İndeksler, bir değişkenin veya değişkenler grubunun, zaman veya mekân içinde ortaya çıkan değişmelerini göstermek amacıyla hesaplanan oransal ölçülerdir. Verilen bir dönemin, başka bir dönemle karşılaştırılmasını sağlayacak olan fiyatların, miktarların veya tutarların genellikle yüzdeler şeklinde ifade edilmiş oranlarıdır. İndeks hesaplamasında her zaman cari değer paya, karşılaştırma yapılacak temel değer ise paydaya yazılır ve oransal kıyaslamayı kolaylaştırmak için sonuç 100 ile çarpılır. Sabit Esaslı Fiyat İndeksi (SEFİ) ve Sabit Esaslı Miktar İndeksi (SEMİ) hesaplanırken temel devre sabit tutulur. Örneğin, Eskişehir'de kurşunsuz benzin fiyatları incelenirken 2013 yılı temel devre (%100) kabul edilebilir ve sonraki yılların fiyatları 2013 yılı fiyatına bölünerek 100 ile çarpılır. Böylece yıllar itibarıyla fiyatın temel yıla göre yüzde kaç azaldığı veya arttığı net bir şekilde görülebilir. Değişken esaslı indeks (D.E.İ.) hesabında ise temel devre sabit değildir; her bir indeks hesabı için değişir. Değişken esaslı indeks hesaplamasında her değer, kendinden bir önceki değere oranlanır ve sonuç 100 ile çarpılır. Bu nedenle değişken esaslı indekse 'zincirleme indeks' adı da verilmektedir. İlk iki devrenin (0. ve 1. devrenin) sabit esaslı indeksleri ile değişken esaslı indeksleri birbirine eşittir. Aralarındaki matematiksel bağlantılar sayesinde, sabit ve değişken esaslı indekslerden birine ait değerler bilindiğinde, bunlardan yararlanarak diğerini hesaplamak mümkündür. Bu durum, orijinal verilerine ulaşılamayan ancak indeks değerleri yayımlanmış serilerle çalışırken büyük kolaylık sağlar. Sabit esaslı indekslerin bilinmesi halinde, bir devrenin sabit esaslı indeksi bir önceki devrenin sabit esaslı indeksine oranlanır ve sonuç 100 ile çarpılarak ilgili devrenin değişken esaslı indeksine ulaşılır. Bu geçiş formülü: İ_{i/i-1} = (İ_{i/0} / İ_{i-1/0}) × 100 şeklinde ifade edilir. Değişken esaslı indekslerin bilinmesi halinde ise, bir devrenin değişken esaslı indeksi ile bir önceki devrenin sabit esaslı indeksi çarpılır ve sonuç 100'e bölünerek ilgili devrenin sabit esaslı indeksine ulaşılır. Formülü: İ_{i/0} = (İ_{i/i-1} × İ_{i-1/0}) / 100 şeklindedir. Bu yöntemlerle elde edilen indeksler gerçek gözlem değerleriyle bulunan indekslerle tamamen aynı sonucu verir. Günlük yaşamda tek bir mal yerine birbiriyle ilişkili birden çok mal ve hizmetin fiyatında veya miktarında meydana gelen oransal değişmelerle ilgilenilir. Bileşik indeksler bu amaçla kullanılır ve uygulamada genellikle 50 ile 200 arasındaki mal ve hizmet sayısı yeterli olabilmektedir. Bileşik indeks hesaplamasında 'İndeks ortalaması tekniği' ve 'Ortalamalar indeksi tekniği' tartısız bileşik indeks niteliğindedir. İndeks ortalaması tekniğinde, öncelikle her bir malın ayrı ayrı basit fiyat veya miktar indeksleri hesaplanır, ardından her yıl için bu indekslerin aritmetik veya geometrik ortalaması alınır. Bu teknik, kapsadığı mallar arasında önem farkını dikkate almadığından, fiyatlarında aşırı değişme olan malların (örneğin reçelin zeytin ve peynire göre daha az tüketilmesine rağmen eşit ağırlıkta tutulması) etkisi altında kalır. Ortalamalar indeksi tekniğinde ise öncelikle her bir yıl için mal sepetinin ortalama fiyatı veya miktarı hesaplanır. Böylece birden çok malın ortalamasından oluşan yeni bir zaman serisi elde edilir ve bu serinin sabit veya değişken esaslı indeksleri hesaplanarak bileşik indeks elde edilir. Günlük yaşamda her maddenin fiyatına veya miktarına aynı önem verilmediği için tartılı indekslerin kullanılması gerekir. Laspeyres ve Paasche indeksleri bu amaçla geliştirilmiştir ve tartı olarak kullandıkları devre itibarıyla birbirlerinden ayrılırlar. Laspeyres indeksi temel devre değerlerini tartı alırken, Paasche indeksi hesaplanan yıl değerlerini tartı olarak kullanır. Laspeyres fiyat indeksi, fiyatlardaki enflasyonu ölçmek için yaygın olarak kullanılır ve temel devre miktarını tartı olarak alır. Laspeyres fiyat indeksi formülü: pİ_L = [Σ(p_i × q_0) / Σ(p_0 × q_0)] × 100 şeklindedir. Temel devre miktarını bilmek paydayı sabitlediği için veri toplama kolaylığı sağlar ve bu nedenle Paasche'ye göre daha çok tercih edilir. Paasche fiyat indeksinde ise indeksi hesaplanacak yılın miktarı tartı olarak kullanılır (değişken tartı). Paasche fiyat indeksi formülü: pİ_P = [Σ(p_i × q_i) / Σ(p_0 × q_i)] × 100 şeklindedir. Paasche indeksi her yıl farklı tartı kullandığı için dönemsel kıyaslamalar yapmak sakıncalı olabilmektedir. Laspeyres fiyat artışlarını olduğundan fazla, Paasche ise olduğundan az göstereme eğilimindedir. Amerikalı iktisatçı Irving Fisher tarafından geliştirilen Fisher (İdeal) İndeksi, Laspeyres ve Paasche indekslerinin geometrik ortalamasıdır ve dolayısıyla bu iki indeks değerinin arasında bir değere sahiptir. Gerçeği daha iyi temsil etmesi amaçlansa da, farklı tartı kullanmanın sakıncalarını taşıdığı için uygulamada az kullanılan bir tekniktir. Fiyat indeksleri, ekonomik önemleri, verilerin kolay elde edilmesi ve karar almada yeterli kabul edilmesi nedeniyle miktar indekslerinden daha çok tercih edilir. Uygulamadaki en önemli bileşik fiyat indeksleri Tüketici Fiyatları İndeksi (TÜFE) ve Üretici Fiyatları İndeksi (ÜFE)'dir. Türkiye'de TÜFE ve ÜFE, Laspeyres fiyat indeksi tekniği kullanılarak Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından hesaplanır ve her ayın 3'ü ile 5'i arasında yayımlanır. TÜFE, tüketicilerin satın alma gücünde ve perakende fiyatlarda meydana gelen değişmeleri ölçerken; ÜFE, toptan satışa konu olan malların toptan fiyatlarındaki oransal değişmeyi ve enflasyonu gösterir. Ekonomik yapıdaki değişimler nedeniyle TÜİK, bu indekslerin sepetlerini ve temel yıllarını (genellikle 2003=100) periyodik olarak yenilemektedir.