Ünite 4: Ücret, Serbest Meslek Kazancı, Menkul ve Gayrimenkul Sermaye İratları ile Diğer Kazanç ve İratların Vergilendirilmesi ve Gelir Vergisinin Tarhı — Araştır & Paylaş

Sermaye şirketleri (anonim şirketler, limited şirketler ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler, KVK açısından fonlar), kooperatifler, iktisadi kamu kuruluşları, dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler ve iş ortakları kurumlar vergisi mükellefidirler. Bu kurumlardan iş ortaklıklarının tüzel kişiliği bulunmamaktadır. Buna karşılık, tüzel kişiliği olduğu halde kollektif şirketler kurumlar vergisi mükellefi değildir. Dolayısıyla kurumlar vergisi kanunun kurumların tüzel kişi olup olmalarına bakmaksızın mükellefleri sıralamıştır. Bu gerekçe ile tüzel kişiliğin mükellefiyet bakımından öneminin bulunmadığı kurumlar vergisi açısından “Tüzel kişilerin elde ettiği kazançlar kurumlar vergisine tabidir” ifadesinin hatalı olduğu söylenebilir.

Kurum kazanç tespit edilirken GVK’nın ticari kazancın tespitine ilişkin hükümleri dikkate alınır. GVK m.40’da ticari kazancın tespitinde indirilebilecek giderler sayılırken, m.41’de ticari kazancın tespitinde indirim olarak dikkate alınması mümkün olmayan giderler sıralanmıştır. Bu bağlamda GVK m.41’de sayılan giderlerin kurum kazancının tespitinde indirilebilmesi mümkün değildir. Esas itibariyle GVK m.41’in ilk 5 bendinde yer alan indirilemeyecek giderler, işletme sahibinin şahsi mal varlığı ile işletmenin mal varlığını birbirinden ayırmaya yönelik düzenlemeler içerir. Gerçekten de bu bentlerde işletme mal varlığından şahsın mal varlığına yapılan aktarımların işletme açısından indirilebilecek gider olarak dikkate alınamayacağı belirlenmektedir. İşletme sahibi ile işletmenin mal varlığı birbirinden ayrıdır. Bu nedenle de teşebbüs sahibinin işletmeden mal ve kıymet çekişleri işletme açısından indirilebilecek gider niteliğinde olmadığından kazancın tespitinde gider olarak dikkate alınamazlar. KVK m.11’de yer alan kanunen kabul edilmeyen giderler de GVK m.41 paralelinde düzenlenmiştir. Temel amacı vergiye tabi kurum kazancının yapay olarak düşürülmesi önleyerek vergi kaybını engellemektir. KVK’da yer alan kanunen kabul edilmeyen giderlerin önemli bir bölümü kurum kazancı üzerinden ödenmesi gereken verginin ödenmeden kazancın ortaklara dağıtılmasını engellemektir.

Çevrenizde gayrimenkul sermaye iradı (konut veya iş yeri kirası) elde eden bir yakınınızla görüşerek veya varsayımsal bir konut kirası örneği üzerinden gerçek gider ve götürü gider yöntemlerini karşılaştırınız. İndirilebilecek gider kalemlerinin (aydınlatma, ısıtma, onarım vb.) safi irat üzerindeki etkisini hesaplayarak hangi yöntemin hangi durumda daha avantajlı olduğunu arkadaşlarınızla tartışınız.