Ünite 2: Eski Anadolu Tarihi ve Uygarlıkları — Önemli Kavramlar

İnsanoğlunun bin yıllar boyunca aynı yerde üst üste kurmuş olduğu yerleşmelerin yıkıntılarının oluşturduğu yapay tepedir. Metinde Çatalhöyük ve Aşıklı Höyük gibi yerleşmeler bu formda örneklenmiştir.

Volkanik cam olup Neolitik Çağ'da kesici ve delici alet yapımında yaygın olarak kullanılan doğal bir maddedir. Hallan Çemi ve diğer erken yerleşmelerde alet yapımında kullanılmıştır.

Bir toplumun kendi yazılı belgesi olmamasına rağmen, çevresindeki yazılı kullanan komşu toplumların belgelerinden bilgi edinildiği tarih öncesi dönemdir. Anadolu, Akkad kralları belgeleriyle bu çağa girmiştir.

Assur ticaret kolonileri çağında Anadolu'daki beyliklerin yakınlarında kurulan büyük pazar yerleridir. Assurlu tüccarların serbestçe ticaret yaptığı en bilinen örneği Kültepe'deki Kaniş karumudur.

Assurlu tüccarların ana merkezler arasında konakladıkları ve mallarını geçici olarak depoladıkları bir çeşit kervansaray niteliğindeki yerleşmelerdir.

Eski Hitit Devleti döneminde kralın yanında geniş yetkilere sahip olan soylular meclisidir. Yüksek askeri ve idari görevlilerden oluşup kralın kararlarını ve veliaht seçimini denetlemiştir.

Ölülerin cesedinin yakıldıktan sonra küllerinin 'urne' adı verilen pişmiş toprak bir kap içinde toprağa gömülmesi geleneğidir. Hitit ve Urartularda uygulanmıştır.

Ölünün yakılmaksızın doğrudan pithos adı verilen büyük bir kaba, taştan sandık mezara ya da toprak mezara yerleştirilerek gömülmesi geleneğidir.

Taş temelli surların altında açılan, tehlike anında veya kapıların kapalı olduğu durumlarda gizlice dışarı çıkmayı sağlayan yeraltı gizli geçitleridir. Hattuşa surlarında görülür.

Genellikle kadın başlı, aslan gövdeli karışık mitolojik yaratıktır. Hitit başkenti Hattuşa ve Alacahöyük'te kapıları korumak amacıyla anıtsal heykelleri yapılmıştır.

Ön cephesinde sütunlarla taşınan revağı olan, Kuzey Suriye mimarisine özgü dikdörtgen planlı çok katlı yapılardır. Geç Hitit kent devletlerinde saray mimarisinde görülmüştür.

Duvarların alt kısımlarında kullanılan, dikine yerleştirilmiş, kabartmalarla bezenmiş taş levha veya bloklardır. Geç Hitit ve Hitit mimarisinde cephe süslemesinde kullanılmıştır.

Kral ve soylu kişiler için yapılmış, altında ahşap ya da taştan mezar odası bulunan yığma toprak veya taştan mezar anıtıdır. Frig başkenti Gordion ve Lidya'da Bintepe'de yoğundur.

Tunç, altın veya gümüşten yapılmış, giysi uçlarını tutturmaya yarayan veya süs amaçlı kullanılan bir tür çengelli iğnedir. Anadolu'da ilk kez Frigler tarafından kullanılmıştır.

Altın ve gümüşün doğal veya yapay olarak karışımıyla elde edilen kıymetli madendir. Lidyalılar ilk paraları bu maddeden basmışlardır.

MÖ 7. yüzyılın ikinci yarısında Lidyalılar tarafından icat edilen, belirli ağırlık ve ayarda basılmış resmi madeni paradır. Ticarette değiş tokuş ekonomisinin yerini almıştır.

Mezolitik (Orta Taş) Çağ'da ortaya çıkan, çakmak taşından yapılmış çok küçük boyutlu kesici ve delici taş aletlerdir.

Frig dininde en önemli iylah olan, doğanın ve bereketin tanrıçası Ana Tanrıça'dır. Kayalara oyulmuş açık hava tapınakları ve fasadlarla tapınılmıştır.

Urartu Krallığı'nın devlet koruyucusu baş tanrısı ve savaş tanrısıdır. Büyük bir mızrakla simgelenmiş, tapınaklarına kalkanlar asılmıştır.

Girit Adası'nın efsanevi kralı olup, adını taşıyan Tunç Çağı Ege uygarlığının (Minos Uygarlığı) mitolojik kurucusudur.

Mitolojiye göre Minotauros'u hapsetmek için Daidalos tarafından Knossos'ta inşa ettirilen karmaşık yapıdır; günümüzdeki labirent kelimesinin kökenidir.