Ünite 4: Planlama

Delphi Tekniği ve Senaryo Yazımı

İşletmelerin dinamik dış çevre koşullarında geleceğe yönelik isabetli kararlar alabilmesi için kullandığı nitel (kalitatif) tahmin yöntemleridir. Bu bilimsel yöntemler, planlama sürecindeki belirsizlikleri azaltarak yöneticilerin karar alma mekanizmasını destekler.

Regresyon Analizi

Planlama sürecinde gelecekteki verileri ve olası eğilimleri tahmin etmek amacıyla kullanılan nicel (kantitatif) tahmin yöntemlerinden biridir. Sayısal verilere dayanarak değişkenler arasındaki ilişkileri analiz eder ve planların gerçekçiliğini artırır.

Coca-Cola'nın Yeni Formül Kararı

Coca-Cola firması, Pepsi ile olan rekabetinde üstünlük sağlamak amacıyla yeni bir kola formülü geliştirerek piyasaya sunmuş, ancak tüketicilerin olumsuz tepkisi üzerine bu plan başarısız olmuştur. Yönetim hızlı bir kararla eski formülü 'Coca-Cola Classic' adıyla yeniden piyasaya sürerek uzun vadede pazar payını daha da artırmıştır.

AGY Metodolojisi

Amaçlara Göre Yönetim (AGY), organizasyonun genel stratejik amacı belirlendikten sonra tüm alt birimlerin kendi amaçlarını belirlemesini ve böylece birbiriyle ilişkili bir amaçlar hiyerarşisi zinciri oluşturulmasını sağlayan katılımcı bir süreçtir.

Anahtar Kavramlar

MisyonOrganizasyonun var olma nedenini, amacını, değerlerini, sunduğu ürünleri ve hitap ettiği hedef kitleyi genel hatlarıyla ortaya koyan temel ifadedir. İşletmenin iş yapma felsefesini ve kimliğini tanımlar.

Vizyonİşletmenin gelecekte hayal ettiği durumu ve kendisini görmek istediği yeri ifade eden uzun vadeli bildirgedir. Geleceğe yönelik bir yol gösterici ve ilham kaynağı rolü üstlenir.

Amaçİşletme organizasyonlarının gelecekte, uzun dönemde ulaşmak istediği genel ve nihai durumları ifade eden kavramdır. Örneğin, pazarda lider konuma gelmek bir amaçtır.

HedefBelirlenen amaçlara ulaşabilmek için gerçekleştirilmesi gereken daha kısa süreli, somut, ölçülebilir, sayısal ve spesifik aşamalardır. Amaçlara giden yoldaki kilometre taşlarıdır.

Optimize Etmeİşletmede belirlenen birden fazla amaç arasında ortaya çıkabilecek çatışmaları dengeleme, arayı bulma ve amaçları en uygun/en iyi hale getirme çalışmasıdır. Yöneticilerin tutarsızlıkları gidermesini sağlar.

PlanBugünden gelecek ile ilgili kararların alınmasıyla ortaya çıkan, işletmeyi amaçlarına ulaştırmayı sağlayacak bir yol haritası ve kararlar toplamıdır. Planlama sürecinin somut çıktısıdır.

Planlamaİşletmenin sınırlı üretim kaynaklarını önceden belirlenen amaçlara göre rasyonel kullanmak amacıyla kararlar almasını sağlayan dinamik ve süreklilik arz eden bir süreçtir.

TahminGelecekteki olayların yönünü kestirme ve muhtemelen 'ne olacak' sorusuna cevap arama faaliyetidir. Planlama ise bu olası durum karşısında 'ne yapılacağını' belirler.

Amaçlara Göre Yönetim (AGY)Üst ve alt kademe yöneticiler ile astların amaç belirleme ve planlama sürecine birlikte katıldıkları, çalışanların motivasyonunu artıran katılımcı bir yönetim yaklaşımıdır.

Denetlenemeyen VarsayımlarPlanlama yapılırken işletmenin kontrolü dışında kalan, ekonomik dalgalanmalar, doğal afetler ve yasal düzenlemeler gibi öngörülmesi ve müdahale edilmesi en zor olan dış çevre faktörleridir.

Stratejik Planİşletmenin misyonu ve uzun dönemli hedeflerine ulaşması için kaynak dağılımını ve öncelikleri belirleyen, üst yönetim tarafından hazırlanan geniş kapsamlı plandır.

Planlama UfkuYapılan planların ne kadar uzunlukta bir zaman dilimini kapsadığını ifade eden kavramdır. Örneğin, stratejik planların ufku genişken, fonksiyonel planların ufku dardır.

Taktik PlanStratejik planları hayata geçirmek amacıyla orta düzey yöneticiler tarafından hazırlanan, daha somut eylemlere ve kaynak kullanımına odaklanan orta vadeli planlardır.

Fonksiyonel PlanFonksiyonel amaçlara ulaşmak ve taktik planları operasyonel düzeyde uygulamaya koymak amacıyla hazırlanan kısa vadeli ve dar kapsamlı planlardır.

ProgramBelirli bir amacı gerçekleştirmek için ihtiyaç duyulan tüm aşamaları, sorumluları ve zamanı ayrıntılı şekilde bir araya getiren tek kullanımlık fonksiyonel plan türüdür.

ProjeBüyük bir programın parçası olabilen veya bağımsız yürütülen, başlangıcı ve bitişi net olarak belirlenmiş, önceden tarif edilebilir işlerden oluşan tek kullanımlık plandır.

BütçeBelirlenen faaliyetlerin tahmini sonuçlarını sayılarla ve finansal verilerle ifade eden, hem bir planlama aracı hem de dönem sonu kontrolü sağlayan tek kullanımlık plandır.

PolitikaÇalışanların karşılaştıkları problemler karşısında nasıl davranmaları ve karar almaları gerektiğini gösteren, organizasyonun genel faaliyet rehberi niteliğindeki sürekli plandır.

ProsedürBelirli bir iş sürecinin veya faaliyetin gerçekleştirilmesi sırasında takip edilmesi gereken standart adımları sırasıyla gösteren sürekli plan türüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

Üretim Bütçesi

İşletmenin dönem başında ve sonunda elinde bulunduracağı malzeme miktarını belirlemek amacıyla satış bütçesi ve stok bütçesi verileri dikkate alınarak hazırlanan, ne kadar üretim yapılacağına karar veren bütçe türüdür.

Satın Alma Bütçesi

İşletmenin üretim faaliyetleri için ihtiyaç duyduğu hammadde ve yardımcı maddelerin hem miktarını hem de nakit tutarını gösteren bütçedir. Hazırlanırken ülke ve dünya ekonomisindeki gelişmeler yakından takip edilir.

İnsan Kaynakları Bütçesi

İşletmede üretimi gerçekleştirecek nitelik ve nicelikteki direkt işgücü ihtiyacını belirleyen ve maliyetini tahmin eden bütçedir. İşgücü maliyetlerinin kontrol altına alınmasını sağlayarak işletmenin kârlılığını doğrudan artırır.

Satış Bütçesi

Gelecek dönemde satılması beklenen ürün miktarını ve bundan elde edilecek nakit tutarını gösteren bütçedir. Hazırlanırken işletmenin geçmiş yıllardaki satış performansları ile rakiplerin satış verileri referans alınır.

Standart Faaliyet Prosedürleri El Kitapları

Büyük işletmelerin rakipleri arasında en etkili olabilmek ve iş süreçlerini standartlaştırmak amacıyla hazırladığı rehberlerdir. Örneğin, yemek fabrikalarında etin pişirilme derecesi ve süresi bu el kitaplarındaki prosedürlerle belirlenir.

Uzun Süreli Planların Zaman Döngüsü

İşletme yönetiminde 5 yılın üzerindeki (genellikle 5, 10 ve 20 yıllık) planları kapsar. Büyük ulusal ve uluslararası şirketler, karmaşık ve dinamik çevre koşullarında yollarını görebilmek için rutin olarak bu planları geliştirirler.

Orta Süreli Planların Kapsamı

Genellikle 1 ile 5 yıl arasındaki zaman dilimini kapsayan planlardır. Taktik planlarla paralel ilerledikleri için özellikle orta ve alt kademe yöneticiler için büyük önem taşır ve genel planlama faaliyetlerinin odak noktasını oluşturur.

Planlama Uzmanının Rolü

Büyük organizasyonlarda yöneticilerin iş yükünü azaltmak, planlama faaliyetlerini koordine etmek ve tarafsız, geniş bir bakış açısı sunmak amacıyla istihdam edilen profesyonellerdir. Sadece belirli projelere değil, işletmenin bütününe odaklanırlar.

Planlama Komisyonu Uygulaması

İşletmenin dikkatle ele almak istediği özel ve yeni bir durum ortaya çıktığında (örneğin, bir bilgisayar firmasının Avrupa pazarına açılması) kurulan, ilgili bölüm müdürleri ve uzmanlardan oluşan geçici kurullardır. Görev bitince dağılırlar.

İcra Kurulu (Executive Committee)

Mali işler, pazarlama, satış ve insan kaynakları gibi temel birimlerin grup başkanlarından oluşan ve CEO (Genel Müdür) liderliğinde düzenli toplanarak geliştirilen stratejik planları gözden geçiren üst düzey yönetim grubudur.

Sınavda Dikkat Et

Amaç ve hedef arasındaki farka dikkat edin: Amaç uzun vadeli genel sonucu, hedef ise amaca giden yoldaki kısa vadeli, somut ve ölçülebilir aşamaları ifade eder.
Bütçenin çift yönlü işlevini unutmayın: Bütçe sadece geleceğe yönelik bir planlama faaliyeti değil, aynı zamanda gerçekleşen sonuçları denetleyen bir kontrol aracıdır.
Optimize etme kavramını iyi öğrenin: Sınavda amaçlar arası çatışmaları dengeleme ve en uygun hale getirme çalışması olarak karşınıza çıkacaktır.
Tahmin ve planlama ayrımını karıştırmayın: Tahmin 'ne olacak' sorusuna, planlama ise bu olasılık karşısında 'ne yapılacak' sorusuna odaklanır.
Sürekli plan hiyerarşisini aklınızda tutun: En genel olanı politika, iş adımlarını gösteren prosedür, en dar kapsamlı ve kesin olanı ise kuraldır.
Varsayım türlerini ayırt edin: Doğal afetler ve yasal düzenlemeler gibi dış çevre faktörleri her zaman 'denetlenemeyen varsayımlar' kategorisindedir.