Karar Teorisi. Karar teorisi, bireylerin veya işletmelerin belirsizlik veya risk içeren ortamlarda en uygun seçeneği belirlemesine yardımcı olan analitik bir yaklaşımdır. Karar sürecinin en temel kavramlarından biri, bir karar alternatifinin seçilmesi sonrasında ortaya çıkacak olan kazanç veya maliyet değerini ifade eden sonuçtur. Sonuçlar genellikle parasal ifadelerle tanımlanır ve karar vericinin elde edeceği net getiriyi veya katlanacağı gideri gösterir. Strateji tablosu (pay-off), karar alternatiflerini, gelecekte ortaya çıkabilecek doğal durumları ve bu ikilinin kesişiminden oluşan sonuç değerlerini bir araya getiren matris yapısıdır. Tablonun satırlarında m tane karar alternatifi (d1, d2, ...) yer alırken, sütunlarında n tane doğal durum (S1, S2, ...) bulunur. Hücrelerde ise her bir karar-doğal durum ikilisinin sonucu olan öij değerleri yer alır. Karar problemlerinin doğru çözülebilmesi için strateji tablosunun eksiksiz ve hatasız kurulması şarttır. Kazanç yapılı problemlerde amaç en yüksek getiriyi elde etmekken, maliyet yapılı problemlerde amaç en düşük giderle süreci tamamlamaktır. Araştırmacı doğal durumların olasılıklarını biliyorsa, bunları da tabloya ekleyerek analizi derinleştirebilir. Belirsizlik altında karar verme, karar vericinin doğal durumların ortaya çıkışlarına ilişkin herhangi bir olasılık değerine sahip olmadığı durumlarda geçerlidir. Karar verici hangi doğal durumun hangi olasılıkla gerçekleşeceğini bilmez, bu nedenle risk hesabı yapamaz. Seçimler tamamen strateji tablosundaki sonuç değerlerine ve karar vericinin psikolojik yapısına bağlı kriterlere göre yapılır. İyimserlik ölçütü, 'hep iyi durumlar benim için ortaya çıkar' felsefesine dayanan bir yaklaşımdır. Bu ölçütte karar verici, her alternatif için en iyi sonuçları (kazançta en büyüğü, maliyette en küçüğü) seçer ve bu iyimser değerler arasından kazanç için en büyüğünü, maliyet için en küçüğünü tercih eder. Kötümserlik ölçütü ise en kötü durum senaryolarını baz alan 'hep kötü durumlar benim için ortaya çıkar' felsefesidir. Kazanç yapılı problemlerde her satırın en küçük değeri bulunur ve bu kötümser değerler arasından en büyüğü seçilir. Hurwicz’in genelleştirilmiş iyimserlik ölçütü ise iyimserlik ve kötümserlik arasında bir denge kurarak alfa (α) katsayısı yardımıyla esnek bir değerlendirme imkanı sunar. Risk altında karar verme, doğal durumların ortaya çıkma olasılıklarının (Pj) bilindiği ve toplamlarının 1'e eşit olduğu durumlarda gerçekleşir. Olasılıkların bilinmesi, karar vericinin benimsediği alternatifle ne kadarlık bir riske girdiğini matematiksel olarak hesaplayabilmesini sağlar. En iyi beklenen değer ölçütü (EMV), risk ortamında en çok kullanılan tekniktir. Her bir karar alternatifinin sonuçları, ilgili doğal durumun olasılığı ile çarpılır ve satır boyunca toplanarak beklenen kazanç veya maliyet değeri elde edilir. Kazançta en büyük, maliyette en küçük beklenen değer en iyi kararı verir. En büyük olasılık ölçütü ise tüm doğal durumları dikkate almak yerine, gerçekleşme olasılığı en yüksek olan tek bir doğal duruma odaklanarak karar vermeyi sağlar. Hesaplaması çok kolay olmasına rağmen, düşük olasılıklı ancak yüksek sonuçlu diğer durumları göz ardı ettiği için daha zayıf bir ölçüttür. Tam bilginin beklenen değeri (EVPI), karar vericinin hangi doğal durumun kesinlikle ortaya çıkacağını önceden öğrenmesi durumunda elde edeceği ilave kazancı ifade eder. Tam bilgi altındaki en iyi beklenen değer ile normal durumdaki en iyi beklenen değer arasındaki fark, bilgi için ödenebilecek maksimum üst sınırı gösterir. Karar ağaçları, karar problemlerinin ve ardışık kararların grafiksel olarak modellenmesini sağlayan şema araçlarıdır. Karar ağaçları temel olarak karar düğümleri (kare), şans düğümleri (daire) ve bu düğümleri birbirine bağlayan dallardan oluşur. Karar ağaçları, tüm senaryoları ve alternatifleri tek bir görsel üzerinde net bir şekilde görmeyi sağlar. Özellikle birden fazla aşamalı ve ardı ardına karar alınması gereken karmaşık problemlerde strateji tablosunun yetersiz kaldığı durumlarda en büyük yardımcı araçtır.