Ünite 4: Engelli Politikaları ve Yasal Düzenlemeler — Alıştırmalar
Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Yardımseverlik yaklaşımı ile sosyal model ve yasal güvence yaklaşımını ortopedik engelli bir bireyin tekerlekli sandalye temini üzerinden karşılaştırarak aralarındaki temel farkları listeleyiniz.
Yanıt / ipucu
Yardımseverlik yaklaşımı bireyin tekerlekli sandalye alımını başkalarının bağış veya merhametine bağlar; bu da hakkı geçici ve istikrarsız kılar. Sosyal model ise erişilebilirlik hakkını yasal güvence altına alarak devletin bunu sağlamasını zorunlu kılar ve bireyi merhamet nesnesi olmaktan çıkarır.
Alıştırma 1myders hazırladı
Geleneksel yardımseverlik yaklaşımı ile hak temelli sosyal model arasındaki farkları, engelli bir bireyin tekerlekli sandalyeye erişim süreci örneği üzerinden karşılaştırarak tartışınız.
Yanıt / ipucu
Yardımseverlik yaklaşımında tekerlekli sandalye edinimi kişilerin vicdanına ve bağışlara bağlı bir lütuf olarak görülürken, hak temelli sosyal modelde bu durum devletin güvence altına almak zorunda olduğu anayasal bir erişilebilirlik hakkıdır. İlk yaklaşım bireyi bağımlı ve merhamet nesnesi kılarken, ikincisi eşit bir yurttaş olarak konumlandırır.
Alıştırma 2myders hazırladı
BM Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme'nin (EHİS) engelliliği ele alış biçimi ile geleneksel Tıbbi Model arasındaki farkı bir örnek vererek açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Tıbbi model engelliliği yalnızca bireyin vücudundaki bir eksiklik veya sabit tıbbi durum olarak görür. EHİS ise (Sosyal Model çerçevesinde) engelliliği, bireyin yetersizliği ile çevresel ve tutumsal bariyerlerin etkileşimi sonucunda ortaya çıkan gelişen bir kavram olarak tanımlar.
Alıştırma 2myders hazırladı
Türkiye'deki engelli hakları mevzuatının gelişimini 'taban-tavan' ilişkisi çerçevesinde inceleyerek, bu durumun yasaların işlevselliğine etkilerini araştırınız.
Yanıt / ipucu
Türkiye'de Batı'daki gibi güçlü bir taban (sivil toplum) hareketi gelişmediği için yasal düzenlemeler daha çok devlet eliyle (tavandan) yürürlüğe konmuştur. Bu durum, yasaların kağıt üzerinde uluslararası standartlara ulaşmasını sağlasa da toplumsal sahiplenme ve uygulamadaki denetim mekanizmalarının zayıf kalmasına yol açabilmektedir.
Alıştırma 3myders hazırladı
Türkiye'de engelli hakları alanındaki yasal düzenlemelerin gelişimini 'taban-tavan' ekseni ve sivil toplumun rolü açısından eleştirel bir gözle tartışınız.
Yanıt / ipucu
Türkiye'de güçlü bir 'Engelli Hakları Hareketi' geleneği olmadığından, yasal düzenlemeler genellikle devlet eliyle yukarıdan aşağıya (tavan kaynaklı) gelişmiştir. Sivil toplumun yerel kapasitelerinin sınırlı olması ve siyasete angaje olması, Ek İhtiyari Protokol gibi denetim mekanizmalarının etkin kullanılmasını zorlaştırmaktadır.
Alıştırma 3myders hazırladı
Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme'nin (EHİS) engelliliği 'gelişen bir kavram' olarak ele almasını ve bunun Tıbbi Modelden Sosyal Modele geçişle olan ilişkisini açıklayınız.
Yanıt / ipucu
EHİS, engelliliği bireyin fiziksel eksikliğinden ziyade, bu eksikliğin toplumsal ve çevresel engellerle (bariyerlerle) karşılaşması sonucu ortaya çıkan bir kısıtlılık durumu olarak tanımlar. Bu bakış açısı, sorunun kaynağını bireyin bedeninde gören Tıbbi Model yerine, çevrenin dönüştürülmesini savunan Sosyal Modeli temel aldığını gösterir.
Alıştırma 4myders hazırladı
Salamanca Bildirgesi'nin 'Herkes İçin Eğitim' mottosu doğrultusunda, kendi okul veya çalışma ortamınızdaki kapsayıcılık eksikliklerini ve olası iyotlama alanlarını gözlemleyerek raporlayınız.
Yanıt / ipucu
Ortamınızdaki fiziksel erişilebilirlik engellerini (rampalar, asansörler), ders materyallerinin çeşitliliğini ve bireysel farklılıklara yönelik pedagojik yaklaşımları gözlemleyerek Salamanca Bildirgesi ilkeleriyle karşılaştırabilirsiniz.
Alıştırma 4myders hazırladı
BM Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmeye Ek İhtiyari Protokol kapsamında bir sivil toplum örgütünün bireysel başvuru mekanizmasını kullanabilmesi için yerine getirmesi gereken ön koşulları listeleyiniz.
Yanıt / ipucu
Başvurunun kabul edilebilmesi için öncelikle ülkedeki tüm iç hukuk yollarının tüketilmiş olması, ihlalin somut delillerle sunulması, konunun daha önce aynı komite tarafından incelenmemiş olması ve ihlalin protokolün yürürlüğe girmesinden sonra gerçekleşmiş olması gerekir.
Alıştırma 5myders hazırladı
5378 sayılı Engelliler Kanunu ve Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği çerçevesinde, engelli bir öğrenci için okulda uygulanabilecek destek eğitim odası ve Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) süreçlerini adım adım planlayınız.
Yanıt / ipucu
Öncelikle RAM'da yapılan tanılama sonrasında öğrenci için BEP geliştirme birimi kurulur, akademik performans belirlenir. Haftalık ders saatinin %40'ını aşmayacak şekilde destek eğitim odası planlaması yapılır ve materyal desteği sağlanır.
Alıştırma 5myders hazırladı
Salamanca Bildirgesi'nde vurgulanan 'Kaynaştırma Yoluyla Eğitim' ilkesini, Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'ndeki 'en az sınırlandırılmış eğitim ortamı' ve 'Destek Eğitim Odası' uygulamaları ile ilişkilendirerek değerlendiriniz.
Yanıt / ipucu
Salamanca Bildirgesi her çocuğun genel eğitim ortamlarında akranlarıyla birlikte eğitim görmesini savunur; Türkiye'deki yönetmelik de bu doğrultuda 'en az sınırlandırılmış ortam' ilkesini benimser. Destek Eğitim Odaları, engelli öğrenciyi sınıftan tamamen koparmadan, haftalık ders saatinin en fazla %40'ında özel destek sunarak kaynaştırma eğitimini pratik düzeyde destekler.
