← Ünite 5
Engellilerle Sosyal Hizmet

Ünite 5: Ortopedik, Görme, İşitme, Dil ve Konuşma Engelliler ve Sosyal Hizmet

Kanun Değişikliği ve Terminoloji
2011 yılında çıkarılan kanunla, mevzuattaki 'çürük', 'özürlü' ve 'sakat' kelimeleri kaldırılarak yerine 'engelli' kelimesi getirilmiştir. Bu düzenleme, engellilere yönelik toplumsal damgalamayı azaltmayı hedeflemiştir.
Ortopedik Engelli Nüfusu
Ulusal Engelliler Veri Tabanı (ÖZVERİ) 2013 yılı istatistiklerine göre, Türkiye'de kayıtlı olarak yaşamını sürdüren ortopedik engelli birey sayısı 324.745 olarak belirlenmiştir.
Görme Engelli Nüfusu
Ulusal Engelliler Veri Tabanı (ÖZVERİ) 2013 verilerine göre, Türkiye genelinde kayıtlı olan görme engelli birey sayısı 216.268 olarak kayıtlara geçmiştir.
İşitme Engelli Nüfusu
Ulusal Engelliler Veri Tabanı (ÖZVERİ) 2013 yılı resmi verilerine göre, Türkiye'de kayıtlı işitme engelli birey sayısı 156.451 olarak tespit edilmiştir.

Anahtar Kavramlar

Ortopedik EngelliDoğum öncesi, sırası veya sonrasında iskelet, kas ve sinir sistemindeki bozukluklar nedeniyle bedensel yeteneklerini kaybeden, günlük gereksinimlerini karşılamada güçlük çeken ve rehabilitasyona ihtiyaç duyan kişidir. Örneğin, serebral palsi veya spina bifida hastaları bu gruptadır.
Tıbbi RehabilitasyonHekim tarafından teşhis konulduktan sonra, engelli bireyin fiziksel kapasitesini artırarak günlük yaşamda en üst düzeyde bağımsızlığa ulaşmasını sağlamak amacıyla uygulanan cerrahi, tıbbi ve fiziksel tedavi yaklaşımlarıdır.
İş-Uğraşı TerapisiEngelli bireylerin günlük yaşam aktivitelerinde (giyinme, yemek yeme, öz bakım vb.) bağımsızlık kazanmalarını sağlamak amacıyla özel aktiviteler ve egzersizler yoluyla uygulanan terapi yöntemidir.
Güçlendirme YaklaşımıSosyal dışlanma ve eşitsizliğe maruz kalan müracaatçıların baş etme mekanizmalarını geliştirmeyi, güçlü yanlarını ortaya çıkararak toplumsal katılımlarını en üst düzeye çıkarmayı amaçlayan sosyal hizmet yaklaşımıdır.
Az GörenGerekli tıbbi ve optik düzeltmelerden sonra bile iyi gören gözündeki görme keskinliği 20/70 ile 20/200 arasında olan ve özel eğitsel düzenlemelere ihtiyaç duyan kişileri tanımlayan yasal kategoridir.
NormalleştirmeYetersizlikten etkilenmiş bireylere, toplumdaki diğer sağlıklı bireylere sağlanan tüm hak, hizmet, sorumluluk ve yaşam koşullarının eşit şekilde sunulması ilkesidir. Görme engelli bir çocuğun akranları gibi normal okula gitmesi bu ilkeye örnektir.
Kaynaştırma EğitimiÖzel gereksinimli bireylerin, gerekli destek hizmetler ve materyaller sağlanarak, yetersizliği olmayan akranlarıyla birlikte resmi okul ve sınıflarda tam veya yarı zamanlı olarak eğitilmelerini öngören modeldir.
Gezici ÖğretmenKaynaştırma eğitimine devam eden engelli öğrencilerle doğrudan çalışmak, onlara akademik ve destekleyici eğitim vermek üzere okulları belirli periyotlarla ziyaret eden özel eğitim öğretmenidir.
Doğal İşitsel Sözel Yöntemİşitme engelli çocukların var olan işitme kalıntılarından işitme cihazı yoluyla maksimum düzeyde yararlanarak, doğal yaşam ortamları içinde sözel iletişim becerilerini ve ana dillerini kazanmalarını amaçlayan yöntemdir.
Total Yöntemİşitme engelli bireylerin eğitiminde sözel, işitsel, yazılı ve işarete dayalı tüm iletişim kanallarının ve yöntemlerinin bir arada, birbirini destekleyecek şekilde kullanılması esasına dayanan yaklaşımdır.
İki Dil Yöntemiİşitme engelli çocuğa okul öncesi dönemde birinci dil olarak işaret dilinin, okul döneminde ise ikinci dil olarak sözel dilin (özellikle okuma-yazma becerilerinin) öğretilmesini hedefleyen eğitim modelidir.
AfaziBeyindeki dil merkezlerinin hasar görmesi sonucu ortaya çıkan, bireyin konuşma, konuşulanı anlama, okuma veya yazma becerilerini kısmen ya da tamamen kaybetmesiyle karakterize dil ve konuşma bozukluğudur.
Müracaatçının Bulunduğu Yerden Başlama İlkesiSosyal hizmet uzmanının müdahale sürecini planlarken müracaatçının kendi öncelikli gereksinimlerini, hazırbulunuşluk düzeyini ve mevcut yaşam koşullarını temel alarak süreci başlatması kuralıdır.
Zihinsel EngellilikGelişimsel dönemde ortaya çıkan, uyumsal davranışlardaki yetersizliklerle birlikte genel zekâ fonksiyonlarının normalin altında olması durumudur. Hafif derecedeki zihinsel engelli çocukların motor becerileri genellikle akranlarıyla benzerdir.
Sosyal RehabilitasyonEngelli bireyin toplumla bütünleşmesini sağlamak amacıyla düzenlenen sosyal, kültürel, destekleyici ve geliştirici etkinliklerin tümünü kapsayan rehabilitasyon alanıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Dil ve Konuşma Engelli Nüfusu

Ulusal Engelliler Veri Tabanı (ÖZVERİ) 2013 istatistiklerine göre, Türkiye'de kayıtlı dil ve konuşma engelli birey sayısı 39.469 olarak belirlenmiştir.

Zihinsel Engelli Nüfusu

Ulusal Engelliler Veri Tabanı (ÖZVERİ) 2013 verilerine göre, Türkiye'de kayıtlı zihinsel engelli birey sayısı 490.733 ile en yüksek engelli gruplarından birini oluşturmaktadır.

İşitme Engelliler Sınıf Mevcudu Sınırı

Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Kılavuzu (2008) hükümlerine göre, kaynaştırma eğitiminden yararlanamayan öğrencilerin gittiği İşitme Engelliler İlköğretim Okullarında sınıf mevcudu en fazla 10 öğrenciden oluşabilir.

Engelli Çocuğu Olan Annelere Erken Emeklilik

5510 sayılı Kanun'un 28. maddesine göre, başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul çocuğu bulunan kadın sigortalıların 01.10.2008 tarihinden sonraki prim ödeme gün sayılarının dörtte biri primlerine eklenir ve bu süre yaş haddinden düşülür.

Erken Emeklilikte Başvuru Şartı

Engelli çocuğu olan annenin erken emeklilik hakkından yararlanabilmesi için çocuğun başkasının bakımına sürekli muhtaç olduğuna dair sağlık kurulundan rapor alması ve Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü'ne başvurması zorunludur.

Yatılı Kurumdaki Çocuklar ve Emeklilik Muafiyeti

Çocuk Esirgeme Kurumu gibi devlet kurumlarında sürekli yatılı olarak kalan engelli çocukların anneleri, çocuklarının bakımı fiilen kendilerinde olmadığı için erken emeklilik hakkından yararlanamazlar.

TSE Şehir İçi Yol Standartları

Türk Standartları Enstitüsü'nün (TSE) 1999 yılında yayımladığı 12576 sayılı standart, şehir içi yollarda özürlü ve yaşlılar için sokak, cadde, meydan ve yollarda alınacak yapısal önlemleri ve tasarım kurallarını belirler.

Sınavda Dikkat Et

  • 2011 yılındaki yasal terminoloji değişikliğine dikkat edin; 'çürük', 'özürlü' ve 'sakat' kelimeleri yerine 'engelli' kelimesi getirilmiştir. Sınavda bu üç eski kelime çeldirici olarak sorulabilir.
  • Görme engelli çocukların ailelerinin yaşadığı evrelerin sırasını (Şok, İnkâr, Depresyon, Suçluluk, Kızgınlık, Pazarlık, Kabul ve Uyum) iyi öğrenin; ebeveyn tepkileri üzerinden evre eşleştirme soruları sıkça sorulmaktadır.
  • Gezici öğretmen ile danışman öğretmen arasındaki farkı unutmayın; gezici öğretmen öğrenciyle doğrudan çalışırken, danışman öğretmen sadece okul personeline ve sınıf öğretmenine danışmanlık yapar.
  • Otizmin sınıflandırmadaki yerine dikkat edin; dil ve konuşma gelişimini etkilemesine rağmen, dil ve konuşma engelliler kategorisinde değil, ruhsal ve duygusal engelliler kategorisinde yer alır.
  • İşitme cihazının üç temel parçasını (mikrofon, yükseltici, alıcı) ve işlevlerini iyi ayırt edin; sesin hangi sırayla hangi parçaya gittiği teknik bilgi sorusu olarak karşınıza çıkabilir.
  • Erken emeklilik hakkı için 01.10.2008 tarihinin milat olduğunu ve bu haktan yararlanabilmek için çocuğun sürekli yatılı devlet kurumlarında kalmıyor olması gerektiğini unutmayın.