Ünite 5: Örgütleme

McDonald's ve Uzmanlaşma

McDonald's, mutfak operasyonlarında ve ürünlerin müşterilere dağıtımında yüksek seviyede uzmanlaşmayı kullanarak standart kalite ve hızlı servis elde etmektedir.

Ford'da Çapraz Fonksiyonel Takımlar

Ford bünyesinde malzeme planlaması ve lojistik çalışanları; finans, satın alma, mühendislik ve kalite kontrol birimleriyle bir araya gelerek çapraz fikirler geliştiren takımlar kurmuştur.

Avery Dennison ve Düşük Uzmanlaşma

Avery Dennison, Ford Australia ve Hallmark gibi firmalar, aşırı uzmanlaşmanın getirdiği stres ve monotonluğu azaltmak amacıyla daha az uzmanlaşmış iş tasarımlarını tercih etmektedir.

Woodward'ın Teknoloji Sınıflandırması

Joan Woodward, Güney İngiltere'deki küçük üretim firmalarında yaptığı araştırmada teknolojiyi birim üretimi, kitle üretimi ve seri üretim olarak üç kategoriye ayırmıştır.

Anahtar Kavramlar

Örgütlemeİşleri yapacak personelin belirlenmesi, yetkilendirilmesi, yer, amaç ve yöntemlerin belirlenerek kaynakların dağıtılmasını sağlayan dinamik süreçtir.

Örgütsel YapıÖrgüt içerisinde görevlerin nasıl bölündüğünü, kaynakların nasıl dağıtıldığını ve bölümlerin nasıl koordine edildiğini tanımlayan resmi düzenlemedir.

Örgüt ŞemasıÖrgütsel yapının, pozisyonların, yetki ilişkilerinin ve yönetim alanının ilk bakışta görülmesini sağlayan görsel ifadesidir.

Örgüt El KitabıÖrgüt şemasının metin olarak açıklanması olup, tüm görevlerin kapsamını, sınırlarını, amaçlarını ve çalışma koşullarını içeren dokümandır.

İşbölümüBir işin bütününü tek bir kişinin yapması yerine, işin küçük parçalara bölünerek her bir parçanın farklı bir çalışan tarafından üstlenilmesidir.

UzmanlaşmaÇalışanların belirli bir iş parçasında veya görevde derinlemesine bilgi ve beceri kazanarak o alanda yoğunlaşması durumudur.

BölümlendirmeGruplandırılmış ve aynı kategoride toplanmış işlerin, koordineli yürütülmesi amacıyla belirli departmanlar veya birimler altında bir araya getirilmesidir.

Çapraz Fonksiyonel TakımFarklı fonksiyonel alanlardan ve uzmanlıklardan gelen çalışanların ortak bir amaç doğrultusunda bir araya gelerek oluşturduğu takımlardır.

Emir Komuta ZinciriÖrgütün en üst kademesinden en alt kademesine kadar yetki akışını ve kimin kime rapor vereceğini gösteren kesintisiz hiyerarşi hattıdır.

YetkiYöneticinin örgütsel pozisyonundan kaynaklanan, astlarına iş verme, emir verme ve onlardan itaat bekleme yönündeki meşru hakkıdır.

SorumlulukÇalışanın kendisine verilen görevi veya faaliyeti yerine getirme konusundaki yükümlülüğü ve üstlendiği beklentidir.

Emir Komuta BirliğiHer astın yalnızca tek bir üst yöneticiye bağlı olması ve sadece o yöneticiden emir alıp ona rapor vermesi gerektiğini savunan ilkedir.

Kontrol AlanıBir yöneticinin doğrudan, verimli ve etkili bir biçimde yönetebileceği ve denetleyebileceği ast sayısıdır.

MerkezileşmeÖrgütsel karar verme yetkisinin ve gücünün hiyerarşinin en üst düzeyindeki yöneticilerde toplanması derecesidir.

FormelleşmeÖrgütte işlerin yürütülmesinde önceden belirlenmiş yazılı kuralların, prosedürlerin ve standart yöntemlerin kullanılması derecesidir.

Mekanik YapıYüksek uzmanlaşma, katı bölümlendirme, dar kontrol alanı ve yüksek formelleşme ile karakterize edilen, sıkı kontrol edilen geleneksel yapıdır.

Organik YapıYüksek uyum yeteneği, esneklik, geniş kontrol alanı, adem-i merkezileşme ve düşük formelleşmeye sahip çağdaş örgüt modelidir.

Kademe AzaltmaÖrgütün en alt kademesi ile en üst kademesi arasındaki mesafeyi kısaltmak amacıyla ara yönetim kademelerinin ortadan kaldırılmasıdır.

Matris ÖrgütFonksiyonel bölümlendirme ile proje yapısının bir araya gelmesiyle oluşan ve çalışanların iki farklı yöneticiye rapor verdiği yapıdır.

Öğrenen ÖrgütSürekli olarak yaşadığı olaylardan sonuç çıkaran, değişen çevre koşullarına uyum sağlayan ve bilgiyi tüm örgüte yayan dinamik işletme yapısıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

GlaxoSmithKline'ın Organik Dönüşümü

Londra merkezli ilaç firması GlaxoSmithKline, ar-ge yöneticileri komitesini devre dışı bırakıp laboratuvardaki bilim insanlarına bütçe yetkisi vererek daha organik bir yapıya bürünmüştür.

Alfred Chandler ve Strateji-Yapı İlişkisi

A. Chandler, Amerikan şirketleri üzerinde yaptığı tarihi araştırmalarla örgüt yapısındaki değişikliklerin doğrudan uygulanan stratejileri desteklemek üzere şekillendiğini kanıtlamıştır.

Tesco'nun Bölümlendirilmiş Yapısı

Tesco şirketi; perakende, ilaç-ecza ve dağıtım merkezleri gibi farklı bölümlere ayrılarak her bölümün performansını bağımsız yöneticilere devretmiştir.

Amazon ve Ekip Yapısı

Amazon, Boeing, Hewlett Packard ve Motorola gibi dev şirketler, geleneksel hiyerarşinin hantallığını aşmak için çağdaş takım yapılarını verimlilik aracı olarak kullanmaktadır.

Airbus ve Modüler Şebeke Örgütü

Airbus Şirketi, A380 tipi uçağını üretirken kendi bünyesinde binlerce işçi çalıştırmanın yanı sıra yüzden fazla ülkede yüzlerce dış tedarikçiden modüler destek almaktadır.

StrawberryFrog Sanal Ajans Modeli

Amsterdam ve New York merkezli reklam ajansı StrawberryFrog, çok küçük bir idari kadro tutup projelerini dünya çapındaki serbest çalışan uzmanlar ağıyla yürütmektedir.

Pfizer'in Geleceğin Ofisi Projesi

Pfizer yöneticisi Jordan Cohen, çalışanların zaman kayıplarını azaltmak için Hindistan'daki dış kaynak şirketlerine Outlook üzerinden tek tıkla iş gönderebildikleri sistemi kurmuştur.

Health Net Inc. ve Blackberry Kullanımı

Health Net Inc., mobil çalışanlarının müşteri kayıtlarına her yerden güvenli ve anında ulaşabilmesi için yöneticilerine Blackberry cihazları dağıtarak bilgi teknolojilerinden yararlanmıştır.

Kim Jong-il'in Unvan Enflasyonu

Economist dergisinin raporuna göre Kuzey Kore lideri Kim Jong-il'in 'gezegenin koruyucu tanrısı' dahil 1.200 resmi unvanı bulunması, unvanların motivasyonel aşırılığına örnek gösterilir.

Subway'de Sandviç Sanatçıları

Subway firması, çalışanların motivasyonunu ve işe bağlılığını artırmak amacıyla sandviç hazırlayan personeline 'Sandviç Sanatçısı' unvanını vermiştir.

Sınavda Dikkat Et

Örgüt şeması ile örgüt el kitabı arasındaki farka dikkat et; şema görsel bir gösterimken, el kitabı şemanın metinle açıklanmış halidir.
Alfred Chandler'ın 'yapı stratejiyi takip eder' ilkesini unutma; sınavda strateji ve yapı ilişkisi sorulduğunda Chandler ismi anahtar kelimedir.
Joan Woodward'ın teknoloji sınıflandırmasını ezberle; birim, kitle ve seri üretim teknolojilerinin sırasıyla organik, mekanik ve organik yapılar gerektirdiğini bilmek kritik önem taşır.
Matris yapının en ayırt edici özelliğinin 'ikili emir komuta zinciri' (hem fonksiyonel hem proje yöneticisine bağlılık) olduğunu unutma.
Dar kontrol alanının dikey (sivri) yapıya, geniş kontrol alanının ise yatay (basık) yapıya yol açtığı bilgisini sınavda karıştırmamak için görselleştirerek çalış.
Öğrenen örgüt aşamalarının sırasını (Bilen -> Anlayan -> Düşünen -> Öğrenen) mutlaka aklında tut, kronolojik gelişim sorularında karşına çıkabilir.