Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » İşletme Lisans Programı » İstatistik 2

Ünite 6: Zaman Serileri Analizi — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Zaman Serisi — İstatistiksel bir olayda gözlem değerlerinin zaman değişkeninin konumlarına göre sıralanmasıyla elde edilen verilerdir. Örneğin, bir ülkenin 2008-2018 yılları arasındaki yıllık un tüketim miktarları bir zaman serisi oluşturur.

Trend (Ana Eğilim) — Bir zaman serisinin uzun bir dönemde (genellikle 10-15 yıl ve üzeri) belli bir yöne doğru gösterdiği genel ana eğilimdir. Nüfus artışı veya teknolojik gelişmeler gibi faktörlerle zaman serisinin artan veya azalan bir seyir izlemesini açıklar.

Konjonktürel Dalgalanmalar — Zaman serisinin trend doğrusu etrafındaki 3 ile 15 yılda bir tekrarlanan, periyodik olmayan döngüsel dalgalanmalardır. Ekonomideki canlanma, kriz, düşüş ve durgunluk aşamalarını kapsar.

Mevsimlik Dalgalanmalar — Bir zaman serisinde mevsim etkisiyle bir yıllık aralarla düzenli bir şekilde tekrarlanan dalgalanmalardır. Dalga uzunluğu her zaman 12 aydır; örneğin kış aylarında doğal gaz tüketiminin artması gibi.

Düzensiz (Rassal) Dalgalanmalar — Beklenmedik ve rastlantısal olayların zaman serisi üzerinde yarattığı dalgalanmalardır. Ne zaman ortaya çıkacağı bilinmeyen deprem, su baskını, grev veya savaş gibi olaylar bu kapsamdadır.

Hareketli Ortalamalar Tekniği — Zaman serisinin gözlem değerlerini belirli büyüklükte kümeler halinde toplayıp aritmetik ortalamalarını hesaplayarak konjonktürel ve mevsimsel dalgalanmaları arındırma tekniğidir. Trendin doğrusal görünmesini sağlar.

En Küçük Kareler Tekniği (EKKT) — Gerçek gözlem değerleri ile teorik trend değerleri arasındaki farkların kareleri toplamını minimum kılan fonksiyonel ilişkiyi bulma yöntemidir. Σ(Y - Ŷ)² = minimum koşuluna dayanır.

Doğrusal Trend Denklemi — Zaman serisi verilerinin doğrusal bir seyir izlediği durumlarda kullanılan Ŷ = a + bX formülasyonudur. Burada 'a' sabit terimi, 'b' ise trend doğrusunun eğimini gösterir.

Medyan Yıl (Orijin Kaydırma) — Tek sayıda gözlem içeren zaman serilerinde tam ortada yer alan yıla X = 0 değerinin verilmesi işlemidir. Bu sayede X değerlerinin toplamı sıfır (ΣX = 0) olur ve hesaplamalar kolaylaşır.

Enterpolasyon — Zaman serisinin kapsadığı dönemin içinde yer alan ancak verisi bilinmeyen veya ara değer olan bir dönemin değerini tahmin etme işlemidir.

Ekstrapolasyon — İncelenen zaman serisinin öncesinde veya sonrasında yer alan gelecek dönemler için yapılan öngörü ve tahmin işlemleridir. Örneğin 2019 yılı satışını tahmin etmek ekstrapolasyondur.

Öngörülerin Standart Hatası — Gerçek gözlem değerleri ile en küçük kareler tekniğiyle bulunan teorik trend değerleri arasındaki farkların ortalama ölçüsüdür. Trend denkleminin ne kadar hatayla temsil edildiğini gösterir.

İndeks (İndeks Sayısı) — Belli bir değişkenin zaman veya mekân içindeki oransal değişimlerini göstermek amacıyla hesaplanan, kıyaslamayı kolaylaştıran oransal ölçüdür. Fiyat ve miktar değişimlerinin yüzdesel ifadesidir.

Cari Değer — İndeks hesaplamalarında değişimi araştırılan, kıyaslanan döneme ait değerdir. Formüllerde pay kısmında yer alır.

Temel Değer — İndeks hesaplamalarında değişimin kıyaslanacağı referans devrenin değeridir. Formüllerde payda kısmında yer alır ve genellikle %100 kabul edilir.

Basit İndeks — Tek bir malın fiyatında, miktarında veya değer tutarında zaman içinde meydana gelen oransal değişmeyi gösteren ölçüdür. İ = (Xi / X0) × 100 formülüyle hesaplanır.

Bileşik İndeks — Birden çok malın fiyatında veya miktarında birlikte meydana gelen değişimleri ölçmek için kullanılan gelişmiş indeks türüdür. Laspeyres ve Paasche gibi çeşitleri vardır.

Sabit Esaslı İndeks — Zaman serisinde belirli bir devreyi (genellikle ilk yılı) sürekli temel alarak serinin bütün diğer değerlerinin bu temele oranla yüzde kaç olduğunu gösteren indeks türüdür.