneğin, işletme defteri tutan bir esnaf kayıtlarını bu sistem üzerinden tutar.

Geçici Vergi — Ticari kazanç sahiplerinin cari vergilendirme döneminin gelir vergisine mahsup edilmek üzere üçer aylık dönemler itibarıyla hesaplayıp ödedikleri avans niteliğindeki vergidir. Örneğin, bilanço veya işletme esasına tabi tüccarlar yıl içinde dört kez geçici vergi öder.

Adi Ortaklık — Borçlar Kanunu'na göre kurulan, tüzel kişiliği bulunmayan ve ortakların ortak amaç için güçlerini birleştirdiği ortaklık türüdür. Örneğin, Temel ve Dursun'un kurduğu Karadeniz Adi Ortaklığı bu kapsamdadır.

Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım İşi — Birden fazla takvim yılına sirayet eden, taahhüde bağlı olarak başkaları hesabına yapılan inşaat ve onarım işleridir. Örneğin, bir baraj inşaatının 2016 yılında başlayıp 2019 yılında tamamlanması yıllara yaygın inşaat işidir.

Ortalama Emsal Oranı — Dar mükellefiyete tabi yabancı ulaştırma kurumlarının Türkiye'de elde ettikleri kazançların tespitinde hasılata uygulanan götürü oranlardır. Örneğin, kara taşımacılığında %12, deniz taşımacılığında %15 olarak uygulanır.

Gider Pusulası — Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar ile basit usule tabi olanların vergiden muaf esnaftan mal veya hizmet satın aldıklarında düzenleyip imzalattıkları ticari belgedir. Örneğin, tüccar Erkan'ın muaf esnaf Ayşe Teyze'den çorap alırken düzenlediği belge gider pusulasıdır.

Müstahsil Makbuzu — Gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden satın alınan ürünlerin bedeli ödendiğinde, alıcı tüccar veya mükellefler tarafından düzenlenen iki nüshalı ticari belgedir. Örneğin, tüccar Ahmet'in çiftçiden aldığı ürün karşılığı verdiği makbuzdur.

Dar Mükellef İhracatçı Muaflığı — İş merkezi Türkiye'de bulunmayan dar mükelleflerin, Türkiye'de satın aldıkları veya imal ettikleri malları burada satmaksızın yurt dışına göndermelerinden elde ettikleri kazançların vergiden muaf tutulmasıdır.

Genç Girişimci Kazanç İstisnası — İlk defa gelir vergisi mükellefiyeti tesis olunan ve 29 yaşını doldurmamış tam mükellef gerçek kişilerin, işe başladıkları yıldan itibaren üç vergilendirme dönemi boyunca elde ettikleri kazançların 75.000 TL'lik kısmının vergi dışı bırakılmasıdır.

Zirai İşletme — Zirai faaliyetlerin içinde yapıldığı mandıra, hara, ahır, sera ve dalyan gibi üretim birimleridir. Örneğin, büyükbaş hayvan yetiştirilen bir ahır zirai işletmedir.

Celeplik — Satın alınan hayvanların besiye alınmaksızın veya çok kısa süre tutulduktan sonra satılması faaliyetidir ve elde edilen kazanç ticari kazanç sayılır.

Ürün Senedi — Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu kapsamında düzenlenen, standardı belirli tarım ürününün mülkiyetini ifade eden kıymetli evraktır. Bu senetlerin elden çıkarılmasından doğan kazançlar istisnadır.

Tam Muafiyet — Bir kişinin ticari faaliyetinden elde ettiği kazancın hiçbir vergi kesintisine veya beyanname verme yükümlülüğüne tabi tutulmaksızın tamamen vergi dışı bırakılmasıdır.

Kısmi Muafiyet — Esnaf muaflığından yararlanan kişilerin kazançları genel olarak vergiden muaf olmakla birlikte, büyük işletmelere mal sattıklarında üzerlerinden stopaj kesilmesiyle muafiyetin kısmi bir nitelik kazanmasıdır.

İşletme Büyüklüğü Ölçütleri — Çiftçilerin zirai kazançlarının gerçek usulde mi yoksa tevkifat usulüyle mi vergilendirileceğini belirlemek için GVK'nın 54. maddesinde arazi ve hayvan türlerine göre belirlenen dönüm ve adet sınırlarıdır. Örneğin, pamuk ziraatında 400 dönüm sınırıdır.

Yarıcılık — Çiftçiye ait olan veya olmayan araziyi kiralayan kişinin, arazi sahibine faaliyete bilfiil katılmaksızın sadece üründen pay vermesi durumudur ve arazi sahibi için gayrimenkul sermaye iradıdır.