İnfografik
← Ünite 5
Halkla İlişkiler

Ünite 5: Halkla İlişkiler Modelleri, Kurum İçi ve Kurum Dışı Halkla İlişkiler

Yaşlı Hizmetçi Heth Olayı
Phineas Taylor Barnum, Joice Heth adındaki kadının 161 yaşında ve George Washington'un hemşiresi olduğunu iddia ederek insanlardan izleme ücreti olarak 25 cent toplamıştır. Kadının ölümünden sonra yapılan otopside 80 yaşında olduğu ortaya çıkınca Barnum sessiz kalmayı tercih etmiştir. Bu olay Basın Ajansı modelinin abartı ve doğruluk aramayan yapısına somut bir örnektir.
1902 Antrasit Kömür Grevi
United Mine Workers sendikası çatısı altında 150.000 işçinin katılımıyla gerçekleşen grevde Ivy Lee, maden yöneticisi George Bear'ı ikna ederek basınla dürüst bir diyalog kurmasını sağlamıştır. Bu olay, halkla ilişkilerde gizlilik yerine açıklık ve kamu yararı felsefesinin doğuşunu simgeler.
Ivy Lee'nin İlkeler Deklarasyonu
Ivy Lee'nin tüm gazete editörlerine gönderdiği bu bildiri, halkla ilişkilerin reklam veya gizli bir basın bürosu olmadığını, amacın basına ve ABD halkına doğru, güncel ve değerli bilgi sağlamak olduğunu ilan ederek mesleğin etik temellerini atmıştır.
Işığın Altın Jübilesi Kampanyası
Edward Bernays, General Electric firması için elektriğin icadının 50. yılını kutlamak amacıyla Edison'un ampulü icat edişini canlandırmış, basın turları düzenlemiş ve jübile anısına özel posta pulu bastırarak kitlelerin ilgisini çekmeyi başarmıştır. Bu kampanya İki Yönlü Asimetrik modelin en başarılı örneklerindendir.

Anahtar Kavramlar

Basın Ajansı/Tanıtım Modeli1850-1900 yılları arasında yaygınlaşan, dürüstlük şartı aramaksızın abartılı ve sansasyonel yöntemlerle basında yer almayı ve dikkat çekmeyi amaçlayan tek yönlü halkla ilişkiler modelidir.
Kamuoyu Bilgilendirme Modeli1900-1920 yılları arasında Ivy Lee öncülüğünde gelişen, hedef kitleye basın aracılığıyla doğru, eksiksiz ve dürüst bilgi aktarmayı amaçlayan tek yönlü iletişim modelidir.
İki Yönlü Asimetrik ModelHedef kitleyi ikna etmek amacıyla sosyal bilim teorilerinden ve araştırmalardan yararlanan, geri bildirimi sadece ikna sürecini güçlendirmek için kullanan, dengesiz çift yönlü iletişim modelidir.
İki Yönlü Simetrik ModelKurum ile hedef kitle arasında karşılıklı anlayış, diyalog ve uyum yaratmayı amaçlayan, geri bildirimler doğrultusunda kurumun da değişebildiği dengeli çift yönlü iletişim modelidir.
Durumsal ModelMükemmel halkla ilişkiler araştırması sonucunda ortaya çıkan, kurumun duruma göre hem simetrik hem de asimetrik taktikleri esnek bir şekilde kullanmasını öngören karma modeldir.
Kurum İçi Halkla İlişkilerKurum çalışanlarının motivasyonunu, kuruma olan bağlılığını, güvenini ve iş doyumunu artırmak amacıyla yönetim ile çalışanlar arasındaki iletişimi düzenleyen planlı faaliyetlerdir.
Kurum Dışı Halkla İlişkilerKurumun dış çevresindeki paydaşları, müşterileri, medya ve kamuoyu ile karşılıklı güven ve iyi niyete dayalı sürdürülebilir ilişkiler kurmasını amaçlayan iletişim sürecidir.
IntranetSadece kurum çalışanlarının erişimine açık olan, kurum içi bilgi akışını, dosya paylaşımını, iş birliğini ve canlı sohbetleri destekleyen özel dijital iletişim ağıdır.
Kanaat ÖnderleriAçıkladıkları olumlu ya da olumsuz görüşlerle, sahip oldukları uzmanlık veya statü sayesinde geniş kitlelerin tutum ve davranışlarını etkileyebilen akademisyen, yazar veya gazeteci gibi saygın bireylerdir.
İlkeler DeklarasyonuIvy Lee tarafından gazete editörlerine gönderilen, halkla ilişkiler çalışmalarının gizli değil, tamamen açıklık, doğruluk ve kamu yararı esasına dayanacağını ilan eden tarihi bildiridir.
Kurumsal MiyopiAsimetrik dünya görüşüne sahip kurum üyelerinin, dış dünyayı sadece kendi kurumlarının dar perspektifinden gözlemlemesi ve kurumu dışarıdaki insanların algıladığı gibi algılayamaması durumudur.
Feedback (Geri Bildirim)Hedef kitleden kaynağa geri dönen bilgi, tepki veya mesaj akışıdır; iki yönlü modellerin tek yönlü modellerden ayrılmasını sağlayan en kritik iletişim unsurudur.
Açık Kapı GünleriÇalışanların, ailelerinin veya yerel halkın kurumu, çalışma ortamını ve üretim süreçlerini yakından tanıması amacıyla düzenlenen sözlü ve sosyal kurum içi/dışı halkla ilişkiler etkinliğidir.
Kontrollü MedyaHalkla ilişkiler biriminin mesajın içeriğini, tasarımını, yayın zamanını ve sıklığını doğrudan kendi inisiyatifiyle belirleyebildiği broşür, bülten veya web sitesi gibi iletişim kanallarıdır.
Kontrol Edilemeyen MedyaMesajın yayınlanıp yayınlanmayacağı, ne şekilde sunulacağı ve ne zaman yer alacağı konusundaki inisiyatifin tamamen medya editörlerinde olduğu televizyon, radyo ve gazete gibi kanallardır.

Diğer Önemli Bilgiler

Mükemmel Halkla İlişkiler Araştırması

Uluslararası İş İletişimleri Birliği (IABC) tarafından finanse edilen ve James Grunig liderliğindeki ekip tarafından yürütülen bu geniş kapsamlı araştırma, iletişim yönetiminin organizasyonel etkililiğe ve finansal başarıya katkısını kanıtlayarak Durumsal Model'i ortaya çıkarmıştır.

Scior'un Kurum İçi İletişim Sınıflaması

1982 yılında Scior tarafından yapılan çalışmada, kurum içi halkla ilişkiler araçları yazılı (çalışan el kitabı, bülten), sözlü (toplantı, seminer) ve görsel (afiş, film, web sitesi) olmak üzere üç temel grupta kategorize edilmiştir.

Edward Bernays ve Sigmund Freud Bağlantısı

Halkla ilişkilerin bilimsel kurucusu kabul edilen Edward Bernays, ünlü psikiyatrist Sigmund Freud'un öz yeğenidir. Bernays, amcasının kitle psikolojisi ve bilinçaltı teorilerini halkla ilişkiler ve ikna kampanyalarında aktif olarak kullanmıştır.

APUD Süreç Modeli

Bir halkla ilişkiler kampanyasının başarısı için zorunlu olan dört aşamalı döngüdür. Bu döngü sırasıyla Araştırma (durum analizi), Planlama (strateji belirleme), Uygulama (faaliyetlerin icrası) ve Değerlendirme (sonuçların ölçümü) aşamalarından oluşur.

1850 - 1900 Dönemi Manipülasyon Çağı

Baskin, Aronoff ve Lattimore tarafından halkla ilişkiler tarihinin 'manipülasyon dönemi' olarak adlandırılan bu evre, tamamen propaganda ve dinlemek yerine sadece anlatmaya odaklanan Basın Ajansı modeline karşılık gelir.

1929 Ekonomik Buhranı Sınırı

1900'lerden başlayıp 1929 büyük ekonomik buhranına kadar süren dönem, kurumsal dürüstlüğün ve tek yönlü doğru bilgi akışının egemen olduğu Kamuoyu Bilgilendirme modelinin en yoğun kullanıldığı tarihsel aralığı temsil eder.

Grunig'in Simetrik Model Tespiti

James Grunig, iki yönlü simetrik modelin kurumsal sosyal sorumluluk ve çağdaş ilişkiler açısından en mükemmel model olduğunu belirtmekle birlikte, saha çalışmalarında bu modelin gerçek hayatta çok nadir olarak uygulandığını vurgulamıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Grunig ve Hunt'ın dört modelinin kronolojik sırasını (Basın Ajansı -> Kamuoyu Bilgilendirme -> İki Yönlü Asimetrik -> İki Yönlü Simetrik) mutlaka ezberleyin; sınavlarda tarihsel gelişim sırası sıkça sorulmaktadır.
  • Ivy Lee'nin 'İlkeler Deklarasyonu' ile 'Kamuoyu Bilgilendirme' modelini; Edward Bernays'i ise 'İki Yönlü Asimetrik' ve 'Simetrik' modellerle eşleştirmeye dikkat edin.
  • Geri bildirim (feedback) kavramının ilk kez 'İki Yönlü Asimetrik Model' ile kullanılmaya başlandığını, ancak dengeli/çift yönlü değişimin sadece 'İki Yönlü Simetrik Model'de olduğunu unutmayın.
  • Scior'un kurum içi araçlar sınıflamasında seminer, toplantı ve kursların 'Sözlü Araçlar' grubunda yer aldığını sınavda karıştırmamak için not edin.
  • Yakın dış çevre (tedarikçi, dağıtımcı, finans) ile diğer dış çevre (kanaat önderleri, rakipler, sendikalar) ayrımına dikkat edin; hangisinin doğrudan/zorunlu bağlantısı olduğu sorulabilir.
  • Durumsal Model'in 'oyun teorisi'ne dayandığını ve asimetrik ile simetrik taktikleri bir arada kullanan karma bir yapıya sahip olduğunu aklınızda bulundurun.