İnfografik
← Ünite 1
Pazarlamaya Giriş

Ünite 1: Pazarlamanın Konusu, Kapsamı, Gelişimi ve Değer Kavramı

1985 AMA Pazarlama Tanımı
Amerika Pazarlama Birliği (AMA), 1985 yılında pazarlamayı malların, hizmetlerin ve fikirlerin oluşturulması, fiyatlandırılması, dağıtımı ve tutundurulmasını planlama süreci olarak tanımlayarak geleneksel değişim odaklı bakış açısını kurumsallaştırmıştır.
The Baby Boomers Kuşağı Etkisi
İkinci Dünya Savaşı sonrasında ABD ve Avrupa'da doğum oranlarının patlamasıyla ortaya çıkan bu kuşak, yarattığı yüksek talep ve satın alma gücüyle pazarlamada tüketici egemenliği çağını başlatmıştır.
Henry Ford ve Model T Örneği
Henry Ford'un 'Siyah olmak koşuluyla istediğiniz renk otomobili seçebilirsiniz' sözü, tüketicinin tercihlerinin önemsenmediği ve sadece üretime odaklanıldığı 1930-1950 dönemindeki Ürün Yaklaşımını simgeler.
1930'lar Büyük Buhran ve Satış Yaklaşımı
1930'lu yıllarda sarsılan dünya ekonomisinde arzın talebi aşması üzerine işletmeler hayatta kalabilmek için daha saldırgan satış, reklam ve promosyon tekniklerine yönelmiş, bu durum Satış Yaklaşımını doğurmuştur.

Anahtar Kavramlar

Pazarlama (Modern Tanım)Paydaşlarına değer yaratan değişim ilişkileri ağlarını oluşturmayı, sürdürmeyi, geliştirmeyi ve gerektiğinde sonlandırmayı amaçlayan uygulamalı sentez bir sosyal bilimdir.
Faydacı DeğişimMalların ve hizmetlerin, sundukları somut ve fonksiyonel faydalar nedeniyle para veya başka ürünler karşılığında el değiştirmesidir. Örneğin, ayağı koruması için ayakkabı satın almak.
Sembolik DeğişimTaraflar arasında psikolojik, sosyal ve soyut varlıkların el değiştirmesidir. Ürünlerin fonksiyonel özelliklerinden ziyade prestij ve imaj gibi sembolik anlamları için satın alınmasını ifade eder.
Şekil FaydasıÜretim bölümünün gerekli girdileri bir araya getirerek fiziksel bir çıktı elde etmesi sürecidir. Pazarlama, tüketici taleplerini ileterek bu şekillenmeye yön verir.
Yer FaydasıÜrünlerin tüketicilerin kolayca ulaşabileceği noktalara ulaştırılması sayesinde, tüketicinin üretim yerine gitme zorunluluğunun ortadan kaldırılmasıdır.
Pazarlama MiyopluğuPazarlama yöneticilerinin geleceği görememesi, pazarın uzun vadeli ihtiyaçları yerine sadece mevcut ürüne ve kısa vadeli satışlara odaklanarak dar görüşlü hareket etmesidir.
The Baby Boomersİkinci Dünya Savaşı sonrasında yaşanan doğum oranı patlaması döneminde doğan, zenginleşen refah ortamıyla birlikte tüketici egemenliğinin oluşmasında rol oynayan kuşaktır.
Müşterinin Algıladığı DeğerMüşterinin bir üründen elde ettiği toplam algılanan faydanın, o ürünü elde etmek için katlandığı toplam algılanan maliyete (fedakarlığa) oranlanmasıdır.
Mikro Çevreİşletmeye yakın olan, pazarlama faaliyetleriyle doğrudan etkilenebilen ve kontrolü makro çevreye göre daha kolay olan müşteriler, tedarikçiler, rakipler ve aracılar gibi unsurlardır.
PazarlamaPaydaşlarına değer yaratan değişim ilişkileri ağlarını oluşturmayı, sürdürmeyi, geliştirmeyi ve gerektiğinde sonlandırmayı amaçlayan uygulamalı sentez bir sosyal bilimdir.
Anglo-Sakson YaklaşımıPazarlamayı işletmenin fonksiyonlarından biri olarak gören, tek seferlik değişim (mübadele) odaklı ve pazarlama yönetimi merkezli bakış açısıdır.
Alp-Germen YaklaşımıPazarlamayı bir işletme felsefesi olarak kabul eden, taraflar arasında uzun vadeli değişim ilişkileri ve bu ilişkilerin oluşturduğu ağlar üzerine odaklanan ilişkisel yaklaşımdır.
Karma DeğişimPazarlama alanındaki değişimlerin ne sadece faydacı ne de sadece sembolik olduğunu, bu iki unsurun bir arada ve birbirini tamamlayacak şekilde gerçekleştiğini savunan yaklaşımdır.
Pazarlama İnsanıKarma değişimin bir sonucu olarak rasyonel ve rasyonel olmayan yönleri bulunan, somut ve soyut ödüllerle güdülenen, sosyal ve yasal kısıtlar altında karar veren gerçekçi insan modelidir.
Zaman FaydasıTüketicilerin bir mal veya hizmeti istedikleri anda satın alabilmelerini sağlamak amacıyla işletmelerin ürünleri stokta veya rafta hazır bulundurmasıdır.
Mülkiyet FaydasıSunulan mal, hizmet veya fikrin satın alma işlemi gerçekleştirilerek sahipliğinin ve kullanım hakkının nihai tüketiciye geçmesini ifade eden faydadır.
Sosyal Pazarlama Yaklaşımıİşletmelerin tüketicilerin isteklerini karşılarken aynı zamanda toplumun uzun dönemli refahını, sağlığını ve çevresel sürdürülebilirliği de göz önünde bulundurması gerektiğini savunan yaklaşımdır.
İlişkisel Pazarlama YaklaşımıMüşterilerle tek seferlik satış yerine; bağlılık, empati, güven ve vaat unsurlarına dayalı uzun dönemli ve sürekli ilişkiler kurmayı hedefleyen yaklaşımdır.
Pazarlama Karması (4P)İşletmenin hedef pazara ulaşmak için kullandığı kontrol edilebilir değişkenler olan Ürün (Product), Fiyat (Price), Dağıtım (Place) ve Pazarlama İletişimi (Promotion) bütününü ifade eder.
Müşteri Tarafından Algılanan DeğerMüşterinin bir üründen elde ettiği toplam algılanan faydanın (ürün, hizmet, personel, imaj), katlandığı toplam algılanan maliyete (finansal, zaman, enerji, psikolojik) oranıdır.
Ömür Boyu Müşteri DeğeriBir müşterinin işletmeyle ilişkide kaldığı süre boyunca işletmeye kazandıracağı toplam kârlılık ile bu müşteriyi elde tutmak için yapılan yatırımların karşılaştırılmasıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

General Electric (GE) Değer Araştırması

General Electric, müşteri algıladığı değeri artırmaya odaklanan stratejiler benimseyen işletmelerin; müşteri bağlılığı, fiyat savaşlarının önlenmesi ve marka başarısı dahil 10 kritik alanda güçlü konuma ulaştığını kanıtlamıştır.

Bagozzi (1975) Değişim Analizi

Richard Bagozzi, 1975 yılında yayınladığı çalışmasında pazarlamada değişimin sadece ekonomik olmadığını ortaya koyarak değişimi faydacı, sembolik ve karma değişim olarak üç boyutlu sınıflandırmıştır.

Kotler (1972) Değişim Koşulları

Philip Kotler, 1972 yılında pazarlamada değişimin gerçekleşebilmesi için en az iki tarafın bulunması ve tarafların gönüllü olması dahil 5 temel şartın zorunlu olduğunu formüle etmiştir.

GençTurkcell 2008 Avrupa Ödülü

Turkcell Pazarlama Direktörü Lale Saral Develioğlu liderliğinde geliştirilen GençTurkcell projesi, 2008 yılında Avrupa'da en iyi uygulama ödülünü kazanmış ve 2 milyon gence 50 milyon dolarlık fayda sağlamıştır.

Şükrü Dinçer ve Magnum Başarısı

Algida Pazarlama Müdürü Şükrü Dinçer liderliğindeki ekip, 'Magnum aklını başından alır' kampanyasıyla Türkiye dondurma pazarında markayı liderliğe taşımış ve bu başarı modelini Avrupa'ya ihraç etmiştir.

Pınar Mavituna ve Shell-Turcas Birleşmesi

2006 yılındaki birleşme sürecinde Pınar Mavituna liderliğinde 6 ayda 1.200 istasyon yenilenmiş, aktif sadakat programı üye sayısı 400 binden 2 milyona çıkarılarak pazar payı %20'den %25'e yükseltilmiştir.

Şule Atabey Şamlı ve Eti Cin Yenilenmesi

Eti Pazarlama Grup Başkanı Şule Atabey Şamlı'nın yürüttüğü relansman çalışmaları kapsamında Eti Cin markası yenilenmiş ve ürünün cirosu kısa sürede 4 katına çıkarılmıştır.

7/24 Hizmet Uygulamaları

Yiyecek ve perakende sektöründeki bazı işletmelerin günün her saati hizmet sunmaya başlaması, müşterilerin zaman ve enerji maliyetlerini düşürerek algılanan değeri artırma stratejisinin somut bir örneğidir.

The Baby Boomers Kuşağı

İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra ABD'de yaşanan refah artışı ve doğum oranlarındaki patlama ile ortaya çıkan kuşaktır. Bu yeni tüketici nesli, tüketici egemenliğinin kurulmasında ve işletmelerin pazarlama felsefesine geçişinde kritik bir rol oynamıştır.

Henry Ford'un Siyah Model T İfadesi

Henry Ford'un 'Siyah olmak koşuluyla istediğiniz renk otomobili seçebilirsiniz' sözü, 1930-1950 yılları arasında hakim olan Ürün Yaklaşımı'nın dar, ürün odaklı ve tüketici tercihlerini hiçe sayan yapısını simgeleyen tarihi bir örnektir.

GençTurkcell ve 2008 Avrupa Ödülü

Turkcell Pazarlama Direktörü Lale Saral Develioğlu liderliğinde 2005 yılında hayata geçirilen GençTurkcell projesi, 2008 yılında Avrupa'da en iyi uygulama ödülünü kazanmış ve aynı yıl 2 milyon gence 50 milyon dolarlık fayda sağlamıştır.

Magnum Aklını Başından Alır Kampanyası

Şükrü Dinçer liderliğindeki Algida pazarlama ekibi tarafından Türkiye dondurma pazarında yürütülen bu kampanya, Algida'nın Türkiye'de pazar liderliğini kazanmasını sağlamış ve küresel Unilever ülkelerinde örnek başarı olarak gösterilmiştir.

Cartedor'un Avrupa Lansmanı

Şükrü Dinçer'in Hollanda merkezli liderliğinde, Avrupa'da bilinirliği sıfır olan Cartedor markası altında 11 yerel marka birleştirilmiş ve marka kısa sürede Avrupa tatlı pazarının ikinci büyük markası konumuna yükseltilmiştir.

Shell & Turcas Birleşmesi ve Pazar Payı Artışı

Pınar Mavituna liderliğindeki marka değişim projesiyle, birleşme sürecinde 6 ayda 1200 istasyon yenilenmiş ve birleşmelerde yaşanan genel pazar kaybı riskine rağmen Shell & Turcas pazar payını %20'den %25'e çıkarmıştır.

Shell Sadakat Programı Başarısı

Shell Türkiye Pazarlama Müdürü Pınar Mavituna'nın hayata geçirdiği sadakat programı sayesinde, şirketin aktif müşteri sayısı kısa sürede 400.000'den 2 milyon seviyesine taşınarak ciroda %40 artış sağlanmıştır.

Eti Cin Yenilenmesi Projesi

Şule Atabey Şamlı'nın Eti Pazarlama Grup Başkanlığı döneminde gerçekleştirilen Eti Cin markasını yenileme (relansman) projesi sonucunda, ürünün cirosu kısa sürede tam 4 katına çıkmıştır.

Eti Tutku'nun Pazara Sunulması

2002 yılında Şule Atabey Şamlı liderliğinde pazara sunulan Eti Tutku, uygulanan başarılı pazarlama stratejileri sayesinde kısa sürede Eti markaları arasında ilk üç sıraya yükselmeyi başarmıştır.

7/24 Hizmet ve Sanal Alışveriş Uygulamaları

Büyük alışveriş merkezleri ve yiyecek işletmeleri, çalışma saatlerini kesintisiz hale getirerek ve eve teslim sanal alışveriş imkanı sunarak müşterilerin zaman ve enerji maliyetlerini düşürmüş, böylece algılanan değeri artırmışlardır.

Bagozzi (1975) ve Ekonomik Adam Eleştirisi

Richard P. Bagozzi'nin 1975 yılındaki çalışması, tüketicilerin her zaman rasyonel davranmadığını ortaya koyarak, klasik iktisadın 'ekonomik adam' varsayımına karşı pazarlama disiplinine 'pazarlama insanı' kavramını kazandırmıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Anglo-Sakson ve Alp-Germen yaklaşımlarının farkına dikkat edin; Anglo-Sakson 'değişim/fonksiyon' odaklıyken, Alp-Germen 'ilişki/felsefe' odaklıdır. Sınavda bu iki yaklaşımın felsefi ayrımı sıkça sorulur.
  • Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi basamaklarının sırasını ve hangi basamakta hangi ihtiyacın (örn. kendini gerçekleştirme basamağında estetik ve yaratıcılık) yer aldığını mutlaka ezberleyin.
  • Faydacı, sembolik ve karma değişim türlerinin tanımlarını karıştırmayın; özellikle lüks tüketim ve prestij içeren örneklerin 'sembolik değişim' kapsamında olduğunu unutmayın.
  • Pazarlamanın yarattığı 4 faydayı (şekil, zaman, yer, mülkiyet) iyi öğrenin. Hangisinin pazarlama ve üretimin ortak çalışmasıyla (şekil faydası) ortaya çıktığına dikkat edin.
  • Pazarlama karması (4P) elemanlarından hangisinin çevre koşullarına en hızlı uyum sağlayan ve en dinamik eleman olduğunu sorarlarsa cevabın 'Fiyat' olduğunu unutmayın.
  • Müşterinin Algıladığı Değer formülünü (Toplam Fayda / Toplam Maliyet) ve bu formüldeki pay ile payda unsurlarını (örn. imajın fayda, psikolojinin maliyet olması) iyi ayırt edin.
  • Anglo-Sakson ve Alp-Germen yaklaşımlarının farkına dikkat edin; sınavda Anglo-Sakson 'değişim/fonksiyon' odaklı, Alp-Germen ise 'ilişki/felsefe' odaklı olarak sorulur.
  • Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi basamaklarının sırasını ve 'istek' ile 'ihtiyaç' arasındaki kavramsal farkı iyi öğrenin; isteklerin kültürel ve bireysel şekillenmeyle oluştuğu bilgisi kritik sınav sorusudur.
  • Bagozzi'nin değişim türlerini (faydacı, sembolik, karma) ve 'pazarlama insanı' varsayımlarını karıştırmayın; rasyonel olmayan davranışların karma değişimle açıklandığını unutmayın.
  • Pazarlamanın yarattığı faydaları (şekil, zaman, yer, mülkiyet) örnek olaylar üzerinden ayırt edin; özellikle stoklama ve rafa koymanın 'zaman faydası' yarattığı bilgisi sıkça sorulur.
  • Pazarlama düşüncesinin tarihsel gelişim kronolojisini ve yaklaşımların (üretim, ürün, satış, pazarlama, sosyal, ilişkisel) odak noktalarını gösteren Tablo 1.1'i mutlaka ezberleyin.
  • Müşterinin algıladığı değer formülünü (Toplam Fayda / Toplam Maliyet) ve bu dengenin nasıl değiştirilebileceğini (faydayı artırma veya maliyeti düşürme yolları) iyi analiz edin.