Ünite 1: Dünyanın Oluşumu, Eski Mezopotamya ve Eski Mısır Tarihi ve Uygarlıkları — Önemli Kavramlar

Dicle ve Fırat nehirlerinin Basra Körfezi’ne 145 km kala birleşerek oluşturduğu nehir yatağıdır. Eskiçağ’da bu nehirler ayrı ayrı dökülmekteyken alüvyonlar nedeniyle bu yapı oluşmuştur.

Epipaleolitik (Orta Taş) Çağ’da çakmaktaşı ve obsidyenden yapılan minik taş aletlerdir. Ahşap veya boynuz saplara dizilerek orak gibi bileşik aletlerin yapımında kullanılmıştır.

Halaf Kültürü döneminde kullanılan, çapları 3-7 metre arasında değişen yuvarlak planlı, kubbeli ev tipidir. Balçık, kerpiç veya taştan inşa edilmişlerdir.

Güney Mezopotamya’da MÖ 5500-4000 yılları arasında gelişen, kentlerin merkezine tapınak inşa etme geleneğinin temelini atan neolitik/kalkolitik kültürdür.

Sumer kent devletlerinde başlangıçta bağımsız yöneticileri tanımlayan; en yüksek yönetici, rahip, yargıç ve komutan unvanıdır.

Sümerlerin mimariye kazandırdığı, tanrıların evi sayılan, tabanı dikdörtgen yüksek basamaklı yapılardır. Aynı zamanda okul, arşiv ve kütüphane işlevi görmüştür.

Uruk Dönemi’nin sonlarında MÖ 3200’de ortaya çıkan, nesnelerin resim şeklinde kil tabletlere çizilmesiyle oluşan en erken yazı biçimidir.

Piktografik resimlerin zamanla basitleşerek çivi biçimli işaret kümelerine dönüşmesiyle oluşan Mezopotamya yazı sistemidir. Her işaret bir heceyi karşılar.

Hammurabi Kanunları’nda geniş yer bulan, 'kısasa kısas' anlayışına dayanan ceza sistemidir. Sümer kanunlarında bu ilke bilinmemektedir.

Assur Ticaret Kolonileri Çağı’nda Anadolu’da kurulan büyük ticaret pazar yeri ve tüccar kolonileridir. En önemlisi Kayseri’deki Kaniş/Neşa’dır.

Mezopotamya’da çivi yazısı öğrenmek ve yazıcı yetiştirmek amacıyla tapınaklar bünyesinde açılan okullara verilen isimdir.

Eski Mısır’da köylerin birleşmesiyle oluşan kabile niteliğindeki yerel yönetim birimleridir. Her nomenin kendi yerel tanrısı bulunurdu.

Eski Mısır’da MÖ 3000’den itibaren kullanılan, kutsal metinlerin taşa kazınmasında tercih edilen resim temelli resmi yazı türüdür.

Eski Mısır krallarının ve soylularının gömüldüğü, zemin altında mezar odası ve üstünde dikdörtgen kerpiç/taş yapısı bulunan erken dönem mezar tipidir.

Mumyalama sırasında vücuttan çıkarılan iç organların (mide, bağırsak, akciğer, karaciğer) içine konulduğu, Horus’un dört oğlunu simgeleyen başlı kaplardır.

Nil Nehri kenarında doğal olarak bulunan, karbonat, bikarbonat, klorid ve sodyum sülfat karışımı olup mumyalama sırasında vücudu kurutmada kullanılan tuzdur.

Mısır mezarlarına konulan ve ölü öbür dünyada angarya işlere çağrıldığında onun yerine çalışacağına inanılan küçük işçi heykelcikleridir.

MÖ 1270 yılında Mısır Firavunu II. Ramses ile Hitit Kralı III. Hattuşili arasında imzalanan, tarihteki ilk yazılı devletler arası antlaşmadır.

MÖ 1700’lerde Suriye üzerinden Mısır’a gelerek Doğu Delta’yı işgal eden Hurri kökenli göçebe kavimdir. Mısır’a koşumlu atları ve atlı arabaları getirmişlerdir.

Mısır’da ölen kişinin öbür dünyadaki engelleri aşması ve tanrılar katındaki yargılamada kılavuz olması için mezarına konulan papirüs metinleridir.

3. Sülale döneminde mimar İmhotep tarafından Sakkara’da Firavun Coser için inşa edilen, üst üste konulmuş mastabalardan oluşan ilk anıtsal piramittir.

IV. Amenofis’in (Eknaton) Mısır’ın geleneksel tanrılarını bir kenara bırakarak Güneş diski Aton’u tek tanrı olarak kabul ettirme girişimi olan tektanrıcılık reformudur.

Nil Nehri’nde yetişen saz türü bir bitki olup gövdesinden şeritler kesilip preslenerek Mısır’da üzerine yazı yazılan kâğıt benzeri malzeme elde edilirdi.

Sümer kent devletlerinde siyasi ve askeri otoriteyi elinde bulunduran 'kral' unvanıdır.