22 Ocak 2004 tarihinde kabul edilen bu kanunla, dernek ve vakıfların kamu kurumlarının bütçe, personel, fiziki alan ve isimlerini kullanması yasaklanarak sivil toplum kuruluşlarının özerk ve sivil niteliği ön plana çıkarılmıştır.
Ademimerkeziyetçilik ve yerelleşme kapsamında Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü kapatılarak tüm görev, yetki ve personeli 79 ilde il özel idarelerine, İstanbul ve Kocaeli'de ise doğrudan büyükşehir belediyelerine devredilmiştir.
5449 sayılı Kanun kapsamında Türkiye'de 26 Düzey-2 Bölgesinde 26 adet kalkınma ajansı kurulmuştur. Bu ajansların yönetim kurullarında vali, belediye başkanı, il genel meclisi başkanı, sanayi ve ticaret odası başkanları yer alır.
Kamu kurumlarının bilgi edinme başvurularına verdikleri ret kararlarına karşı yapılacak itirazları incelemek ve denetlemek amacıyla oluşturulmuş idari üst kuruldur.
Anayasa'nın 74. maddesinde yapılan değişiklikle, yalnızca Türk vatandaşlarına ait olan dilekçe ve şikayet hakkı, karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye'de ikamet eden yabancılara da tanınmıştır.
3071 sayılı Kanun uyarınca, yasal biçimsel koşulları taşıyan ve TBMM Dilekçe Komisyonuna sunulan dilekçelerin en geç 60 gün içinde gerekçeli olarak cevaplandırılması zorunludur.
04 Kasım 2004 tarihinde kabul edilen bu kanunla derneklerin denetimi emniyet teşkilatından alınmış ve İçişleri Bakanlığı bünyesinde sivil bir yapı olan Dernekler Dairesi Başkanlığı kurulmuştur.
2003 yılında çıkarılan yeni yönetmelikle, daha önce kamu görevlisi ağırlıklı olan il ve ilçe insan hakları kurulları; baro, yerel yönetimler, meslek odaları ve STK temsilcilerinden oluşan sivil ağırlıklı bir yapıya dönüştürülmüştür.
2006 yılında çıkarılan 5548 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu, Anayasa Mahkemesi tarafından önce yürütmesi durdurulmuş, ardından 25.12.2008 tarihinde tamamen iptal edilmiştir.